అథ చేద్బుద్ధిజం కృత్వా బ్రూయుస్తే తదబుద్ధిజమ్। పాపాన్స్వల్పేఽపి తాన్హన్యాదపరాధే తథాఽనృజూన్
కానీ, ఎవరో తెలివిగా తెలిసీ చేసి, తర్వాత తెలియక చేశానని చెబితే, చిన్న తప్పు చేసినా పెద్దదిగా శిక్షించాలి.
సర్వస్యైకోపరాధస్తే క్షన్తవ్యః ప్రాణినో భవేత్। ద్వితీయే సతి వధ్యస్తు స్వల్పేఽప్యపకృతే భవేత్
ప్రతి జీవికి మొదటి తప్పు క్షమించాలి. రెండవసారి చేసినా, చిన్న తప్పే అయినా శిక్షించాలి.
అజానతా భవేత్కశ్చిదపరాధః కృతో యది। క్షన్తవ్యమేవ తస్యాహుః సుపరీక్ష్య పరీక్షయా
ఎవరైనా తెలియక తప్పు చేసినప్పుడు, ఆ విషయం బాగా పరిశీలించి, అతనికి క్షమించాలి అని పెద్దలు చెప్పారు.
మృదునా దారుణం హన్తి మృదునా హన్త్యదారుణమ్। నాసాధ్యం మృదునా కించిత్తస్మాత్తీవ్రతరం మృదు
మృదుత్వం దుర్మార్గాన్ని కూడా జయిస్తుంది, మృదుత్వంతో మృదువైనదాన్ని కూడా జయించవచ్చు. మృదుత్వంతో సాధించలేనిది ఏదీ లేదు. అందుకే మృదుత్వం కఠినతకన్నా గొప్పది.
దేశకాలౌ తు సంప్రేక్ష్య బలాబలమథాత్మనః। అన్వీక్ష్యకారణం చైవ కార్యం తేజః క్షమాపి వా
స్థలం, సమయం, తన బలహీనతలు, బలాన్ని, కారణాన్ని బాగా ఆలోచించి, అవసరమైతే ధైర్యంగా, లేదంటే సహనంగా వ్యవహరించాలి.
నాదేశకాలే కించిత్స్యాద్దేశకాలౌ ప్రతీక్షతామ్। తథా లోకభయాచ్చైవ క్షన్తవ్యమపరాధితమ్
తప్పు స్థలం లేదా కాలంలో ఏ పని చేయకూడదు. సరైన స్థలం, సమయం వచ్చే వరకు ఆగాలి. అలాగే, జనాభయంతో కూడా చేసిన తప్పులను క్షమించాలి.
ఏత ఏవంవిధాః కాలాః క్షమాయాః పరికీర్తితాః। అతోఽన్యథాఽనువర్తత్సు తేజసః కాల ఉచ్యతే
ఇవి సహనానికి అనుకూలమైన సమయాలు అని చెప్పబడినవి. ఇవి లేకపోతే, ధైర్యంగా వ్యవహరించాల్సిన సమయం వచ్చిందని భావించాలి.
తదహం తేజసః కాలం తవ మన్యే నరాధిప। ధార్తరాష్ట్రేషు లుబ్ధేషు సతతం చాపకారిషు
రాజా! ధృతరాష్ట్రుని కుమారులు ఎప్పుడూ లోభంగా, హానికరంగా ఉంటారు. వారిపై ఇప్పుడు ధైర్యంగా వ్యవహరించాల్సిన సమయం వచ్చిందని నేను భావిస్తున్నాను.
న హి కశ్చిత్క్షమాకాలో విద్యతేఽద్య కురూన్ప్రతి। తేజసశ్చాగతే కాలే తేజ ఉత్స్రష్టుమర్హసి
ఇప్పుడు కురువంశంపై సహనం చూపాల్సిన సమయం లేదు. ధైర్యంగా వ్యవహరించాల్సిన సమయం వచ్చినందున, నీ శక్తిని ప్రదర్శించాలి.
మృదుర్భవత్యవజ్ఞాతస్తీక్ష్ణాదుద్విజతే జనః। కాలే ప్రాప్తే ద్వయం చైతద్యో వేద స మహీపతిః
మృదువైనవాడిని ప్రజలు తక్కువగా చూస్తారు, కఠినుడిని మాత్రం భయపడతారు. సరైన సమయంలో మృదుత్వం, కఠినత రెండింటిని ఎలా ఉపయోగించాలో తెలిసిన రాజు నిజంగా జ్ఞానవంతుడు.
