మిత్రైః సహ విరోధం చ ప్రాప్నుతే తేజసాఽఽవృతః। ఆప్నోతి ద్వేష్యతాం చైవ లోకాత్స్వజనతస్తథా
తన ఆగ్రహానికి లోనై, స్నేహితులతో శత్రుత్వం తెచ్చుకుంటాడు; ప్రజలకీ, తనవాళ్లకూ ద్వేషించదగినవాడవుతాడు.
సోఽవమానాదర్థహానిముపాలమ్భమనాదరమ్। సంతాపద్వేషమోహాంశ్చ శత్రూంశ్చ లభతే నరః
ఇలాంటి వాడు అవమానం వల్ల ధననష్టం, నింద, నిర్లక్ష్యం, బాధ, ద్వేషం, మాయ, శత్రువులను పొందుతాడు.
క్రోధాద్దణ్డాన్మనుష్యేషు వివిధాన్పురుషోఽనయాత్। భ్రశ్యతే శీఘ్రమైశ్వర్యాత్ప్రాణేభ్యః స్వజనాదపి
కోపంతో, అన్యాయంగా ఇతరులను శిక్షిస్తూ, తన ఐశ్వర్యాన్ని, ప్రాణాలను, సొంతవాళ్లను త్వరగా కోల్పోతాడు.
యోపకర్తౄశ్చ హర్తౄశ్చ తేజసైవోపగచ్ఛతి। తస్మాదుద్విజతే లోకః సర్పాద్వేశ్మగతాదివ
తన శక్తివల్ల మంచి చేయువాళ్లను, దొంగలను కూడా ఎదుర్కొంటాడు. అందుకే, ఇంట్లో పాము ఉన్నట్టు ప్రజలు అతనిని చూసి భయపడతారు.
యస్మాదుద్విజతేలోకః కథం తస్య భవో భవేత్। అన్తరం తస్య దృష్ట్వైవ లోకో వికురుతే ధ్రువమ్
ప్రజలు అతనిని చూసి దూరంగా పోతే, అతనికి ఎలా ఐశ్వర్యం కలుగుతుంది? అతడిని చూసిన వెంటనే అందరూ తప్పుకుంటారు.
తస్మాన్నాత్యుత్సృజేత్తేజో న చ నిత్యం మృదుర్భవేత్। కాలేకాలే తు సంప్రాప్తే మృదుస్తీక్ష్ణోపి వా భవేత్
కాబట్టి, తన శక్తిని పూర్తిగా వదిలిపెట్టకూడదు, ఎప్పుడూ మృదువుగా ఉండకూడదు. సమయానుసారం మృదువుగానీ, కఠినంగానీ ఉండాలి.
కాలే మృదుర్యో భవతి కాలే భవతి దారుణః। స వై సుఖమవాప్నోతి లోకేఽముష్మిన్నిహైవ చ
ఒక్కో సమయంలో మృదువుగా, ఒక్కో సమయంలో ఘాటుగా ఉండాలి. ఇలాంటి వాడే ఈ లోకంలోను, పరలోకంలోను సుఖాన్ని పొందుతాడు.
క్షమాకాలాంస్తు వక్ష్యామి శృణు మే విస్తరేణ తాన్। యే తే నిత్యమసంత్యాజ్యా యథా ప్రాహుర్మనీషిణః
ఇప్పుడు సహనం ఎప్పుడు పాటించాలో నేను చెప్పబోతున్నాను. జ్ఞానులు ఎప్పుడూ విడిచిపెట్టవద్దని చెప్పిన వాటిని వివరంగా విను.
పూర్వోపకారీ యస్తే స్యాదపరాధే గరీయసి। ఉపకారేణ తత్తస్య క్షన్తవ్యమపరాధినః
ఎవరైనా ముందుగా మనకు ఉపకారం చేసి, తర్వాత పెద్ద తప్పు చేసినా, ఆ ఉపకారాన్ని గుర్తు పెట్టుకుని అతని తప్పును క్షమించాలి.
అబుద్ధిమాశ్రితానాం తు క్షన్తవ్యమపరాధినామ్। న హి సర్వత్ర పాణ్డిత్వం సులభం పురుషేణ వై
తెలివి లేకుండా చేసిన తప్పులను క్షమించాలి. ఎందుకంటే, అందరిలోను జ్ఞానం సులభంగా దొరకదు.
