శిష్టైరాచరితం ధర్మం కృష్ణే మాస్మాతిశఙ్కథాః। పురాణమృషిభిః ప్రోక్తం సర్వజ్ఞైః సర్వదర్శిభిః
ఓ కృష్ణే, మంచి వారు అనుసరించే ధర్మాన్ని నీవు ఎలాంటి అనుమానం లేకుండా నమ్ము. ఆ ధర్మాన్ని పురాతన ఋషులు, అన్నీ తెలిసిన మహర్షులు చెప్పారు.
ధర్మ ఏవ ప్లవో నాన్యః స్వర్గం ద్రౌపది గచ్ఛతామ్। సైవః నౌః సాగరస్యేవ వణిజః పారమిచ్ఛతః
ఓ ద్రౌపదీ, స్వర్గాన్ని కోరువారికి ధర్మమే ఓడలా ఉంటుంది. అది సముద్రాన్ని దాటి వెళ్లాలనుకునే వాణిజుడికి పడవ లాంటిది.
అఫలో యది ధర్మః స్యాచ్చరితో ధర్మచారిభిః। అప్రతిష్ఠే తమస్యేతజ్జగన్మజ్జేదనిన్దితే
ఓ నిందలేని వాడా, ధర్మాన్ని అనుసరించే వారు చేసిన ధర్మానికి ఫలం లేకపోతే, ఈ లోకం ఆధారం లేకుండా చీకటిలో మునిగిపోతుంది.
నిర్వాణం నాధిగచ్ఛేయుర్జీవేయుః పశుజీవికామ్। విఘాతేనైవ యుజ్యేయుర్న చార్థం కంచిదాప్నుయుః
అప్పుడు వారు మోక్షాన్ని పొందలేరు, జంతువుల్లా జీవిస్తారు; కష్టాల్లోనే మునిగిపోతారు, ఎలాంటి ప్రయోజనం పొందరు.
తపశ్చ బ్రహ్మచర్యం చ యజ్ఞః స్వాధ్యాయ ఏవ చ। దానమార్జవమేతాని యది స్యురఫలాని వై
తపస్సు, బ్రహ్మచర్యం, యజ్ఞం, వేదపఠనం, దానం, నేరుగా ఉండటం — ఇవన్నీ ఫలితం లేకపోతే —
నాచరిష్యన్పరే ధర్మం పరే పరతరేఽపి చ। దానమార్జవమేతాని యది స్యురఫలాని వై
అయితే, ఇతరులు, ఎంత ఉన్నతమైనవారైనా, ధర్మాన్ని అనుసరించరు; దానం, నేరుగా ఉండటం ఫలితం లేకపోతే ఎవరు చేస్తారు?
ఋషయస్చైవ దేవాశ్చ గన్ధర్వాసురరాక్షసాః। ఈశ్వరాః కస్య హేతోస్తే చరేయుర్ధర్మమాదృతాః
ఓ సుందరివాడా, ఋషులు, దేవతలు, గంధర్వులు, అసురులు, రాక్షసులు, అధిపతులు — వీరందరూ ఎందుకు గౌరవంతో ధర్మాన్ని ఆచరిస్తారు?
ఫలదం త్విహ విజ్ఞాయ ధాతారం శ్రేయసి స్థితమ్। ధర్మం తేఽవ్యచరన్కృష్ణే స హి ధర్మ సనాతనః
ఇక్కడ ఫలితాన్ని ఇచ్చేవాడు, శ్రేయస్సులో నిలిచినవాడు ఉన్నాడని తెలుసుకుని, వారు ధర్మాన్ని ఆచరించారు, ఓ కృష్ణే, ఎందుకంటే ఆ ధర్మమే శాశ్వతమైనది.
స చాయం సఫలో ధర్మో న ధర్మోఽఫల ఉచ్యతే। దృశ్యన్తేఽపి హి విద్యానాం ఫలాని తపసాం తథా
ఈ ధర్మం నిజంగా ఫలదాయకమే; అది ఫలితం లేనిది కాదు. జ్ఞానం, తపస్సుకు ఫలితాలు కనబడతాయి కదా.
త్వయ్యేతద్వై విజానీహి జన్మ కృష్ణే యథాశ్రుతమ్। వేత్థ చాపి యథా జాతో ధృష్టద్యుమ్నః ప్రతాపవాన్
ఓ కృష్ణే, జన్మ గురించి నీవు విన్నట్లు ఈ విషయాన్ని తెలుసుకో. ధృష్టద్యుమ్నుడు ఎలా పుట్టాడో కూడా నీవు తెలుసు.