ద్రౌపద్యా వచనం శ్రుత్వా శ్లక్ష్ణాక్షరపదం శుభమ్। ఉవాచ ద్రౌపదీం రాజా స్మయమానో యుధిష్ఠిరః
ద్రౌపదీ మృదువుగా, మంగళకరంగా మాట్లాడిన మాటలు విని, యుధిష్ఠిరుడు చిరునవ్వుతో ద్రౌపదిని ఇలా ఉద్దేశించాడు.
కారణే భవతీ క్రుద్ధా ధార్తరాష్ట్రస్య దుర్మతేః। యేన క్రోధం మహాప్రజ్ఞే బహుధా బహుమన్యసే। క్రోధమూలం హరం శత్రుం కారణైః శృణు తం మమ
ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడి దుష్టత్వం వల్ల నీవు కోపంగా ఉన్నావు. నీకు అనేక కారణాలతో కోపం ఎక్కువగా అనిపిస్తోంది. ఆ కోపానికి మూలం ఏమిటో, దాని కారణాలు ఏమిటో నేను చెబుతాను, విను.
క్రోధో హన్తా మనుష్యాణాం క్రోధో భావయితా పునః। ఇతి విద్ధి మహాప్రాత్రే క్రోధమూలౌ భవాభవౌ
కోపం మనుష్యులను నాశనం చేస్తుంది, మరోసారి సృష్టించడానికీ కారణమవుతుంది. మహాత్మా! జననం, మరణం రెండింటికీ కోపమే మూలం అని తెలుసుకో.
యో హి సంహరతే క్రోధం భావస్తస్య సుశోభనే। `యో న సంహరతే క్రోధం తస్యాభావో భవత్యుత। అభావకారణం తస్మాత్క్రోధో భవతి శోభనే
ఎవరు కోపాన్ని నియంత్రిస్తారో, వారికి జీవితం ఉంటుంది. ఎవరు కోపాన్ని నియంత్రించుకోరో, వారికి నాశనం తప్పదు. అందుకే, కోపమే నాశనానికి కారణం.
యః పునః పురుషః క్రోధం నిత్యం విసృజతే శుభే। తస్యాభావాయ భవతి క్రోధః పరమదారుణః
ఎవరైనా ఎప్పుడూ కోపాన్ని వదులుతుంటే, ఆ కోపం అతడిని పూర్తిగా నాశనం చేస్తుంది.
క్రోధమూలో వినాశో హి ప్రజానామిహ దృశ్యతే। తత్కథం మాదృశః క్రోధముత్సృజేల్లోకనాశనమ్
కోపం వల్ల ప్రజల్లో నాశనం జరుగుతుంటుంది. అలాంటప్పుడు, లోకాన్ని నాశనం చేసే కోపాన్ని నేను ఎలా అనుమతించగలను?
క్రుద్ధః పాపం నరః కుర్యాత్క్రుద్ధో హన్యాద్గురూనపి। క్రుద్ధః పరుషయా వాచా శ్రేయసోఽప్యవమన్యతే
కోపంలో ఉన్నవాడు పాపం చేస్తాడు, పెద్దలను కూడా హింసించగలడు. కోపంతో దుర్భాషలాడి, మంచి విషయాలను కూడా తక్కువగా చూస్తాడు.
వాచ్యావాచ్యే హి కుపితో న ప్రజానాతి కర్హిచిత్। నాకార్యమస్తి క్రుద్ధస్య నావాచ్యం విద్యతే తథా
కోపంగా ఉన్నవాడు ఏది చెప్పాలో, ఏది చెప్పకూడదో తెలుసుకోడు. కోపంలో ఏ పని చేయకూడదు, ఏ మాట మాట్లాడకూడదు అనే నియమం ఉండదు.
హింస్యాత్క్రోధాదవధ్యాంస్తు వధ్యాన్సంపూజయీత చ। ఆత్మానమపి చ క్రుద్ధః ప్రేషయేద్యమసాదనమ్
కోపంతో హింసించకూడని వారిని కూడా హింసించవచ్చు, శిక్షించాల్సినవారిని గౌరవించవచ్చు. కోపంతో తనను తానే యమలోకానికి పంపించుకుంటాడు.
ఏతాన్దోషాన్ప్రపశ్యద్భిర్జితః క్రోధో మనీషిభిః। ఇచ్ఛద్భిః పరమం శ్రేయ ఇహ చాముత్ర చోత్తమమ్
ఈ లోపాలను గుర్తించిన జ్ఞానులు, ఇహపరలోకాల్లో శ్రేయస్సు కోరుతూ, కోపాన్ని జయిస్తారు.
