ఏవం స భగవాన్దేవః స్వయంభూః ప్రపితామహః। నిహన్తి భూతైర్భూతాని ఛద్మ కృత్వా యుధిష్ఠిర
అలాగే, యుధిష్ఠిరా, స్వయంభూ, ప్రపితామహుడైన భగవంతుడు ఇతర జీవుల ద్వారా జీవులను నాశనం చేస్తాడు, తాను దాగి ఉంటాడు.
సంప్రయోజ్య వియోజ్యాయం కామకారకరః ప్రభుః। క్రీడతే భగవాన్భూతైర్బాలః క్రీడనకైరివ
ఈ ప్రభువు తన ఇష్టానుసారం జీవులను కలిపి, విడదీస్తూ, పిల్లవాడు బొమ్మలతో ఆడినట్లు వాటితో ఆడుకుంటాడు.
న మాతృపితృవద్రాజన్ధాతా భూతేషు వర్తతే। రోషాదివ ప్రవృత్తో।़యం యథాఽయమితరో జనః
ఓ రాజా, సృష్టికర్త జీవుల్లో తల్లి, తండ్రిలా ప్రవర్తించడు. కోపం వంటి భావాలతో కూడా ఆయన ప్రేరేపించడు, మామూలు మనుషుల్లా కాదు.
ఆర్యాఞ్శీలవో దృష్ట్వా హీమతో వృత్తికర్శితాన్। అనార్యాన్సుఖినశ్చైవ విహ్వలానివ చిన్తయే
ధర్మబద్ధంగా, మంచి స్వభావంతో, నియమంగా ఉన్నవారు బాధపడుతూ, అధర్ములు సుఖంగా ఉండటం చూస్తే, నేను అయోమయంగా, మనసు కలవరపడి పోతున్నాను.
తవేమామాపదం దృష్ట్వా సమృద్ధిం చ సుయోధనే। ధాతారం గర్హయే పార్థ విషమం యోఽనుపశ్యతి
నీ ఈ అపదను, దుర్యోధనుడి ఐశ్వర్యాన్ని చూస్తూ, ఈ అన్యాయాన్ని చూసే సృష్టికర్తను నేను నిందిస్తున్నాను, ఓ పార్థా.
ఆర్యశాస్త్రాతిగే క్రూరే లుబ్ధే ధర్మాపచాయిని। ధార్తరాష్ట్రే శ్రియం దత్త్వా ధాతా కిం ఫలమశ్నుతే
ధర్మాన్ని అతిక్రమించి, క్రూరంగా, లోభంగా ప్రవర్తించే ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడికి ఐశ్వర్యాన్ని ఇచ్చిన సృష్టికర్తకు ఏమి లాభం?
కర్మచేత్కృతమన్వేతి కర్తారం నాన్యమృచ్ఛతి। కర్మణా తేన పాపేన లిప్యతే నూనమీశ్వరః
ఒక పని చేసినవాడికే దాని ఫలితం వస్తే, మరొకరికి రాకపోతే, ఆ పాపానికి భగవంతుడే బాధ్యుడవుతాడు.
అథ కర్మకృతం పాపం న చేత్కర్తారమృచ్ఛతి। కారణం బలమేవేహ జనాఞ్శోచామి దుర్బలాన్
పని వల్ల కలిగిన పాపం దాన్ని చేసినవాడికి రాకపోతే, ఇక్కడ కారణం శక్తి మాత్రమే. అందుకే బలహీనులను నేను కనికరం పడుతున్నాను.
వల్గు చిత్రపదం శ్లక్ష్ణం యాజ్ఞసేని త్వయా వచః। ఉక్తం తచ్ఛ్రుతమస్మాభిర్నాస్తిక్యం తు ప్రభాషసే
ఓ యాజ్ఞసేని, నువ్వు మధురంగా, వివిధంగా, మృదువుగా మాటాడావు. మేము వినాము, కానీ నువ్వు నాస్తికత్వంగా మాట్లాడుతున్నావు.
నాహం ధర్మఫలాకాఙ్క్షీ రాజపుత్రి చరామ్భుత। దదామి దేయమిత్యేవ యజే యష్టవ్యమిత్యుత
ఓ రాజకుమారీ, నేను ధర్మఫలాల కోసమే పనులు చేయను. ఇవ్వాల్సింది అందిస్తాను, చేయాల్సిన యజ్ఞం చేస్తాను — అంతే.
అస్తు వాఽత్ర ఫలం మా వా కర్తవ్యం పురుషేణ యత్। గృహే నివసతా కృష్ణే యథాశక్తి కరోమి తత్
ఈ లోకంలో ఫలితం ఉన్నా లేకున్నా, మనిషి చేయవలసిన పనిని తప్పకుండా చేయాలి. ఇంట్లో నివసిస్తూ, నా శక్తికి తగినట్టు నేను నా కర్తవ్యాన్ని నిర్వర్తిస్తున్నాను, కృష్ణే.