అథ చేద్బుద్ధిజం కృత్వా బ్రూయుస్తే తదబుద్ధిజమ్। పాపాన్స్వల్పేఽపి తాన్హన్యాదపరాధే తథాఽనృజూన్
కానీ, ఎవరో తెలివిగా తెలిసీ చేసి, తర్వాత తెలియక చేశానని చెబితే, చిన్న తప్పు చేసినా పెద్దదిగా శిక్షించాలి.
సర్వస్యైకోపరాధస్తే క్షన్తవ్యః ప్రాణినో భవేత్। ద్వితీయే సతి వధ్యస్తు స్వల్పేఽప్యపకృతే భవేత్
ప్రతి జీవికి మొదటి తప్పు క్షమించాలి. రెండవసారి చేసినా, చిన్న తప్పే అయినా శిక్షించాలి.
అజానతా భవేత్కశ్చిదపరాధః కృతో యది। క్షన్తవ్యమేవ తస్యాహుః సుపరీక్ష్య పరీక్షయా
ఎవరైనా తెలియక తప్పు చేసినప్పుడు, ఆ విషయం బాగా పరిశీలించి, అతనికి క్షమించాలి అని పెద్దలు చెప్పారు.
మృదునా దారుణం హన్తి మృదునా హన్త్యదారుణమ్। నాసాధ్యం మృదునా కించిత్తస్మాత్తీవ్రతరం మృదు
మృదుత్వం దుర్మార్గాన్ని కూడా జయిస్తుంది, మృదుత్వంతో మృదువైనదాన్ని కూడా జయించవచ్చు. మృదుత్వంతో సాధించలేనిది ఏదీ లేదు. అందుకే మృదుత్వం కఠినతకన్నా గొప్పది.
దేశకాలౌ తు సంప్రేక్ష్య బలాబలమథాత్మనః। అన్వీక్ష్యకారణం చైవ కార్యం తేజః క్షమాపి వా
స్థలం, సమయం, తన బలహీనతలు, బలాన్ని, కారణాన్ని బాగా ఆలోచించి, అవసరమైతే ధైర్యంగా, లేదంటే సహనంగా వ్యవహరించాలి.
నాదేశకాలే కించిత్స్యాద్దేశకాలౌ ప్రతీక్షతామ్। తథా లోకభయాచ్చైవ క్షన్తవ్యమపరాధితమ్
తప్పు స్థలం లేదా కాలంలో ఏ పని చేయకూడదు. సరైన స్థలం, సమయం వచ్చే వరకు ఆగాలి. అలాగే, జనాభయంతో కూడా చేసిన తప్పులను క్షమించాలి.
ఏత ఏవంవిధాః కాలాః క్షమాయాః పరికీర్తితాః। అతోఽన్యథాఽనువర్తత్సు తేజసః కాల ఉచ్యతే
ఇవి సహనానికి అనుకూలమైన సమయాలు అని చెప్పబడినవి. ఇవి లేకపోతే, ధైర్యంగా వ్యవహరించాల్సిన సమయం వచ్చిందని భావించాలి.
తదహం తేజసః కాలం తవ మన్యే నరాధిప। ధార్తరాష్ట్రేషు లుబ్ధేషు సతతం చాపకారిషు
రాజా! ధృతరాష్ట్రుని కుమారులు ఎప్పుడూ లోభంగా, హానికరంగా ఉంటారు. వారిపై ఇప్పుడు ధైర్యంగా వ్యవహరించాల్సిన సమయం వచ్చిందని నేను భావిస్తున్నాను.
న హి కశ్చిత్క్షమాకాలో విద్యతేఽద్య కురూన్ప్రతి। తేజసశ్చాగతే కాలే తేజ ఉత్స్రష్టుమర్హసి
ఇప్పుడు కురువంశంపై సహనం చూపాల్సిన సమయం లేదు. ధైర్యంగా వ్యవహరించాల్సిన సమయం వచ్చినందున, నీ శక్తిని ప్రదర్శించాలి.
మృదుర్భవత్యవజ్ఞాతస్తీక్ష్ణాదుద్విజతే జనః। కాలే ప్రాప్తే ద్వయం చైతద్యో వేద స మహీపతిః
మృదువైనవాడిని ప్రజలు తక్కువగా చూస్తారు, కఠినుడిని మాత్రం భయపడతారు. సరైన సమయంలో మృదుత్వం, కఠినత రెండింటిని ఎలా ఉపయోగించాలో తెలిసిన రాజు నిజంగా జ్ఞానవంతుడు.