తం క్రోధం వర్జితం ధీరైః కథమస్మద్విధశ్రరేత్। ఏతద్ద్రౌపది సంస్మృత్యన మే మన్యుః ప్రవర్ధతే
ద్రౌపది, మనలాంటి వారు, మన శరీరమంతా సహనంతో కూడినవారు, జ్ఞానులు ఎలా కోపాన్ని వదిలేస్తారో, మనం కూడా అలాగే వదిలేయగలమా? ఈ విషయం గుర్తు చేసుకుంటే నా కోపం పెరగదు.
ఆత్మానం చ పరాంశ్చైవ త్రాయతే మహతో భయాత్। క్రుధ్యన్తమప్రతిక్రుధ్యన్దూయోరేష చికిత్సకః
ఎవరైనా కోపంతో ఉన్నవారికి ప్రతీకారం చేయకుండా ఉండగలిగితే, వారు తమను తాము, ఇతరులను కూడా పెద్ద ప్రమాదం నుంచి కాపాడగలరు. బాధపడేవారికి ఇదే మంచి మందు.
మూఢో యది క్లిశ్యమానః క్రుధ్యతేఽశక్తిమాన్నరః। బలీయసాం మనుష్యాణాం త్యజత్యాత్మానమన్తతః
ఒక మూర్ఖుడు, బలహీనుడైన మనిషి, బాధపడుతూ కోపపడితే, చివరికి తనను తాను బలవంతుల చేతిలో వదిలేస్తాడు.
తస్యాత్మానం సంత్యజతో లోకా నశ్యన్త్యనాత్మనః। తస్మాద్ద్రౌపద్యశక్తస్ మన్యోర్నియమనం స్మృతమ్
ఇలా తనను తాను వదిలేసినవాడికి, తనను తాను కోల్పోయినవాడికి, లోకాలు కూడా దూరమైపోతాయి. అందువల్ల, ద్రౌపది, బలహీనుడికి కోపాన్ని నియంత్రించుకోవడమే మంచిదని చెప్పబడింది.
విద్వాంస్తథైవ యః శక్తః క్లిశ్యమానః ప్రకుప్యతి। స నాశయిత్వా ద్వేష్టారం పరలోకే న నన్దతి
ఒక జ్ఞాని, శక్తివంతుడైనవాడు, బాధపడుతూ కోపపడితే, తన శత్రువును నాశనం చేసిన తర్వాత కూడా పరలోకంలో ఆనందించడు.
తస్మాద్బలవతా చైవ దుర్బలేన చ నిత్యదా। క్షన్తవ్యం పురుషేణాహురాపత్స్వపి విజానతా
అందుకే, బలవంతుడైనా, బలహీనుడైనా, జ్ఞానం ఉన్నవాడు ఎప్పుడూ, కష్టసమయంలో కూడా, క్షమించగలగాలి అని అంటారు.
మన్యోర్హి విజయం కృష్ణే ప్రశంసన్తీహ సాధవః। క్షమావతో జయో నిత్యం సాధోరిహ సతాం మతమ్
కృష్ణా, సద్గుణులు ఇక్కడ కోపాన్ని జయించడాన్ని ప్రశంసిస్తారు. క్షమించగలిగినవాడికి ఎప్పుడూ విజయం లభిస్తుంది అని మంచి వారు భావిస్తారు.
సత్యంచానృతతః శ్రేయో నృశంసాచ్చానృశంసతా। తమేవం బహుదోషం త క్రోధం సద్భిర్వివర్జితమ్। మాదృశో విసృజేత్తస్మాత్సర్వలోకవినాశనమ్
నిజం అబద్ధం కన్నా మేలు, దయ క్రూరత కన్నా మేలు. ఇలాంటి ఎన్నో దోషాలతో కూడిన కోపాన్ని మంచి వారు దూరంగా ఉంచుతారు. నా వంటి వాడు దాన్ని వదిలేయాలి, ఎందుకంటే అది అన్ని లోకాల్నీ నాశనం చేస్తుంది.
తేజస్వీతి యమాహుర్వై పణ్డితా దీర్గదర్శినః। న క్రోధోఽభ్యన్తరస్తస్ భవతీతి వినిశ్చేతమ్
పండితులు, దూరదృష్టి ఉన్నవారు, ఎవరిని తేజోవంతుడు అంటారో, వారిలో కోపం ఉండదు. ఇది నిస్సందేహంగా నిజం.
వస్తు క్రోధం సముత్పన్నం ప్రజ్ఞయా పరిబాధతే। తేజస్వినం తం విదుషో మన్యన్తే తత్త్వదర్శినః
కోపం వచ్చినప్పుడు దాన్ని వివేకంతో అదుపు చేసేవారిని, నిజంగా తేజోవంతులుగా తత్వాన్ని తెలిసినవారు భావిస్తారు.