ధర్మం చరామి సుశ్రోణి న ధర్మఫలకారణాత్। ఆగమాననతిక్రమ్య సతాం వృత్తమవేక్ష్య చ
ఓ సుందరీ! నేను ధర్మాన్ని ఆచరిస్తున్నాను, కానీ దానికి ఫలం కోసం కాదు. పూర్వీకుల ఆచారాన్ని అతిక్రమించకుండా, మంచి వారి ప్రవర్తనను గమనిస్తూ ధర్మాన్ని పాటిస్తున్నాను.
ధర్మ ఏవ మనః కృష్ణే స్వభావాచ్చైవ మే ధృతమ్। [ధర్మవాణిజ్యకో హీనో జఘన్యో ధర్మవాదినామ్]
కృష్ణే! నా మనసు ధర్మంపైనే నిలిచింది, అది నా సహజ స్వభావం. ధర్మాన్ని వ్యాపారంగా చూసేవాడు ధర్మాన్ని మాట్లాడేవారిలో అత్యంత తక్కువవాడు.
న ధర్మఫలమాప్నోతి యో ధర్మం దోగ్ధుమిచ్ఛతి। యశ్చైనం శఙ్కతే కృత్వా నాస్తిక్యాత్పాపచేతనః
ధర్మాన్ని లాభం కోసం దోచుకోవాలనుకునేవాడు ధర్మఫలాన్ని పొందడు. ధర్మాన్ని చేసి, నమ్మకం లేకపోయి సందేహించే పాపబుద్ధి గలవాడు కూడా ఫలితాన్ని పొందడు.
అతివాదాన్మదాచ్చైవ మా ధర్మమభిశఙ్కథాః। ధర్మాతిశఙ్కీ పురుషస్తిర్యగ్గతిపరాయణః
అతి వాదనతో లేదా గర్వంతో ధర్మాన్ని సందేహించకూడదు. ధర్మాన్ని అనవసరంగా సందేహించే మనిషి పాప జన్మలు పొందుతాడు.
ధర్మో యస్యాతిశఙ్క్యః స్యాదార్షం వా దుర్బలాత్మనః। వేదాచ్ఛూద్ర ఇవాపేయాత్స లోకాదజరామరాత్
దుర్బలమైన మనసున్నవాడు ధర్మాన్ని లేదా ఋషుల మాటలను సందేహిస్తే, అతడిని అమరుల లోకంలోనుంచి, వేదం నుండి శూద్రుడిని ఎలా తొలగిస్తారో అలా తొలగించాలి.
వేదాధ్యాయీ ధర్మపరః కులే జాతో మనస్విని। స్థవిరేషు స యోక్తవ్యో రాజభిర్ధర్మచారిభిః
వేదాన్ని అభ్యసించే, ధర్మాన్ని పాటించే, మంచి కుటుంబంలో జన్మించిన తెలివైనవాడిని, వృద్ధులు మరియు ధర్మాన్ని అనుసరించే రాజులు ఆదరించాలి.
పాపీయాన్స హి శూద్రేభ్యస్తస్కరేభ్యో విశిష్యతే। శాస్త్రాతిగో మన్దబుద్ధిర్యో ధర్మమతిశఙ్కతే
శాస్త్రాన్ని అతిక్రమించి, ధర్మాన్ని సందేహించే మూర్ఖుడు, శూద్రులకన్నా, దొంగలకన్నా ఎక్కువ పాపి.
ప్రత్యక్షం హి త్వయా దృష్ట ఋషిర్గచ్ఛన్మహాతపాః। మార్కణ్డేయోఽప్రమేయాత్మా ధర్మేణ చిరజీవితా
నీ కళ్లతోనే నీవు మహా తపస్సు గల ఋషి మార్కండేయుడిని చూశావు. అతడు అపారమైన ఆత్మవంతుడు, ధర్మాన్ని పాటిస్తూ దీర్ఘాయువు పొందాడు.
వ్యాసో వసిష్ఠో మైత్రేయో నారదో లోమశః శుకః। అన్యే చ ఋషయః సర్వే ధర్మేణైవ సుచేతసః
వ్యాసుడు, వశిష్ఠుడు, మైత్రేయుడు, నారదుడు, లోమశుడు, శుకుడు మరియు ఇతర ఋషులందరూ, మంచి మనస్సుతో, ధర్మాన్ని మాత్రమే ఆశ్రయించారు.