ద్రౌపద్యా వచనం శ్రుత్వా శ్లక్ష్ణాక్షరపదం శుభమ్। ఉవాచ ద్రౌపదీం రాజా స్మయమానో యుధిష్ఠిరః
ద్రౌపదీ మృదువుగా, మంగళకరంగా మాట్లాడిన మాటలు విని, యుధిష్ఠిరుడు చిరునవ్వుతో ద్రౌపదిని ఇలా ఉద్దేశించాడు.
కారణే భవతీ క్రుద్ధా ధార్తరాష్ట్రస్య దుర్మతేః। యేన క్రోధం మహాప్రజ్ఞే బహుధా బహుమన్యసే। క్రోధమూలం హరం శత్రుం కారణైః శృణు తం మమ
ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడి దుష్టత్వం వల్ల నీవు కోపంగా ఉన్నావు. నీకు అనేక కారణాలతో కోపం ఎక్కువగా అనిపిస్తోంది. ఆ కోపానికి మూలం ఏమిటో, దాని కారణాలు ఏమిటో నేను చెబుతాను, విను.
క్రోధో హన్తా మనుష్యాణాం క్రోధో భావయితా పునః। ఇతి విద్ధి మహాప్రాత్రే క్రోధమూలౌ భవాభవౌ
కోపం మనుష్యులను నాశనం చేస్తుంది, మరోసారి సృష్టించడానికీ కారణమవుతుంది. మహాత్మా! జననం, మరణం రెండింటికీ కోపమే మూలం అని తెలుసుకో.
యో హి సంహరతే క్రోధం భావస్తస్య సుశోభనే। `యో న సంహరతే క్రోధం తస్యాభావో భవత్యుత। అభావకారణం తస్మాత్క్రోధో భవతి శోభనే
ఎవరు కోపాన్ని నియంత్రిస్తారో, వారికి జీవితం ఉంటుంది. ఎవరు కోపాన్ని నియంత్రించుకోరో, వారికి నాశనం తప్పదు. అందుకే, కోపమే నాశనానికి కారణం.
యః పునః పురుషః క్రోధం నిత్యం విసృజతే శుభే। తస్యాభావాయ భవతి క్రోధః పరమదారుణః
ఎవరైనా ఎప్పుడూ కోపాన్ని వదులుతుంటే, ఆ కోపం అతడిని పూర్తిగా నాశనం చేస్తుంది.
క్రోధమూలో వినాశో హి ప్రజానామిహ దృశ్యతే। తత్కథం మాదృశః క్రోధముత్సృజేల్లోకనాశనమ్
కోపం వల్ల ప్రజల్లో నాశనం జరుగుతుంటుంది. అలాంటప్పుడు, లోకాన్ని నాశనం చేసే కోపాన్ని నేను ఎలా అనుమతించగలను?
క్రుద్ధః పాపం నరః కుర్యాత్క్రుద్ధో హన్యాద్గురూనపి। క్రుద్ధః పరుషయా వాచా శ్రేయసోఽప్యవమన్యతే
కోపంలో ఉన్నవాడు పాపం చేస్తాడు, పెద్దలను కూడా హింసించగలడు. కోపంతో దుర్భాషలాడి, మంచి విషయాలను కూడా తక్కువగా చూస్తాడు.
వాచ్యావాచ్యే హి కుపితో న ప్రజానాతి కర్హిచిత్। నాకార్యమస్తి క్రుద్ధస్య నావాచ్యం విద్యతే తథా
కోపంగా ఉన్నవాడు ఏది చెప్పాలో, ఏది చెప్పకూడదో తెలుసుకోడు. కోపంలో ఏ పని చేయకూడదు, ఏ మాట మాట్లాడకూడదు అనే నియమం ఉండదు.
హింస్యాత్క్రోధాదవధ్యాంస్తు వధ్యాన్సంపూజయీత చ। ఆత్మానమపి చ క్రుద్ధః ప్రేషయేద్యమసాదనమ్
కోపంతో హింసించకూడని వారిని కూడా హింసించవచ్చు, శిక్షించాల్సినవారిని గౌరవించవచ్చు. కోపంతో తనను తానే యమలోకానికి పంపించుకుంటాడు.
ఏతాన్దోషాన్ప్రపశ్యద్భిర్జితః క్రోధో మనీషిభిః। ఇచ్ఛద్భిః పరమం శ్రేయ ఇహ చాముత్ర చోత్తమమ్
ఈ లోపాలను గుర్తించిన జ్ఞానులు, ఇహపరలోకాల్లో శ్రేయస్సు కోరుతూ, కోపాన్ని జయిస్తారు.