తం క్రోధం వర్జితం ధీరైః కథమస్మద్విధశ్రరేత్। ఏతద్ద్రౌపది సంస్మృత్యన మే మన్యుః ప్రవర్ధతే
ద్రౌపది, మనలాంటి వారు, మన శరీరమంతా సహనంతో కూడినవారు, జ్ఞానులు ఎలా కోపాన్ని వదిలేస్తారో, మనం కూడా అలాగే వదిలేయగలమా? ఈ విషయం గుర్తు చేసుకుంటే నా కోపం పెరగదు.
ఆత్మానం చ పరాంశ్చైవ త్రాయతే మహతో భయాత్। క్రుధ్యన్తమప్రతిక్రుధ్యన్దూయోరేష చికిత్సకః
ఎవరైనా కోపంతో ఉన్నవారికి ప్రతీకారం చేయకుండా ఉండగలిగితే, వారు తమను తాము, ఇతరులను కూడా పెద్ద ప్రమాదం నుంచి కాపాడగలరు. బాధపడేవారికి ఇదే మంచి మందు.
మూఢో యది క్లిశ్యమానః క్రుధ్యతేఽశక్తిమాన్నరః। బలీయసాం మనుష్యాణాం త్యజత్యాత్మానమన్తతః
ఒక మూర్ఖుడు, బలహీనుడైన మనిషి, బాధపడుతూ కోపపడితే, చివరికి తనను తాను బలవంతుల చేతిలో వదిలేస్తాడు.
తస్యాత్మానం సంత్యజతో లోకా నశ్యన్త్యనాత్మనః। తస్మాద్ద్రౌపద్యశక్తస్ మన్యోర్నియమనం స్మృతమ్
ఇలా తనను తాను వదిలేసినవాడికి, తనను తాను కోల్పోయినవాడికి, లోకాలు కూడా దూరమైపోతాయి. అందువల్ల, ద్రౌపది, బలహీనుడికి కోపాన్ని నియంత్రించుకోవడమే మంచిదని చెప్పబడింది.
విద్వాంస్తథైవ యః శక్తః క్లిశ్యమానః ప్రకుప్యతి। స నాశయిత్వా ద్వేష్టారం పరలోకే న నన్దతి
ఒక జ్ఞాని, శక్తివంతుడైనవాడు, బాధపడుతూ కోపపడితే, తన శత్రువును నాశనం చేసిన తర్వాత కూడా పరలోకంలో ఆనందించడు.
తస్మాద్బలవతా చైవ దుర్బలేన చ నిత్యదా। క్షన్తవ్యం పురుషేణాహురాపత్స్వపి విజానతా
అందుకే, బలవంతుడైనా, బలహీనుడైనా, జ్ఞానం ఉన్నవాడు ఎప్పుడూ, కష్టసమయంలో కూడా, క్షమించగలగాలి అని అంటారు.
మన్యోర్హి విజయం కృష్ణే ప్రశంసన్తీహ సాధవః। క్షమావతో జయో నిత్యం సాధోరిహ సతాం మతమ్
కృష్ణా, సద్గుణులు ఇక్కడ కోపాన్ని జయించడాన్ని ప్రశంసిస్తారు. క్షమించగలిగినవాడికి ఎప్పుడూ విజయం లభిస్తుంది అని మంచి వారు భావిస్తారు.
సత్యంచానృతతః శ్రేయో నృశంసాచ్చానృశంసతా। తమేవం బహుదోషం త క్రోధం సద్భిర్వివర్జితమ్। మాదృశో విసృజేత్తస్మాత్సర్వలోకవినాశనమ్
నిజం అబద్ధం కన్నా మేలు, దయ క్రూరత కన్నా మేలు. ఇలాంటి ఎన్నో దోషాలతో కూడిన కోపాన్ని మంచి వారు దూరంగా ఉంచుతారు. నా వంటి వాడు దాన్ని వదిలేయాలి, ఎందుకంటే అది అన్ని లోకాల్నీ నాశనం చేస్తుంది.
తేజస్వీతి యమాహుర్వై పణ్డితా దీర్గదర్శినః। న క్రోధోఽభ్యన్తరస్తస్ భవతీతి వినిశ్చేతమ్
పండితులు, దూరదృష్టి ఉన్నవారు, ఎవరిని తేజోవంతుడు అంటారో, వారిలో కోపం ఉండదు. ఇది నిస్సందేహంగా నిజం.
