ద్రౌపద్యా వచనం శ్రుత్వా శ్లక్ష్ణాక్షరపదం శుభమ్। ఉవాచ ద్రౌపదీం రాజా స్మయమానో యుధిష్ఠిరః
ద్రౌపదీ మృదువుగా, మంగళకరంగా మాట్లాడిన మాటలు విని, యుధిష్ఠిరుడు చిరునవ్వుతో ద్రౌపదిని ఇలా ఉద్దేశించాడు.
కారణే భవతీ క్రుద్ధా ధార్తరాష్ట్రస్య దుర్మతేః। యేన క్రోధం మహాప్రజ్ఞే బహుధా బహుమన్యసే। క్రోధమూలం హరం శత్రుం కారణైః శృణు తం మమ
ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడి దుష్టత్వం వల్ల నీవు కోపంగా ఉన్నావు. నీకు అనేక కారణాలతో కోపం ఎక్కువగా అనిపిస్తోంది. ఆ కోపానికి మూలం ఏమిటో, దాని కారణాలు ఏమిటో నేను చెబుతాను, విను.
క్రోధో హన్తా మనుష్యాణాం క్రోధో భావయితా పునః। ఇతి విద్ధి మహాప్రాత్రే క్రోధమూలౌ భవాభవౌ
కోపం మనుష్యులను నాశనం చేస్తుంది, మరోసారి సృష్టించడానికీ కారణమవుతుంది. మహాత్మా! జననం, మరణం రెండింటికీ కోపమే మూలం అని తెలుసుకో.
యో హి సంహరతే క్రోధం భావస్తస్య సుశోభనే। `యో న సంహరతే క్రోధం తస్యాభావో భవత్యుత। అభావకారణం తస్మాత్క్రోధో భవతి శోభనే
ఎవరు కోపాన్ని నియంత్రిస్తారో, వారికి జీవితం ఉంటుంది. ఎవరు కోపాన్ని నియంత్రించుకోరో, వారికి నాశనం తప్పదు. అందుకే, కోపమే నాశనానికి కారణం.
యః పునః పురుషః క్రోధం నిత్యం విసృజతే శుభే। తస్యాభావాయ భవతి క్రోధః పరమదారుణః
ఎవరైనా ఎప్పుడూ కోపాన్ని వదులుతుంటే, ఆ కోపం అతడిని పూర్తిగా నాశనం చేస్తుంది.
క్రోధమూలో వినాశో హి ప్రజానామిహ దృశ్యతే। తత్కథం మాదృశః క్రోధముత్సృజేల్లోకనాశనమ్
కోపం వల్ల ప్రజల్లో నాశనం జరుగుతుంటుంది. అలాంటప్పుడు, లోకాన్ని నాశనం చేసే కోపాన్ని నేను ఎలా అనుమతించగలను?
క్రుద్ధః పాపం నరః కుర్యాత్క్రుద్ధో హన్యాద్గురూనపి। క్రుద్ధః పరుషయా వాచా శ్రేయసోఽప్యవమన్యతే
కోపంలో ఉన్నవాడు పాపం చేస్తాడు, పెద్దలను కూడా హింసించగలడు. కోపంతో దుర్భాషలాడి, మంచి విషయాలను కూడా తక్కువగా చూస్తాడు.
వాచ్యావాచ్యే హి కుపితో న ప్రజానాతి కర్హిచిత్। నాకార్యమస్తి క్రుద్ధస్య నావాచ్యం విద్యతే తథా
కోపంగా ఉన్నవాడు ఏది చెప్పాలో, ఏది చెప్పకూడదో తెలుసుకోడు. కోపంలో ఏ పని చేయకూడదు, ఏ మాట మాట్లాడకూడదు అనే నియమం ఉండదు.
హింస్యాత్క్రోధాదవధ్యాంస్తు వధ్యాన్సంపూజయీత చ। ఆత్మానమపి చ క్రుద్ధః ప్రేషయేద్యమసాదనమ్
కోపంతో హింసించకూడని వారిని కూడా హింసించవచ్చు, శిక్షించాల్సినవారిని గౌరవించవచ్చు. కోపంతో తనను తానే యమలోకానికి పంపించుకుంటాడు.
ఏతాన్దోషాన్ప్రపశ్యద్భిర్జితః క్రోధో మనీషిభిః। ఇచ్ఛద్భిః పరమం శ్రేయ ఇహ చాముత్ర చోత్తమమ్
ఈ లోపాలను గుర్తించిన జ్ఞానులు, ఇహపరలోకాల్లో శ్రేయస్సు కోరుతూ, కోపాన్ని జయిస్తారు.
