అస్తు వాఽత్ర ఫలం మా వా కర్తవ్యం పురుషేణ యత్। గృహే నివసతా కృష్ణే యథాశక్తి కరోమి తత్
ఈ లోకంలో ఫలితం ఉన్నా లేకున్నా, మనిషి చేయవలసిన పనిని తప్పకుండా చేయాలి. ఇంట్లో నివసిస్తూ, నా శక్తికి తగినట్టు నేను నా కర్తవ్యాన్ని నిర్వర్తిస్తున్నాను, కృష్ణే.
ధర్మం చరామి సుశ్రోణి న ధర్మఫలకారణాత్। ఆగమాననతిక్రమ్య సతాం వృత్తమవేక్ష్య చ
ఓ సుందరీ! నేను ధర్మాన్ని ఆచరిస్తున్నాను, కానీ దానికి ఫలం కోసం కాదు. పూర్వీకుల ఆచారాన్ని అతిక్రమించకుండా, మంచి వారి ప్రవర్తనను గమనిస్తూ ధర్మాన్ని పాటిస్తున్నాను.
ధర్మ ఏవ మనః కృష్ణే స్వభావాచ్చైవ మే ధృతమ్। [ధర్మవాణిజ్యకో హీనో జఘన్యో ధర్మవాదినామ్]
కృష్ణే! నా మనసు ధర్మంపైనే నిలిచింది, అది నా సహజ స్వభావం. ధర్మాన్ని వ్యాపారంగా చూసేవాడు ధర్మాన్ని మాట్లాడేవారిలో అత్యంత తక్కువవాడు.
న ధర్మఫలమాప్నోతి యో ధర్మం దోగ్ధుమిచ్ఛతి। యశ్చైనం శఙ్కతే కృత్వా నాస్తిక్యాత్పాపచేతనః
ధర్మాన్ని లాభం కోసం దోచుకోవాలనుకునేవాడు ధర్మఫలాన్ని పొందడు. ధర్మాన్ని చేసి, నమ్మకం లేకపోయి సందేహించే పాపబుద్ధి గలవాడు కూడా ఫలితాన్ని పొందడు.
అతివాదాన్మదాచ్చైవ మా ధర్మమభిశఙ్కథాః। ధర్మాతిశఙ్కీ పురుషస్తిర్యగ్గతిపరాయణః
అతి వాదనతో లేదా గర్వంతో ధర్మాన్ని సందేహించకూడదు. ధర్మాన్ని అనవసరంగా సందేహించే మనిషి పాప జన్మలు పొందుతాడు.
ధర్మో యస్యాతిశఙ్క్యః స్యాదార్షం వా దుర్బలాత్మనః। వేదాచ్ఛూద్ర ఇవాపేయాత్స లోకాదజరామరాత్
దుర్బలమైన మనసున్నవాడు ధర్మాన్ని లేదా ఋషుల మాటలను సందేహిస్తే, అతడిని అమరుల లోకంలోనుంచి, వేదం నుండి శూద్రుడిని ఎలా తొలగిస్తారో అలా తొలగించాలి.
వేదాధ్యాయీ ధర్మపరః కులే జాతో మనస్విని। స్థవిరేషు స యోక్తవ్యో రాజభిర్ధర్మచారిభిః
వేదాన్ని అభ్యసించే, ధర్మాన్ని పాటించే, మంచి కుటుంబంలో జన్మించిన తెలివైనవాడిని, వృద్ధులు మరియు ధర్మాన్ని అనుసరించే రాజులు ఆదరించాలి.
పాపీయాన్స హి శూద్రేభ్యస్తస్కరేభ్యో విశిష్యతే। శాస్త్రాతిగో మన్దబుద్ధిర్యో ధర్మమతిశఙ్కతే
శాస్త్రాన్ని అతిక్రమించి, ధర్మాన్ని సందేహించే మూర్ఖుడు, శూద్రులకన్నా, దొంగలకన్నా ఎక్కువ పాపి.
ప్రత్యక్షం హి త్వయా దృష్ట ఋషిర్గచ్ఛన్మహాతపాః। మార్కణ్డేయోఽప్రమేయాత్మా ధర్మేణ చిరజీవితా
నీ కళ్లతోనే నీవు మహా తపస్సు గల ఋషి మార్కండేయుడిని చూశావు. అతడు అపారమైన ఆత్మవంతుడు, ధర్మాన్ని పాటిస్తూ దీర్ఘాయువు పొందాడు.
వ్యాసో వసిష్ఠో మైత్రేయో నారదో లోమశః శుకః। అన్యే చ ఋషయః సర్వే ధర్మేణైవ సుచేతసః
వ్యాసుడు, వశిష్ఠుడు, మైత్రేయుడు, నారదుడు, లోమశుడు, శుకుడు మరియు ఇతర ఋషులందరూ, మంచి మనస్సుతో, ధర్మాన్ని మాత్రమే ఆశ్రయించారు.
