అవజ్ఞాయ హితం భృత్యా భజన్తే బహుదోషతామ్। ఆదాతుం చాస్య విత్తాని ప్రార్థయన్తేఽల్పచేతసః
భర్తకు మేలు కలిగించకుండా, సేవకులు అనేక తప్పులు చేస్తారు. బుద్ధి తక్కువవారు అతని ధనాన్ని దోచుకోవాలని చూస్తారు.
యానం వస్త్రాణ్యలంకారాఞ్శయనాన్యాసనాని చ। భోజనాన్యథ పానాని సర్వోపకరణాని చ
వాహనాలు, వస్త్రాలు, ఆభరణాలు, పడకలు, ఆసనాలు, భోజనాలు, పానీయాలు, ఇంకా అన్ని ఉపకరణాలు,
ఆదదీరన్నధికృతా యథాకామమచేతసః। ప్రదిష్టాని చ దేయాని న దద్యుర్భర్తృశాసనాత్
అర్హత లేని, జాగ్రత్త లేని వారు తమ ఇష్టానుసారం వాటిని తీసుకుంటారు. యజమాని చెప్పినా ఇవ్వాల్సినవి ఇవ్వరు.
న చైనం భర్తృపూజాభిః పూజయన్తి కదాచన। అవ్రజ్ఞానం హి లోకేఽస్మిన్మరణాదపి గర్హితమ్
అలాంటి యజమానిని ఎవరూ గౌరవంతో చూడరు. ఈ లోకంలో అవమానం మరణం కన్నా ఎక్కువగా నిందించబడుతుంది.
క్షమిణం తాదృశం తాంత బ్రువన్తి కటుకాన్యపి। ప్రేష్యాః పుత్రాశ్చ భృత్యాశ్చ తథోదాసీనవృత్తయః
ఒకడు ఎంత సహనంతో ఉండినా, అతని సేవకులు, కుమారులు, పనివాళ్లు — వీళ్ళు అతనితో కఠినంగా, ఘాటుగా మాట్లాడతారు.
అప్యస్య దారానిచ్ఛన్తి పరిభూయ క్షమావతః। దారాశ్చాస్య ప్రవర్తన్తే యథాకామమచేతసః
సహనశీలుడిని అతని భార్య కూడా పట్టించుకోదు; ఆమె తన ఇష్టానుసారం, నియమం లేకుండా ప్రవర్తిస్తుంది.
తథా చ నిత్యముదితా యది నాల్పమపీశ్వరాత్। `అకృతోపద్రవః కశ్చిన్మహానపి న పూజ్యతే
అతడు ఎప్పుడూ ఆనందంగా, ఎవరికీ చిన్న హానీ కూడా చేయకపోయినా, అతని ఆధీనంలో ఉన్నవారు అతనిని గౌరవించరు.
పూజయన్తి నరా నాగాన్న తార్క్ష్యం నామఘాతినమ్ ।।' ఏతే చాన్యే చ బహవో నిత్యం దోషాః క్షమావతామ్
మనుషులు పాములను పూజిస్తారు, కాని పాములను సంహరించే గరుడుని గౌరవించరు. సహనశీలులకు ఇలాంటి ఎన్నో లోపాలు ఎప్పుడూ ఉంటాయి.
అథ వైరోచనే దోషానిమాన్విద్ధ్యక్షమాంవతామ్ ।। అథ వైరోచనే దోషానిమాన్విద్ధ్యక్షమావతామ్
ఓ విరోచనుని కుమారా! ఇప్పుడు సహనం లేని వారి లోపాలను కూడా తెలుసుకో.
అస్థానే యది వా స్థానే సతతం రజసావృతః। క్రుద్ధో దణ్డాన్ప్రణయతి వివిధాన్స్వేన తేజసా
ఎప్పుడూ కోపంతో ఉండే వాడు, అది సమయం అయినా కాకపోయినా, తన శక్తితో色色గా శిక్షలు విధిస్తాడు.
మిత్రైః సహ విరోధం చ ప్రాప్నుతే తేజసాఽఽవృతః। ఆప్నోతి ద్వేష్యతాం చైవ లోకాత్స్వజనతస్తథా
తన ఆగ్రహానికి లోనై, స్నేహితులతో శత్రుత్వం తెచ్చుకుంటాడు; ప్రజలకీ, తనవాళ్లకూ ద్వేషించదగినవాడవుతాడు.
