అస్మిన్నపి మహారణ్యే విజనే దస్యుసేవితే। రాష్ట్రాదపేత్య వసతో ధర్మస్తే నావసీదతి
ఈ విస్తారమైన, ఒంటరిగా ఉన్న, దొంగలు తిరిగే అరణ్యంలో, రాజ్యం దూరంగా ఉన్నా, నీ ధర్మం ఏమాత్రం తగ్గలేదు.
అశ్వమేధో రాజసూయః పౌణ్డరీకోఽథ గోసవః। ఇష్టాస్త్వయా మహాయజ్ఞాబహవోఽన్యే సదక్షిణాః
అశ్వమేధం, రాజసూయం, పౌండరీక యజ్ఞం, గోసవ యజ్ఞం — ఇంకా ఎన్నో గొప్ప యజ్ఞాలు, విరాళాలతో కూడినవి నీవు నిర్వహించావు.
రాజన్పరీతయా బుద్ధ్యా విషమేఽక్షపరాజయే। పార్థ మిత్రాణి చాస్మాంశ్చ వసూని చ పరాజితః
రాజా, పాండవా, పాశా ఆటలో ఓటమి సమయంలో నీకు స్పష్టత లేకపోవడం వల్ల, నీవు నీ స్నేహితులను, మమ్మల్ని, నీ ధనాన్ని కోల్పోయావు.
ఋజోర్మృదోర్బదాన్యస్య ధీమతః సత్యవాదినః। కథమక్షవ్యసనజా బుద్ధిరాపతితా తవ
నీవు నేరుగా, మృదువుగా, దయతో, జ్ఞానంతో, నిజాయితీగా ఉండేవాడివి. అటువంటి నీకు పాశా ఆటలో జరిగిన దురదృష్టం వల్ల ఇలాంటి ఆలోచన ఎలా వచ్చింది?
అతీవ మోహ ఆయాతి మనశ్ పరిదూయతే। నిశామ్య వ్యసనం పార్థ తవేదమతిదుఃసహమ్
పార్థా, నీకు జరిగిన ఈ భరించలేని దుఃఖాన్ని విని, నా మనసు బాగా కలవరపడుతోంది, గొప్ప అయోమయం నాలోకి వస్తోంది.
అత్రాప్యుదాహరన్తీమమితిహాసం పురాతనమ్। ఈశ్వరస్య వశే లోకస్తిష్ఠతే నాత్మనో యథా
ఇక్కడ కూడా ఒక పురాతన కథను చెబుతారు — ఈ లోకం పరమేశ్వరుని ఆధీనంలో ఉంది, తన స్వంత శక్తిలో కాదు.
ధాతైవ ఖలు భూతానాం సుఖదుఃఖే ప్రియాప్రియే। దదాతి సర్వమీశానః పురస్తాచ్ఛుక్రముచ్చరన్
ఈ సృష్టిలోని ప్రాణులకు సుఖ, దుఃఖం, ఇష్టమైనవి, అనిష్టమైనవి అన్నీ ధాతా ఒక్కరే ఇస్తాడు. ఆ పరమేశ్వరుడు మొదట పవిత్రమైన శబ్దాన్ని పలికిన తరువాత అన్నీ ప్రసాదిస్తాడు.
యథా దారుమయీం యోషాం నరో ధీరః సమాహితః। ఇఙ్గ్యత్యఙ్గమఙ్గాని తథా రాజన్నిమాః ప్రజాః
ఒక జ్ఞాని, ఏకాగ్రతతో ఉన్నవాడు, బొమ్మ చేతులను ఎలా కదిపితే, రాజా, ఈ ప్రాణులను కూడా పరమేశ్వరుడు అలా నడిపిస్తాడు.
ఆకాశ ఇవ భూతాని వ్యాప్య సర్వాణి భారత। ఈశ్వరో విదధాతీహ కల్యాణం యచ్చ పాపకమ్
ఆకాశం అన్నింటినీ ఎలా వ్యాపించిందో, భారతా, అలాగే ఇక్కడ ఈశ్వరుడు మేలైనదీ, చెడ్డదీ రెండింటినీ నిర్ణయిస్తాడు.
శకునిస్తన్తుబద్ధో వా నీయతేఽయమనీశ్వరః। ఈశ్వరస్య వశే తిష్ఠన్నాన్యేషామాత్మనః ప్రభుః
దారంతో కట్టిన పక్షి ఎలా నడిపించబడుతుందో, ఇక్కడ ఈశ్వరుని ఆధీనంలో ఉన్న మనిషి కూడా అలా నడిపించబడతాడు. అతడు తనకు గానీ, ఇతరులకు గానీ అధిపతి కాదు.