ఏతావదేవ పర్యాప్తముపమానం శుచిస్మితే। కర్మణాం ఫలమస్తీతి ధీరోఽల్పేనాపి తుష్యతి
ఓ పవిత్రమైన నవ్వు కలదానీ, ఇది ఒక ఉదాహరణకు చాలును: కర్మలకు ఫలం ఉంటుంది, తెలివైనవారు కొద్దిగా ఫలితంతో సంతృప్తి చెందుతారు.
బహునాఽపి హ్యవిద్వాంసో నైవ తుష్యన్త్యబుద్ధయః। తేషాం న ధ్మజం కించిత్ప్రేత్య కర్మాస్తి శర్మ వా
అయితే, అజ్ఞానులు ఎంత చెప్పినా తృప్తి చెందరు; వారికి మరణానంతరం కర్మ ఫలం లేదు, సంతోషం లేదు.
కర్మణాముత పుణ్యానాం పాపానాం చ ఫలోదయః। ప్రభవశ్చాప్యయశ్చైవ దేవగుహ్యాని భామిని
పుణ్యమైన, పాపమైన కర్మలకు ఫలితాలు ఎలా వస్తాయో, అవి ఎలా పుడతాయో, ఎలా నశిస్తాయో — ఇవన్నీ దేవతల రహస్యాలు, ఓ సుందరీ.
నైతాని వేద యః కశ్చిన్ముహ్యన్త్యత్ర ప్రజా ఇమాః। [అపి కల్పసహస్రేణ న చ శ్రేయోఽధిగచ్ఛతి ।।]
ఇవి ఎవరికీ తెలియవు; ప్రజలు వీటిలో అయోమయానికి లోనవుతారు. వెయ్యి యుగాలు గడిచినా వారు శ్రేయస్సు పొందరు.
రక్ష్యాణ్యేతాని దేవానాం గూఢమాయా హి దేవతాః। కృశాఙ్గాః సుబ్రతాశ్చైవ తపసా దగ్ధకిల్విషాః। ప్రసన్నైర్మానసైర్యుక్తాః పశ్యన్త్యేతాని వై ద్విజాః
ఇవి రక్షించాల్సినవి, ఎందుకంటే ఇవి దేవతల గూఢమైన మాయలు. క్షీణమైన శరీరాలు, మంచి ఆచారాలు, తపస్సుతో పాపాలు నశించినవారు, ప్రశాంతమైన మనస్సు కలిగిన ద్విజులు మాత్రమే వీటిని గ్రహిస్తారు.
న ఫలాదర్సనాద్ధర్మః శఙ్కితవ్యో న దేవతాః। యష్టవ్యం చ ప్రయత్నేన దాతవ్యం చానమూయతా
ఫలితాలు కనబడవన్న కారణంతో ధర్మాన్ని, దేవతలను సందేహించకూడదు; శ్రద్ధతో పూజ చేయాలి, సంకోచం లేకుండా దానం చేయాలి.
కర్మణాం ఫలమస్తీహ తథైతద్ధర్మశాసనమ్। బ్రహ్మా ప్రోవాచ పుత్రాణాం యదృషిర్వేద కాశ్యపః
ఈ లోకంలో మన కర్మలకు ఫలితం తప్పక ఉంటుంది. ఇదే ధర్మశాస్త్రం చెప్పింది. బ్రహ్మ దేవుడు తన కుమారులకు చెప్పినదీ, కాశ్యప మహర్షి వేదంలో బోధించినదీ ఇదే.
తస్మాత్తే సంశయః కృష్ణే నీహార ఇవ నశ్యతు। విమృశ్య సర్వమస్తీతి నాస్తిక్యం భావముత్సృజ
కృష్ణా! నీ సందేహం మబ్బులా కరిగిపోవాలి. అన్నీ బాగా ఆలోచించాక, ఫలితాలు ఉంటాయని నమ్ము. నాస్తికత్వ భావాన్ని వదిలిపెట్టు.
ఈశ్వరం చాపి భూతానాం ధాతారం మా చ వై క్షిప। శిక్షస్వైనం నమస్వైనం మా తేఽభూద్బుద్ధిరీదృశీ
ప్రాణులకు సృష్టికర్త అయిన పరమేశ్వరుణ్ణి నిర్లక్ష్యం చేయవద్దు. ఆయనను తెలుసుకో, నమస్కరించు. నీ మనసు ఇలాంటి దారిలో పోకూడదు.