సోఽవమానాదర్థహానిముపాలమ్భమనాదరమ్। సంతాపద్వేషమోహాంశ్చ శత్రూంశ్చ లభతే నరః
ఇలాంటి వాడు అవమానం వల్ల ధననష్టం, నింద, నిర్లక్ష్యం, బాధ, ద్వేషం, మాయ, శత్రువులను పొందుతాడు.
క్రోధాద్దణ్డాన్మనుష్యేషు వివిధాన్పురుషోఽనయాత్। భ్రశ్యతే శీఘ్రమైశ్వర్యాత్ప్రాణేభ్యః స్వజనాదపి
కోపంతో, అన్యాయంగా ఇతరులను శిక్షిస్తూ, తన ఐశ్వర్యాన్ని, ప్రాణాలను, సొంతవాళ్లను త్వరగా కోల్పోతాడు.
యోపకర్తౄశ్చ హర్తౄశ్చ తేజసైవోపగచ్ఛతి। తస్మాదుద్విజతే లోకః సర్పాద్వేశ్మగతాదివ
తన శక్తివల్ల మంచి చేయువాళ్లను, దొంగలను కూడా ఎదుర్కొంటాడు. అందుకే, ఇంట్లో పాము ఉన్నట్టు ప్రజలు అతనిని చూసి భయపడతారు.
యస్మాదుద్విజతేలోకః కథం తస్య భవో భవేత్। అన్తరం తస్య దృష్ట్వైవ లోకో వికురుతే ధ్రువమ్
ప్రజలు అతనిని చూసి దూరంగా పోతే, అతనికి ఎలా ఐశ్వర్యం కలుగుతుంది? అతడిని చూసిన వెంటనే అందరూ తప్పుకుంటారు.
తస్మాన్నాత్యుత్సృజేత్తేజో న చ నిత్యం మృదుర్భవేత్। కాలేకాలే తు సంప్రాప్తే మృదుస్తీక్ష్ణోపి వా భవేత్
కాబట్టి, తన శక్తిని పూర్తిగా వదిలిపెట్టకూడదు, ఎప్పుడూ మృదువుగా ఉండకూడదు. సమయానుసారం మృదువుగానీ, కఠినంగానీ ఉండాలి.
కాలే మృదుర్యో భవతి కాలే భవతి దారుణః। స వై సుఖమవాప్నోతి లోకేఽముష్మిన్నిహైవ చ
ఒక్కో సమయంలో మృదువుగా, ఒక్కో సమయంలో ఘాటుగా ఉండాలి. ఇలాంటి వాడే ఈ లోకంలోను, పరలోకంలోను సుఖాన్ని పొందుతాడు.
క్షమాకాలాంస్తు వక్ష్యామి శృణు మే విస్తరేణ తాన్। యే తే నిత్యమసంత్యాజ్యా యథా ప్రాహుర్మనీషిణః
ఇప్పుడు సహనం ఎప్పుడు పాటించాలో నేను చెప్పబోతున్నాను. జ్ఞానులు ఎప్పుడూ విడిచిపెట్టవద్దని చెప్పిన వాటిని వివరంగా విను.
పూర్వోపకారీ యస్తే స్యాదపరాధే గరీయసి। ఉపకారేణ తత్తస్య క్షన్తవ్యమపరాధినః
ఎవరైనా ముందుగా మనకు ఉపకారం చేసి, తర్వాత పెద్ద తప్పు చేసినా, ఆ ఉపకారాన్ని గుర్తు పెట్టుకుని అతని తప్పును క్షమించాలి.
అబుద్ధిమాశ్రితానాం తు క్షన్తవ్యమపరాధినామ్। న హి సర్వత్ర పాణ్డిత్వం సులభం పురుషేణ వై
తెలివి లేకుండా చేసిన తప్పులను క్షమించాలి. ఎందుకంటే, అందరిలోను జ్ఞానం సులభంగా దొరకదు.
అథ చేద్బుద్ధిజం కృత్వా బ్రూయుస్తే తదబుద్ధిజమ్। పాపాన్స్వల్పేఽపి తాన్హన్యాదపరాధే తథాఽనృజూన్
కానీ, ఎవరో తెలివిగా తెలిసీ చేసి, తర్వాత తెలియక చేశానని చెబితే, చిన్న తప్పు చేసినా పెద్దదిగా శిక్షించాలి.