తం క్రోధం వర్జితం ధీరైః కథమస్మద్విధశ్రరేత్। ఏతద్ద్రౌపది సంస్మృత్యన మే మన్యుః ప్రవర్ధతే
ద్రౌపది, మనలాంటి వారు, మన శరీరమంతా సహనంతో కూడినవారు, జ్ఞానులు ఎలా కోపాన్ని వదిలేస్తారో, మనం కూడా అలాగే వదిలేయగలమా? ఈ విషయం గుర్తు చేసుకుంటే నా కోపం పెరగదు.
ఆత్మానం చ పరాంశ్చైవ త్రాయతే మహతో భయాత్। క్రుధ్యన్తమప్రతిక్రుధ్యన్దూయోరేష చికిత్సకః
ఎవరైనా కోపంతో ఉన్నవారికి ప్రతీకారం చేయకుండా ఉండగలిగితే, వారు తమను తాము, ఇతరులను కూడా పెద్ద ప్రమాదం నుంచి కాపాడగలరు. బాధపడేవారికి ఇదే మంచి మందు.
మూఢో యది క్లిశ్యమానః క్రుధ్యతేఽశక్తిమాన్నరః। బలీయసాం మనుష్యాణాం త్యజత్యాత్మానమన్తతః
ఒక మూర్ఖుడు, బలహీనుడైన మనిషి, బాధపడుతూ కోపపడితే, చివరికి తనను తాను బలవంతుల చేతిలో వదిలేస్తాడు.
తస్యాత్మానం సంత్యజతో లోకా నశ్యన్త్యనాత్మనః। తస్మాద్ద్రౌపద్యశక్తస్ మన్యోర్నియమనం స్మృతమ్
ఇలా తనను తాను వదిలేసినవాడికి, తనను తాను కోల్పోయినవాడికి, లోకాలు కూడా దూరమైపోతాయి. అందువల్ల, ద్రౌపది, బలహీనుడికి కోపాన్ని నియంత్రించుకోవడమే మంచిదని చెప్పబడింది.
విద్వాంస్తథైవ యః శక్తః క్లిశ్యమానః ప్రకుప్యతి। స నాశయిత్వా ద్వేష్టారం పరలోకే న నన్దతి
ఒక జ్ఞాని, శక్తివంతుడైనవాడు, బాధపడుతూ కోపపడితే, తన శత్రువును నాశనం చేసిన తర్వాత కూడా పరలోకంలో ఆనందించడు.
తస్మాద్బలవతా చైవ దుర్బలేన చ నిత్యదా। క్షన్తవ్యం పురుషేణాహురాపత్స్వపి విజానతా
అందుకే, బలవంతుడైనా, బలహీనుడైనా, జ్ఞానం ఉన్నవాడు ఎప్పుడూ, కష్టసమయంలో కూడా, క్షమించగలగాలి అని అంటారు.
మన్యోర్హి విజయం కృష్ణే ప్రశంసన్తీహ సాధవః। క్షమావతో జయో నిత్యం సాధోరిహ సతాం మతమ్
కృష్ణా, సద్గుణులు ఇక్కడ కోపాన్ని జయించడాన్ని ప్రశంసిస్తారు. క్షమించగలిగినవాడికి ఎప్పుడూ విజయం లభిస్తుంది అని మంచి వారు భావిస్తారు.
సత్యంచానృతతః శ్రేయో నృశంసాచ్చానృశంసతా। తమేవం బహుదోషం త క్రోధం సద్భిర్వివర్జితమ్। మాదృశో విసృజేత్తస్మాత్సర్వలోకవినాశనమ్
నిజం అబద్ధం కన్నా మేలు, దయ క్రూరత కన్నా మేలు. ఇలాంటి ఎన్నో దోషాలతో కూడిన కోపాన్ని మంచి వారు దూరంగా ఉంచుతారు. నా వంటి వాడు దాన్ని వదిలేయాలి, ఎందుకంటే అది అన్ని లోకాల్నీ నాశనం చేస్తుంది.
తేజస్వీతి యమాహుర్వై పణ్డితా దీర్గదర్శినః। న క్రోధోఽభ్యన్తరస్తస్ భవతీతి వినిశ్చేతమ్
పండితులు, దూరదృష్టి ఉన్నవారు, ఎవరిని తేజోవంతుడు అంటారో, వారిలో కోపం ఉండదు. ఇది నిస్సందేహంగా నిజం.
వస్తు క్రోధం సముత్పన్నం ప్రజ్ఞయా పరిబాధతే। తేజస్వినం తం విదుషో మన్యన్తే తత్త్వదర్శినః
కోపం వచ్చినప్పుడు దాన్ని వివేకంతో అదుపు చేసేవారిని, నిజంగా తేజోవంతులుగా తత్వాన్ని తెలిసినవారు భావిస్తారు.