ప్రత్యక్షం పశ్యసి హ్యేతాన్దివ్యయోగసమన్వితాన్। శాపానుగ్రహణే శక్తాన్దేవేభ్యోఽపి గరీయసః
ఈ ఋషులు దివ్యయోగంతో కూడి, శాపం ఇవ్వడంలో, అనుగ్రహించడంలో దేవతలకన్నా గొప్పవారు అని నీవు ప్రత్యక్షంగా చూస్తున్నావు.
ఏతే హి ధర్మమేవాదౌ వర్ణయన్తి సదాఽనధే। కర్తవ్యమమరప్రఖ్యాః ప్రత్యక్షాగమబుద్ధయః
ఈ అమరప్రఖ్యాతులు, ప్రత్యక్ష జ్ఞానం కలవారు, ఎప్పుడూ మొదట ధర్మాన్నే చెప్పుతూ, అది చేయవలసినదని నిర్ధారిస్తారు.
అతో నార్హసి కల్యాణి ధాతారం ధర్మమేవ చ। రజోమూఢేన మనసా క్షేప్తుం శఙ్కితుమేవ చ
కాబట్టి, ఓ మంగళకరమైనవాడా! రజోగుణంతో మోహించిపోయిన మనసుతో సృష్టికర్తను లేదా ధర్మాన్ని తక్కువగా చూడకూడదు, సందేహించకూడదు.
ఉన్మత్తాన్మన్యతే బాలః సర్వానాగతనిశ్చయాన్। ధర్మాతిశఙ్కీ నాన్యస్మిన్ప్రమాణమధిగచ్ఛతి
పిల్లవాడు, ఇంకా ఫలితం తెలియని వారందరినీ పిచ్చివాళ్లుగా భావిస్తాడు. ధర్మాన్ని సందేహించే వాడికి మరే విషయమూ ప్రమాణంగా అనిపించదు.
ఇన్ద్రియప్రీతిసంబద్ధం యదిదం లోకసాక్షికమ్। ఏతావన్మన్యతే బాలో మోహమన్యత్ర గచ్ఛతి
ఇంద్రియ సుఖాలకు సంబంధించినది, లోకానికి కనబడేది అంతే అని పిల్లవాడు భావిస్తాడు. కానీ మాయ అతడిని వేరే దారికి తీసుకుపోతుంది.
ప్రాయశ్చిత్తం న తస్యాస్తి యో ధర్మమతిశఙ్కతే। ధ్యాయన్స కృపణః పాపో న లోకాన్ప్రతిపద్యతే
ధర్మాన్ని సందేహించే వాడికి ప్రాయశ్చిత్తం లేదు. అలాంటి దురదృష్టవంతుడు, పాపాత్ముడు ధ్యానం చేస్తూ, లోకాలను పొందలేడు.
ప్రమాణాద్ధి నివృత్తో హి వేదశాస్త్రార్థనిన్దకః। కామలోభానుగో మూఢో నరకం ప్రతిపద్యతే
ప్రమాణాన్ని వదిలేసి, వేదశాస్త్రాల అర్థాన్ని దూషిస్తూ, కామలోభాలకు లోనై మూర్ఖుడై ఉన్నవాడు నరకంలో పడతాడు.
ఆర్షం ప్రమాణముత్క్రామ్య ధర్మం న ప్రతిపాలయన్। సర్వశాస్త్రాతిగో మూఢః శం జన్మసు న విన్దతి
ఋషుల మాటలను ప్రమాణంగా తీసుకోకుండా, ధర్మాన్ని పాటించని, అన్ని శాస్త్రాలను అతిక్రమించే మూర్ఖుడు, ఏ జన్మలోనూ శుభాన్ని పొందడు.
యస్తు నిత్యం కృతమతిర్ధర్మమేవాభిపద్యతే। అశఙ్కమానః కల్యాణి సోఽముత్రానన్త్యమశ్నుతే
ఎవరైతే ఎప్పుడూ ధర్మాన్ని మనసులో పెట్టుకుని, ఎలాంటి సందేహం లేకుండా ధర్మాన్ని అనుసరిస్తారో, ఓ మంగళకరమైనవాడా, వారు పరలోకంలో అంతులేని ఫలితాన్ని పొందుతారు.
యస్య నార్షం ప్రమాణం స్యాచ్ఛిష్టాచారశ్చ భామిని। న వై తస్య పరో లోకో నాయమస్తీతి నిశ్చయః
ఓ సుందరినీ, ఎవరికైనా ఋషుల మాటలు, మంచి వారి ప్రవర్తన ప్రమాణంగా అనిపించకపోతే, వారికి ఈ లోకం లేదు, పరలోకం లేదు — ఇదే నిజం.