సర్వస్యైకోపరాధస్తే క్షన్తవ్యః ప్రాణినో భవేత్। ద్వితీయే సతి వధ్యస్తు స్వల్పేఽప్యపకృతే భవేత్
ప్రతి జీవికి మొదటి తప్పు క్షమించాలి. రెండవసారి చేసినా, చిన్న తప్పే అయినా శిక్షించాలి.
అజానతా భవేత్కశ్చిదపరాధః కృతో యది। క్షన్తవ్యమేవ తస్యాహుః సుపరీక్ష్య పరీక్షయా
ఎవరైనా తెలియక తప్పు చేసినప్పుడు, ఆ విషయం బాగా పరిశీలించి, అతనికి క్షమించాలి అని పెద్దలు చెప్పారు.
మృదునా దారుణం హన్తి మృదునా హన్త్యదారుణమ్। నాసాధ్యం మృదునా కించిత్తస్మాత్తీవ్రతరం మృదు
మృదుత్వం దుర్మార్గాన్ని కూడా జయిస్తుంది, మృదుత్వంతో మృదువైనదాన్ని కూడా జయించవచ్చు. మృదుత్వంతో సాధించలేనిది ఏదీ లేదు. అందుకే మృదుత్వం కఠినతకన్నా గొప్పది.
దేశకాలౌ తు సంప్రేక్ష్య బలాబలమథాత్మనః। అన్వీక్ష్యకారణం చైవ కార్యం తేజః క్షమాపి వా
స్థలం, సమయం, తన బలహీనతలు, బలాన్ని, కారణాన్ని బాగా ఆలోచించి, అవసరమైతే ధైర్యంగా, లేదంటే సహనంగా వ్యవహరించాలి.
నాదేశకాలే కించిత్స్యాద్దేశకాలౌ ప్రతీక్షతామ్। తథా లోకభయాచ్చైవ క్షన్తవ్యమపరాధితమ్
తప్పు స్థలం లేదా కాలంలో ఏ పని చేయకూడదు. సరైన స్థలం, సమయం వచ్చే వరకు ఆగాలి. అలాగే, జనాభయంతో కూడా చేసిన తప్పులను క్షమించాలి.
ఏత ఏవంవిధాః కాలాః క్షమాయాః పరికీర్తితాః। అతోఽన్యథాఽనువర్తత్సు తేజసః కాల ఉచ్యతే
ఇవి సహనానికి అనుకూలమైన సమయాలు అని చెప్పబడినవి. ఇవి లేకపోతే, ధైర్యంగా వ్యవహరించాల్సిన సమయం వచ్చిందని భావించాలి.
తదహం తేజసః కాలం తవ మన్యే నరాధిప। ధార్తరాష్ట్రేషు లుబ్ధేషు సతతం చాపకారిషు
రాజా! ధృతరాష్ట్రుని కుమారులు ఎప్పుడూ లోభంగా, హానికరంగా ఉంటారు. వారిపై ఇప్పుడు ధైర్యంగా వ్యవహరించాల్సిన సమయం వచ్చిందని నేను భావిస్తున్నాను.
న హి కశ్చిత్క్షమాకాలో విద్యతేఽద్య కురూన్ప్రతి। తేజసశ్చాగతే కాలే తేజ ఉత్స్రష్టుమర్హసి
ఇప్పుడు కురువంశంపై సహనం చూపాల్సిన సమయం లేదు. ధైర్యంగా వ్యవహరించాల్సిన సమయం వచ్చినందున, నీ శక్తిని ప్రదర్శించాలి.
మృదుర్భవత్యవజ్ఞాతస్తీక్ష్ణాదుద్విజతే జనః। కాలే ప్రాప్తే ద్వయం చైతద్యో వేద స మహీపతిః
మృదువైనవాడిని ప్రజలు తక్కువగా చూస్తారు, కఠినుడిని మాత్రం భయపడతారు. సరైన సమయంలో మృదుత్వం, కఠినత రెండింటిని ఎలా ఉపయోగించాలో తెలిసిన రాజు నిజంగా జ్ఞానవంతుడు.