ప్రత్యక్షం పశ్యసి హ్యేతాన్దివ్యయోగసమన్వితాన్। శాపానుగ్రహణే శక్తాన్దేవేభ్యోఽపి గరీయసః
ఈ ఋషులు దివ్యయోగంతో కూడి, శాపం ఇవ్వడంలో, అనుగ్రహించడంలో దేవతలకన్నా గొప్పవారు అని నీవు ప్రత్యక్షంగా చూస్తున్నావు.
ఏతే హి ధర్మమేవాదౌ వర్ణయన్తి సదాఽనధే। కర్తవ్యమమరప్రఖ్యాః ప్రత్యక్షాగమబుద్ధయః
ఈ అమరప్రఖ్యాతులు, ప్రత్యక్ష జ్ఞానం కలవారు, ఎప్పుడూ మొదట ధర్మాన్నే చెప్పుతూ, అది చేయవలసినదని నిర్ధారిస్తారు.
అతో నార్హసి కల్యాణి ధాతారం ధర్మమేవ చ। రజోమూఢేన మనసా క్షేప్తుం శఙ్కితుమేవ చ
కాబట్టి, ఓ మంగళకరమైనవాడా! రజోగుణంతో మోహించిపోయిన మనసుతో సృష్టికర్తను లేదా ధర్మాన్ని తక్కువగా చూడకూడదు, సందేహించకూడదు.
ఉన్మత్తాన్మన్యతే బాలః సర్వానాగతనిశ్చయాన్। ధర్మాతిశఙ్కీ నాన్యస్మిన్ప్రమాణమధిగచ్ఛతి
పిల్లవాడు, ఇంకా ఫలితం తెలియని వారందరినీ పిచ్చివాళ్లుగా భావిస్తాడు. ధర్మాన్ని సందేహించే వాడికి మరే విషయమూ ప్రమాణంగా అనిపించదు.
ఇన్ద్రియప్రీతిసంబద్ధం యదిదం లోకసాక్షికమ్। ఏతావన్మన్యతే బాలో మోహమన్యత్ర గచ్ఛతి
ఇంద్రియ సుఖాలకు సంబంధించినది, లోకానికి కనబడేది అంతే అని పిల్లవాడు భావిస్తాడు. కానీ మాయ అతడిని వేరే దారికి తీసుకుపోతుంది.
ప్రాయశ్చిత్తం న తస్యాస్తి యో ధర్మమతిశఙ్కతే। ధ్యాయన్స కృపణః పాపో న లోకాన్ప్రతిపద్యతే
ధర్మాన్ని సందేహించే వాడికి ప్రాయశ్చిత్తం లేదు. అలాంటి దురదృష్టవంతుడు, పాపాత్ముడు ధ్యానం చేస్తూ, లోకాలను పొందలేడు.
ప్రమాణాద్ధి నివృత్తో హి వేదశాస్త్రార్థనిన్దకః। కామలోభానుగో మూఢో నరకం ప్రతిపద్యతే
ప్రమాణాన్ని వదిలేసి, వేదశాస్త్రాల అర్థాన్ని దూషిస్తూ, కామలోభాలకు లోనై మూర్ఖుడై ఉన్నవాడు నరకంలో పడతాడు.
ఆర్షం ప్రమాణముత్క్రామ్య ధర్మం న ప్రతిపాలయన్। సర్వశాస్త్రాతిగో మూఢః శం జన్మసు న విన్దతి
ఋషుల మాటలను ప్రమాణంగా తీసుకోకుండా, ధర్మాన్ని పాటించని, అన్ని శాస్త్రాలను అతిక్రమించే మూర్ఖుడు, ఏ జన్మలోనూ శుభాన్ని పొందడు.
యస్తు నిత్యం కృతమతిర్ధర్మమేవాభిపద్యతే। అశఙ్కమానః కల్యాణి సోఽముత్రానన్త్యమశ్నుతే
ఎవరైతే ఎప్పుడూ ధర్మాన్ని మనసులో పెట్టుకుని, ఎలాంటి సందేహం లేకుండా ధర్మాన్ని అనుసరిస్తారో, ఓ మంగళకరమైనవాడా, వారు పరలోకంలో అంతులేని ఫలితాన్ని పొందుతారు.
యస్య నార్షం ప్రమాణం స్యాచ్ఛిష్టాచారశ్చ భామిని। న వై తస్య పరో లోకో నాయమస్తీతి నిశ్చయః
ఓ సుందరినీ, ఎవరికైనా ఋషుల మాటలు, మంచి వారి ప్రవర్తన ప్రమాణంగా అనిపించకపోతే, వారికి ఈ లోకం లేదు, పరలోకం లేదు — ఇదే నిజం.