క్రుద్ధో హి కార్యం సుశ్రోణి న యథావత్ప్రపశ్యతి। నాకార్యం న చ మర్యాదాం నరః క్రుద్ధోఽనుపశ్యతి
సుందరీ, మనిషి కోపపడినప్పుడు ఏం చేయాలో, ఏం చేయకూడదో, పరిమితి ఏమిటో కూడా చూడలేడు.
హన్త్యవధ్యానపి క్రుద్ధో గురూన్రూక్షైస్తుదత్యపి। తస్మాత్తేజసి కర్తవ్యే క్రోధో దూరాత్ప్రతిష్ఠితః
కోపంలో ఉన్నవాడు, చంపకూడని వారినీ చంపుతాడు, పెద్దలకు కూడా కఠినంగా మాట్లాడతాడు. అందుకే, తేజస్సుతో పని చేయాలంటే కోపాన్ని దూరంగా పెట్టాలి.
దాక్ష్యం హ్యమర్షః శౌర్యం చ శీఘ్రత్వమితి తేజసః। గుణాః క్రోధాభిభూతేన న శక్యాః ప్రాప్తుమఞ్జసా
చాతుర్యం, సహనం, ధైర్యం, వేగం ఇవన్నీ తేజస్సుకు లక్షణాలు. కానీ కోపం మీద పడితే ఇవి సులభంగా దక్కవు.
క్రోధం త్యక్త్వా తు పురుషః సమ్యక్తేజోఽభిపద్యతే। కాలయుక్తం మహాప్రాజ్ఞైః క్రుద్ధైస్తేజః సుదుర్లభమ్
కోపాన్ని వదిలేసిన మనిషి నిజమైన తేజస్సును పొందతాడు. కానీ కోపపడే వారికి, ఎంత జ్ఞానులు అయినా సరే, తగిన సమయంలో తేజస్సు దొరకదు.
క్రోధస్త్వపణ్డితైః శశ్వత్తేజ ఇత్యభినిశ్చితమ్। రజస్తు లోకనాశాయ విహితం మానుషాన్ప్రతి
పండితులు ఎప్పుడూ కోపాన్ని తేజస్సు కాదని స్పష్టంగా చెబుతారు. రజోగుణం ఈ లోకాన్ని నాశనం చేయడానికి మానవులకు ఏర్పడింది.
తస్మాచ్ఛశ్వత్త్యజేత్క్రోధం పురుషః సమ్యగాచరన్। శ్రేయాన్స్వధర్మానపగో న క్రుద్ధ ఇతి నిశ్చితమ్
అందువల్ల, సరిగ్గా ప్రవర్తించే మనిషి ఎప్పుడూ కోపాన్ని వదిలేయాలి. కోపంతో చేసే పనికన్నా, తన స్వధర్మాన్ని పాటించడమే మేలు అని నిశ్చయం.
యది సర్వమబుద్ధీనామతిక్రాన్తమచేతసామ్। అతిక్రమో మద్విధస్య కథం స్విత్స్యాదనిన్దితే
అజ్ఞానులు, మనస్సు లేని వారు అందరూ నియమాలు దాటి ప్రవర్తిస్తే, నిందించదగిన మనలాంటి వాడికి అలాంటి ప్రవర్తన ఎలా తగునది?
యది న స్యుర్మానుషేషు క్షమిణః పృథివీసమాః। న స్యాత్సన్ధిర్మనుష్యాణాం క్రోధమూలో హి విగ్రహః
మనుషుల్లో భూమిలా క్షమించేవారు లేకపోతే, ప్రజల్లో ఏకత్వం ఉండదు. ఎందుకంటే కలహానికి మూలం కోపమే.
అభిషక్తో హ్యభిషజేదాహన్యాద్గురుణా హతః। ఏవం వినాశో భూతానామమధర్మః ప్రథితో భవేత్
ఒకడు శాపం పొందినవాడు తిరిగి శపిస్తే, లేదా గురువు చేత హతుడైనవాడు తిరిగి హతమయ్యే పనిని చేస్తే, అప్పుడు జీవులు నాశనమవుతారు, ధర్మం పోయి అధర్మమే పెరిగిపోతుంది.
ఆక్రుష్ట పురుషః సర్వం ప్రత్యాక్రోశేదనన్తరమ్। ప్రతిహన్యాద్ధతశ్చైవ తథా హింస్యాచ్చ హింసితః
ఒకడు దూషణకు గురైనప్పుడు వెంటనే అందరినీ తిరిగి దూషిస్తే, కొట్టినవాడిని తిరిగి కొట్టినా, హింసించినవాడిని తిరిగి హింసించినా—