మణిః సూత్ర ఇవ ప్రోతో నస్యోత ఇవ గోవృషః। ధాతురాదేశమన్వేతి తన్మయో హి తదర్పణః
మణి దారంలో ఎలా పొదిగివుంటుందో, ఎద్దు యోగంలో ఎలా కట్టివుంటుందో, అలాగే ఈ జీవుడు ధాతా ఆజ్ఞను అనుసరిస్తూ, ఆ పరమాత్మయే అయి, ఆతడికే అర్పించబడతాడు.
నాత్మాథీనో మనుష్యోఽయం కాలం భజతిం కంచన। స్రోతసో మధ్యమాపన్నః కూలవృక్ష ఇవ చ్యుతః
ఈ మనిషి తనకు స్వతంత్రుడు కాదు, తన ఇష్టమైన సమయాన్ని కూడా పొందలేడు. ప్రవాహంలో పడిపోయిన చెట్టు ఎలా కొట్టుకుపోతుందో, అలా అతడు కాలప్రవాహంలో నడిపించబడతాడు.
అజ్ఞో జన్తురనీశోఽయమాత్మనః సుఖదుఃఖయోః। ఈశ్వరప్రేరితో గచ్ఛేత్స్వర్గం నరకమేవ చ
ఈ జీవి తన సుఖదుఃఖాలపై ఏమీ చేయలేని అజ్ఞాని. భగవంతుడు ప్రేరేపిస్తే, అతడు స్వర్గానికైనా, నరకానికైనా వెళ్తాడు.
యథా వాయోస్తృణాగ్రాణి వశం యాన్తి బలీయసః। ధాతురేవం వశం యాన్తి సర్వభూతాని భారత
ఎలా బలమైన గాలి గడ్డి తుప్పులను తనవైపు లాగుతుందో, అలాగే భరతా, సృష్టికర్త చేతిలో అన్ని జీవులు అతని వశమవుతాయి.
ఆర్యే కర్మణి యుఞ్జానః పాపే వా పునరీశ్వః। వ్యాప్య భూతాని చరతే న చాయమితి లక్ష్యతే
ఎవరైనా మంచి పనిలోనైనా, చెడు పనిలోనైనా నిమగ్నమై ఉన్నా, భగవంతుడు అన్ని జీవుల్లో వ్యాపించి, వాటిలో సంచరిస్తూ ఉంటాడు. అయినా, ఆయనను ఎవ్వరూ గుర్తించరు.
హేతుమాత్రమిదం ధాతుః శరీరం క్షేత్రసంజ్ఞితమ్। యేన కారయతే కర్మ శుభాశుభఫలం విభుః
ఈ శరీరాన్ని 'క్షేత్రం' అని అంటారు. ఇది సృష్టికర్త చేతిలో ఒక సాధనం మాత్రమే. దీని ద్వారా పరమాత్ముడు మంచి, చెడు ఫలితాలు కలిగించే పనులను చేయిస్తాడు.
పశ్య మాయాప్రభావోఽయమీశ్వరేణ యథా కృతః। యో హన్తి భూతైర్భూతాని మోహయిత్వాఽఽత్మమాయయా
భగవంతుడు సృష్టించిన మాయాశక్తిని చూడుము. తన మాయతో జీవులను మోసం చేసి, మరికొంతమంది ద్వారా వారిని నాశనం చేస్తాడు.
అన్యథా పరిదృష్టాని మునిభిస్తత్త్వదర్శిభిః। అన్యథా పరివర్తన్తే వేగా ఇవ నభస్వతః
తత్త్వాన్ని గ్రహించిన మునులు ఒక విధంగా విషయాలను చూస్తారు. కానీ అవి వేరేలా మారిపోతాయి, గాలి వేగాలు మారినట్లే.
అన్యథైవ హి వర్తన్తే పురుషాస్తాని తాని చ। అన్యథైవ ప్రభుస్తాని కరోతి వికరోతి చ
మనుషులు ఒక విధంగా ప్రవర్తిస్తారు, వాటి ఫలితాలు వేరేలా వస్తాయి. భగవంతుడు వాటిని ఇంకొక విధంగా సృష్టించి, మార్చేస్తాడు.