శిష్టైరాచరితం ధర్మం కృష్ణే మాస్మాతిశఙ్కథాః। పురాణమృషిభిః ప్రోక్తం సర్వజ్ఞైః సర్వదర్శిభిః
ఓ కృష్ణే, మంచి వారు అనుసరించే ధర్మాన్ని నీవు ఎలాంటి అనుమానం లేకుండా నమ్ము. ఆ ధర్మాన్ని పురాతన ఋషులు, అన్నీ తెలిసిన మహర్షులు చెప్పారు.
ధర్మ ఏవ ప్లవో నాన్యః స్వర్గం ద్రౌపది గచ్ఛతామ్। సైవః నౌః సాగరస్యేవ వణిజః పారమిచ్ఛతః
ఓ ద్రౌపదీ, స్వర్గాన్ని కోరువారికి ధర్మమే ఓడలా ఉంటుంది. అది సముద్రాన్ని దాటి వెళ్లాలనుకునే వాణిజుడికి పడవ లాంటిది.
అఫలో యది ధర్మః స్యాచ్చరితో ధర్మచారిభిః। అప్రతిష్ఠే తమస్యేతజ్జగన్మజ్జేదనిన్దితే
ఓ నిందలేని వాడా, ధర్మాన్ని అనుసరించే వారు చేసిన ధర్మానికి ఫలం లేకపోతే, ఈ లోకం ఆధారం లేకుండా చీకటిలో మునిగిపోతుంది.
నిర్వాణం నాధిగచ్ఛేయుర్జీవేయుః పశుజీవికామ్। విఘాతేనైవ యుజ్యేయుర్న చార్థం కంచిదాప్నుయుః
అప్పుడు వారు మోక్షాన్ని పొందలేరు, జంతువుల్లా జీవిస్తారు; కష్టాల్లోనే మునిగిపోతారు, ఎలాంటి ప్రయోజనం పొందరు.
తపశ్చ బ్రహ్మచర్యం చ యజ్ఞః స్వాధ్యాయ ఏవ చ। దానమార్జవమేతాని యది స్యురఫలాని వై
తపస్సు, బ్రహ్మచర్యం, యజ్ఞం, వేదపఠనం, దానం, నేరుగా ఉండటం — ఇవన్నీ ఫలితం లేకపోతే —
నాచరిష్యన్పరే ధర్మం పరే పరతరేఽపి చ। దానమార్జవమేతాని యది స్యురఫలాని వై
అయితే, ఇతరులు, ఎంత ఉన్నతమైనవారైనా, ధర్మాన్ని అనుసరించరు; దానం, నేరుగా ఉండటం ఫలితం లేకపోతే ఎవరు చేస్తారు?
ఋషయస్చైవ దేవాశ్చ గన్ధర్వాసురరాక్షసాః। ఈశ్వరాః కస్య హేతోస్తే చరేయుర్ధర్మమాదృతాః
ఓ సుందరివాడా, ఋషులు, దేవతలు, గంధర్వులు, అసురులు, రాక్షసులు, అధిపతులు — వీరందరూ ఎందుకు గౌరవంతో ధర్మాన్ని ఆచరిస్తారు?
ఫలదం త్విహ విజ్ఞాయ ధాతారం శ్రేయసి స్థితమ్। ధర్మం తేఽవ్యచరన్కృష్ణే స హి ధర్మ సనాతనః
ఇక్కడ ఫలితాన్ని ఇచ్చేవాడు, శ్రేయస్సులో నిలిచినవాడు ఉన్నాడని తెలుసుకుని, వారు ధర్మాన్ని ఆచరించారు, ఓ కృష్ణే, ఎందుకంటే ఆ ధర్మమే శాశ్వతమైనది.
స చాయం సఫలో ధర్మో న ధర్మోఽఫల ఉచ్యతే। దృశ్యన్తేఽపి హి విద్యానాం ఫలాని తపసాం తథా
ఈ ధర్మం నిజంగా ఫలదాయకమే; అది ఫలితం లేనిది కాదు. జ్ఞానం, తపస్సుకు ఫలితాలు కనబడతాయి కదా.
త్వయ్యేతద్వై విజానీహి జన్మ కృష్ణే యథాశ్రుతమ్। వేత్థ చాపి యథా జాతో ధృష్టద్యుమ్నః ప్రతాపవాన్
ఓ కృష్ణే, జన్మ గురించి నీవు విన్నట్లు ఈ విషయాన్ని తెలుసుకో. ధృష్టద్యుమ్నుడు ఎలా పుట్టాడో కూడా నీవు తెలుసు.