యస్య ప్రసాదాత్తద్భక్తో మర్త్యో గచ్ఛత్యమర్త్యతామ్। ఉత్తమాం దేవతాం కృష్ణే మాతివోచః కథంచన
ఆయన కృప వల్ల భక్తుడు అయిన మానవుడు అమరత్వాన్ని పొందగలడు. కృష్ణా! ఆ పరమదైవాన్ని ఎప్పుడూ తక్కువగా మాట్లాడవద్దు.
నావమన్యే న గర్హే చ ధర్మం పార్థ కథంచన। ఈశ్వరం కుత ఏవాహమవమంస్యే ప్రజాపతిమ్
పార్థా! నేను ఎప్పుడూ ధర్మాన్ని తక్కువగా చూడను, నిందించను. ప్రాణుల సృష్టికర్త అయిన పరమేశ్వరుణ్ణి ఎలా తక్కువగా భావించగలను?
ఆర్తాఽహం ప్రలపామీదమితి మాం విద్ధి భారత। భూయశ్చ విలపిష్యామి సుమనాస్త్వం నిబోధ మే
భారతా! నేను బాధతో ఇలా విలపిస్తున్నాను అని తెలుసుకో. నేను ఇంకా విలపిస్తాను. నువ్వు ప్రశాంతంగా నా మాట విను.
కర్మ ఖల్విహ కర్తవ్యం జాతేనామిత్రకర్శన। అకర్మాణో హి జీవన్తి స్థావరా నేతరే జనాః
అమిత్రకర్షణా! ఈ లోకంలో పుట్టినవాడు తప్పక కర్మ చేయాలి. ఎందుకంటే కర్మ చేయని వారు స్థావరజీవులు మాత్రమే; మిగతా ప్రాణులు కాదు.
ఆమాతృస్తన్యపానాచ్చ యావచ్ఛయ్యోపసర్పణమ్। జఙ్గమాః కర్మణా వృత్తిమాప్నువన్తి యుధిష్ఠిర
తల్లి పాల తాగినప్పటి నుంచి మంచం చేరే వరకు, యుధిష్ఠిరా! జంతువులు కర్మ ద్వారానే జీవనం పొందుతారు.
జఙ్గమేషు విశేషేణ మనుష్యా భరతర్షభ। ఇచ్ఛన్తి కర్మణా వృత్తిమవాప్తుం ప్రేత్య చేహ చ
భరతర్షభా! జంతువులలో ముఖ్యంగా మనుషులు, ఇక్కడా, మరణానంతరమూ, కర్మ ద్వారానే జీవనం పొందాలని ఆశిస్తారు.
ఉత్థానమభిజానన్తి సర్వభూతాని భారత। ప్రత్యక్షం ఫలమశ్నన్తి కర్మణాం లోకసాక్షికమ్
భారతా! అన్ని ప్రాణులు ప్రయత్నాన్ని గుర్తిస్తాయి. వారు కర్మ ఫలితాన్ని ప్రత్యక్షంగా అనుభవిస్తారు. ఈ లోకం కూడా దానికి సాక్షిగా ఉంటుంది.
పశ్యన్తః స్వం సముత్థానముపజీవన్తి జన్తరః। అపి ధాతా విధాతా చ యథాఽయముదకే బకః
తమ ప్రయత్నాన్ని చూసి, జంతువులు జీవనం సాగిస్తాయి. సృష్టికర్త అయిన దేవుడు, నియమించేవాడు కూడా, నీటిలో బకపక్షిలా, అలాగే చేస్తారు.
[అకర్మణాం వై భూతానాం వృత్తిః స్వాన్న హి కాచన। తదేవాభిప్రపద్యేత న విహన్యాత్కదాచన ।।]
కర్మ చేయని ప్రాణులకు జీవనోపాధి అసలు ఉండదు. అందుకే కర్మనే చేయాలి, దాన్ని ఎప్పుడూ అడ్డుకోకూడదు.
స్వకర్మ కురు మాహాసీః కర్మణా భవ దంశితః। కృత్యం హి యోఽభిజానాతి సహస్రే సోస్తి నాస్తి వాం
నీ కర్తవ్యాన్ని చేయు. కర్మలో అలసత్వం చూపవద్దు. వేల మందిలో ఒక్కరే ఏది చేయాలో తెలుసుకుంటాడు.
తస్య చాపి భవేత్కార్వం వివృద్ధౌ రక్షణే తథా। భక్ష్యమాణో ద్యనావాషః క్షీయేత హిమవానపి
ఆయనకూ అభివృద్ధి, రక్షణలో ప్రయత్నం ఉండాలి. ఎప్పుడూ తినబడితే, హిమవంతమూ క్షీణించిపోతుంది.