వస్తు క్రోధం సముత్పన్నం ప్రజ్ఞయా పరిబాధతే। తేజస్వినం తం విదుషో మన్యన్తే తత్త్వదర్శినః
కోపం వచ్చినప్పుడు దాన్ని వివేకంతో అదుపు చేసేవారిని, నిజంగా తేజోవంతులుగా తత్వాన్ని తెలిసినవారు భావిస్తారు.
క్రుద్ధో హి కార్యం సుశ్రోణి న యథావత్ప్రపశ్యతి। నాకార్యం న చ మర్యాదాం నరః క్రుద్ధోఽనుపశ్యతి
సుందరీ, మనిషి కోపపడినప్పుడు ఏం చేయాలో, ఏం చేయకూడదో, పరిమితి ఏమిటో కూడా చూడలేడు.
హన్త్యవధ్యానపి క్రుద్ధో గురూన్రూక్షైస్తుదత్యపి। తస్మాత్తేజసి కర్తవ్యే క్రోధో దూరాత్ప్రతిష్ఠితః
కోపంలో ఉన్నవాడు, చంపకూడని వారినీ చంపుతాడు, పెద్దలకు కూడా కఠినంగా మాట్లాడతాడు. అందుకే, తేజస్సుతో పని చేయాలంటే కోపాన్ని దూరంగా పెట్టాలి.
దాక్ష్యం హ్యమర్షః శౌర్యం చ శీఘ్రత్వమితి తేజసః। గుణాః క్రోధాభిభూతేన న శక్యాః ప్రాప్తుమఞ్జసా
చాతుర్యం, సహనం, ధైర్యం, వేగం ఇవన్నీ తేజస్సుకు లక్షణాలు. కానీ కోపం మీద పడితే ఇవి సులభంగా దక్కవు.
క్రోధం త్యక్త్వా తు పురుషః సమ్యక్తేజోఽభిపద్యతే। కాలయుక్తం మహాప్రాజ్ఞైః క్రుద్ధైస్తేజః సుదుర్లభమ్
కోపాన్ని వదిలేసిన మనిషి నిజమైన తేజస్సును పొందతాడు. కానీ కోపపడే వారికి, ఎంత జ్ఞానులు అయినా సరే, తగిన సమయంలో తేజస్సు దొరకదు.
క్రోధస్త్వపణ్డితైః శశ్వత్తేజ ఇత్యభినిశ్చితమ్। రజస్తు లోకనాశాయ విహితం మానుషాన్ప్రతి
పండితులు ఎప్పుడూ కోపాన్ని తేజస్సు కాదని స్పష్టంగా చెబుతారు. రజోగుణం ఈ లోకాన్ని నాశనం చేయడానికి మానవులకు ఏర్పడింది.
తస్మాచ్ఛశ్వత్త్యజేత్క్రోధం పురుషః సమ్యగాచరన్। శ్రేయాన్స్వధర్మానపగో న క్రుద్ధ ఇతి నిశ్చితమ్
అందువల్ల, సరిగ్గా ప్రవర్తించే మనిషి ఎప్పుడూ కోపాన్ని వదిలేయాలి. కోపంతో చేసే పనికన్నా, తన స్వధర్మాన్ని పాటించడమే మేలు అని నిశ్చయం.
యది సర్వమబుద్ధీనామతిక్రాన్తమచేతసామ్। అతిక్రమో మద్విధస్య కథం స్విత్స్యాదనిన్దితే
అజ్ఞానులు, మనస్సు లేని వారు అందరూ నియమాలు దాటి ప్రవర్తిస్తే, నిందించదగిన మనలాంటి వాడికి అలాంటి ప్రవర్తన ఎలా తగునది?
యది న స్యుర్మానుషేషు క్షమిణః పృథివీసమాః। న స్యాత్సన్ధిర్మనుష్యాణాం క్రోధమూలో హి విగ్రహః
మనుషుల్లో భూమిలా క్షమించేవారు లేకపోతే, ప్రజల్లో ఏకత్వం ఉండదు. ఎందుకంటే కలహానికి మూలం కోపమే.
అభిషక్తో హ్యభిషజేదాహన్యాద్గురుణా హతః। ఏవం వినాశో భూతానామమధర్మః ప్రథితో భవేత్
ఒకడు శాపం పొందినవాడు తిరిగి శపిస్తే, లేదా గురువు చేత హతుడైనవాడు తిరిగి హతమయ్యే పనిని చేస్తే, అప్పుడు జీవులు నాశనమవుతారు, ధర్మం పోయి అధర్మమే పెరిగిపోతుంది.