యథా కాష్ఠేన వా కాష్ఠమశ్మానం చాశ్మనా పునః। అయసా చాప్యయశ్ఛిన్ద్యాన్నిర్విచేష్టమచేతనమ్
ఎలా కలపతో కలపను, రాయితో రాయిని, ఇనుపతో ఇనుపను కోయగలిగితే — ఇవన్నీ చైతన్యం లేని పదార్థాలే —
ఏవం స భగవాన్దేవః స్వయంభూః ప్రపితామహః। నిహన్తి భూతైర్భూతాని ఛద్మ కృత్వా యుధిష్ఠిర
అలాగే, యుధిష్ఠిరా, స్వయంభూ, ప్రపితామహుడైన భగవంతుడు ఇతర జీవుల ద్వారా జీవులను నాశనం చేస్తాడు, తాను దాగి ఉంటాడు.
సంప్రయోజ్య వియోజ్యాయం కామకారకరః ప్రభుః। క్రీడతే భగవాన్భూతైర్బాలః క్రీడనకైరివ
ఈ ప్రభువు తన ఇష్టానుసారం జీవులను కలిపి, విడదీస్తూ, పిల్లవాడు బొమ్మలతో ఆడినట్లు వాటితో ఆడుకుంటాడు.
న మాతృపితృవద్రాజన్ధాతా భూతేషు వర్తతే। రోషాదివ ప్రవృత్తో।़యం యథాఽయమితరో జనః
ఓ రాజా, సృష్టికర్త జీవుల్లో తల్లి, తండ్రిలా ప్రవర్తించడు. కోపం వంటి భావాలతో కూడా ఆయన ప్రేరేపించడు, మామూలు మనుషుల్లా కాదు.
ఆర్యాఞ్శీలవో దృష్ట్వా హీమతో వృత్తికర్శితాన్। అనార్యాన్సుఖినశ్చైవ విహ్వలానివ చిన్తయే
ధర్మబద్ధంగా, మంచి స్వభావంతో, నియమంగా ఉన్నవారు బాధపడుతూ, అధర్ములు సుఖంగా ఉండటం చూస్తే, నేను అయోమయంగా, మనసు కలవరపడి పోతున్నాను.
తవేమామాపదం దృష్ట్వా సమృద్ధిం చ సుయోధనే। ధాతారం గర్హయే పార్థ విషమం యోఽనుపశ్యతి
నీ ఈ అపదను, దుర్యోధనుడి ఐశ్వర్యాన్ని చూస్తూ, ఈ అన్యాయాన్ని చూసే సృష్టికర్తను నేను నిందిస్తున్నాను, ఓ పార్థా.
ఆర్యశాస్త్రాతిగే క్రూరే లుబ్ధే ధర్మాపచాయిని। ధార్తరాష్ట్రే శ్రియం దత్త్వా ధాతా కిం ఫలమశ్నుతే
ధర్మాన్ని అతిక్రమించి, క్రూరంగా, లోభంగా ప్రవర్తించే ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడికి ఐశ్వర్యాన్ని ఇచ్చిన సృష్టికర్తకు ఏమి లాభం?
కర్మచేత్కృతమన్వేతి కర్తారం నాన్యమృచ్ఛతి। కర్మణా తేన పాపేన లిప్యతే నూనమీశ్వరః
ఒక పని చేసినవాడికే దాని ఫలితం వస్తే, మరొకరికి రాకపోతే, ఆ పాపానికి భగవంతుడే బాధ్యుడవుతాడు.
అథ కర్మకృతం పాపం న చేత్కర్తారమృచ్ఛతి। కారణం బలమేవేహ జనాఞ్శోచామి దుర్బలాన్
పని వల్ల కలిగిన పాపం దాన్ని చేసినవాడికి రాకపోతే, ఇక్కడ కారణం శక్తి మాత్రమే. అందుకే బలహీనులను నేను కనికరం పడుతున్నాను.
వల్గు చిత్రపదం శ్లక్ష్ణం యాజ్ఞసేని త్వయా వచః। ఉక్తం తచ్ఛ్రుతమస్మాభిర్నాస్తిక్యం తు ప్రభాషసే
ఓ యాజ్ఞసేని, నువ్వు మధురంగా, వివిధంగా, మృదువుగా మాటాడావు. మేము వినాము, కానీ నువ్వు నాస్తికత్వంగా మాట్లాడుతున్నావు.
నాహం ధర్మఫలాకాఙ్క్షీ రాజపుత్రి చరామ్భుత। దదామి దేయమిత్యేవ యజే యష్టవ్యమిత్యుత
ఓ రాజకుమారీ, నేను ధర్మఫలాల కోసమే పనులు చేయను. ఇవ్వాల్సింది అందిస్తాను, చేయాల్సిన యజ్ఞం చేస్తాను — అంతే.