ఆక్రుష్ట పురుషః సర్వం ప్రత్యాక్రోశేదనన్తరమ్। ప్రతిహన్యాద్ధతశ్చైవ తథా హింస్యాచ్చ హింసితః
ఒకడు దూషణకు గురైనప్పుడు వెంటనే అందరినీ తిరిగి దూషిస్తే, కొట్టినవాడిని తిరిగి కొట్టినా, హింసించినవాడిని తిరిగి హింసించినా—
హన్యుర్హి పితరః పుత్రాన్పుత్రాశ్చాపి తథా పితౄన్। హన్యుశ్చ పతయో భార్యాః పతీన్భార్యాస్తథైవ చ
అప్పుడు తండ్రులు కుమారులను, కుమారులు తండ్రులను హత్య చేస్తారు; భర్తలు భార్యలను, భార్యలు భర్తలను హతమార్చుతారు.
ఏవం సంకుపితే లోకే జన్మ కృష్ణో న విద్యతే। ప్రజానాం సన్ధిమూలం హి జన్మ విద్ధిశుభాననే
ఇలా కోపంతో నిండిన లోకంలో జననం ఉండదు, ఓ మంగళకరమైనదీ! జననం అనేది ప్రజల మధ్య ఐక్యతకు మూలం అని తెలుసుకో.
తాః క్షీయేరన్ప్రజాః సర్వాః క్షిప్రం ద్రౌపది తాదృశాః। తస్మాన్మన్యుర్వినాశాయ ప్రజానామభవాయ చ
అలాంటి ప్రజలు, ఓ ద్రౌపది, త్వరగా నశించిపోతారు. అందుకే కోపం ప్రజలకు నాశనానికి, అంతరించిపోవడానికి కారణమవుతుంది.
యస్మాత్తు లోకే దృశ్యన్తే క్షమిణః పృథివీసమాః। తస్మాజ్జన్మ చ భూతానాం భవశ్చ ప్రతిపద్యతే
ఈ లోకంలో భూమిలా సహనంగా ఉండే వారు ఉన్నందువల్లే జీవుల జననం, జీవితం కొనసాగుతోంది.
క్షన్తవ్యం పురుషేణేహ సర్వాపత్సు సుశోభనే। క్షమావతో హి భూతానాం జన్మ చైవ ప్రకీర్తితమ్
ప్రతి కష్టంలోనూ మనిషి సహించాలి, ఓ సుందరివి! ఎందుకంటే సహనశీలులకు జీవుల జననం కారణమని చెప్పబడింది.
ఆక్రుష్టస్తాడితః క్రుద్ధః క్షమతే యో బవీయసా। యశ్చ నిత్యం జితక్రోధో విద్వానుత్తమపూరుషః। ప్రభావవానపి నరస్తస్య లోకాః సనాతనాః
దూషించబడినా, కొట్టబడినా, కోపం వచ్చినా, మరింత సహనంతో క్షమించే వాడు, ఎప్పుడూ కోపాన్ని జయించే జ్ఞాని, మహనీయుడు, ఎంత శక్తివంతుడైనా, అతడికి శాశ్వత లోకాలు లభిస్తాయి.
క్రోధనస్త్వల్పవిజ్ఞానః ప్రేత్య చేహ చ నశ్యతి
కానీ కోపంతో ఉండే, తక్కువ జ్ఞానం గలవాడు, ఈ లోకంలోనూ, మరణానంతరంలోనూ నశించిపోతాడు.
అత్రాప్యుదాహరన్తీమా గాథా నిత్యం క్షమావతామ్। గీతాః క్షమావతాం కృష్ణే కాశ్యపేన మహాత్మనా
ఇక్కడ కూడా సహనశీలులలో ఎప్పుడూ చెప్పబడే ఈ గాథలను, మహాత్ముడైన కాశ్యపుడు కృష్ణకు పాడినవాటిని ఉదాహరిస్తారు.
క్షమా ధర్మః క్షమా యజ్ఞః క్షమా వేదాః క్షమా శ్రుతమ్। యస్తమేవం విజానాతి స సర్వం క్షన్తుర్మహతి
క్షమానే ధర్మం, క్షమానే యజ్ఞం, క్షమానే వేదాలు, క్షమానే విద్య. ఎవడు దీనిని అర్థం చేసుకుంటాడో, అతడు గొప్ప క్షమతో అన్నింటినీ పొందుతాడు.
క్షమా బ్రహ్మ క్షమా సత్యం క్షమా భూతం చ భావి చ। క్షమా తపః క్షమా శౌచం క్షమయేదం ధృతం జగత్
క్షమానే బ్రహ్మ, క్షమానే సత్యం, క్షమానే గతమైనదీ, రాబోయేదీ, క్షమానే తపస్సు, క్షమానే పవిత్రత, ఈ లోకమంతా క్షమతోనే నిలబడింది.