యత్తే భ్రాతౄన్మహారాజ యువానో మృష్టకుణ్డలాః। అభోజయన్త మృష్టాన్నైః సూదాః పరమసంస్కృతైః
మహారాజా, నీ యువకులైన అన్నదమ్ములు మెరిసే కుండలాలతో, అతి రుచికరమైన వంటకాలను వంటవాళ్లు వారికి అందించేవారు.
సర్వాంస్తానద్య పశ్యామి వనే వన్యేన జీవినః। అదుఃఖార్హాన్మనుష్యేన్ద్ర నోపశామ్యతి మే మనః
ఇప్పుడు వారందరినీ అడవిలో అడవి ఆహారంతో జీవిస్తూ చూస్తున్నాను. ఓ మనుష్యేంద్ర, ఇలాంటి బాధకు వారు అర్హులు కాదు. నా మనసుకు ఉపశాంతి లేదు.
భీమసేనమిమం చాపి దుఃఖితం వనవాసినమ్। ధ్యాయతః కిం న మన్యుస్తే ప్రాప్తే కాలే వివర్ధతే
ఈ భీమసేనుడు అడవిలో ఉండి బాధతో ఉన్నాడని చూస్తూ ఉండగా, సమయం దగ్గరపడుతున్నప్పుడు నీ మనసు కలవరపడదా?
భీమసేనం హి కర్మాణి స్వయం కుర్వాణమచ్యుతమ్। సుఖార్హం దుఃఖితం దృష్ట్వా కస్మాద్రాజన్నుపేక్షసే
సుఖానికి అర్హుడైన భీమసేనుడు తనే పనులు చేసుకుంటూ బాధపడుతుంటే, ఓ రాజా, నీవు ఎందుకు నిర్లక్ష్యం చేస్తున్నావు?
సత్కృతం వివిధైర్యానైర్వస్త్రైరుచ్చావచైస్తథా। తం తే వనగతం దృష్ట్వా కస్మాన్మన్యుర్న వర్ధతే
వివిధ రకాల రథాలు, గొప్పదైన వస్త్రాలతో సత్కరించబడిన వాడిని అడవిలోకి వెళ్ళిపోయినట్టు చూస్తూ, నీ కోపం ఎందుకు పెరగదు?
అయం కురూన్రణే సర్వాన్హన్తుముత్సహతే ప్రభుః। త్వత్ప్రతిజ్ఞాం ప్రతీక్షంస్తు సహతేఽయం వృకోదరః
ఈ వీరుడు యుద్ధంలో అందరు కురువులను సంహరించగలడు. అయినా నీ మాట కోసం వేచి చూస్తూ వృకోదరుడు సహించుకుంటున్నాడు.
యోఽర్జునేనార్జునస్తుల్యో ద్విబాహుర్బహుబాహునా। శరాతిసర్గే శీఘ్రత్వాత్కాలాన్తకయమోపమః
అర్జునుడితో సమానమైన, రెండు చేతులతో అనేక చేతులవారిలో ఉత్తముడైన, బాణవర్షంలో కాలాంతకుడితో సమానమైన వాడిని—
యస్ శస్త్రప్రతాపేన ప్రణతాః సర్వపార్థివాః। యజ్ఞే తవ మహారాజ బ్రాహ్మణానుపతస్థిరే
శస్త్రబలంతో అన్ని రాజులు వణికిపోయారు. నీ యజ్ఞంలో, మహారాజా, బ్రాహ్మణులకు సేవ చేసినవాడే ఇతడు.
తమిమం పురుషవ్యాఘ్రం పూజితం దేవదానవైః। ధ్యాయన్తమర్జునం దృష్ట్వా కస్మాద్రాజన్న కుప్యసి
దేవతలు, దానవులచేత పూజింపబడిన ఈ పురుషవ్యాఘ్రుడు ఇప్పుడు అర్జునుని ధ్యానం చేస్తూ కూర్చున్నాడు. అలాంటి వాడిని చూస్తూ, రాజా, నీకు కోపం ఎందుకు రాదు?
దృష్ట్వా వనగతం పార్థమదుఃఖార్హం సుఖోచితమ్। న చ తేవర్ధతే మన్యుస్తేన ముహ్యామి భారత
అడవిలో ఉన్న, బాధకు అర్హుడు కాని, సుఖజీవితానికి అలవాటైన పార్థుని చూస్తూ, నీ కోపం పెరగకపోవడం వల్లనే, ఓ భారతా, నేను అయోమయానికి లోనవుతున్నాను.
యో దేవాంశ్చ మనుష్యాంశ్చ సర్పాంశ్చైకరథోఽజయత్। తం తే వనగతం దృష్ట్వా కస్మాన్మన్యుర్న వర్ధతే
ఒకే రథంలో దేవతలు, మనుషులు, పాములను జయించిన వాడిని అడవిలోకి వెళ్ళినట్టు చూస్తూ, నీ కోపం ఎందుకు పెరగదు?
యో యానైరద్భుతాకారైర్హయైర్నాగైశ్చ సంవృతః। ప్రసహ్య విత్తాన్యాదత్త పార్థివేభ్యః పరంతప
అద్భుతమైన రథాలు, గుర్రాలు, ఏనుగులతో చుట్టుముట్టబడి, ఇతర రాజుల సంపదను బలవంతంగా గెలుచుకున్న వాడే ఇతడు, శత్రువులకు భయంకరుడైన వాడే.
క్షిపత్యేకేన వేగేన పఞ్చబాణశతాని యః। తం తే వనగతం దృష్ట్వా కస్మాన్మన్యుర్న వర్ధతే
ఒకేసారి వందలాది బాణాలను వేగంగా విసిరే వాడిని అడవిలోకి వెళ్ళినట్టు చూస్తూ, నీ కోపం ఎందుకు పెరగదు?
శ్యామం బృహన్తం తరుణం చర్మిణాముత్తమం రణే। నకులం తే వనే దృష్ట్వా కస్మాన్మన్యుర్న వర్ధతే
కృష్ణవర్ణుడైన, పొడవైన, యవ్వనంతో ఉన్న, యుద్ధంలో ఉత్తముడైన నకులుడిని అడవిలో చూస్తూ, నీ కోపం ఎందుకు పెరగదు?
దర్శనీయం చ శూరం చ మాద్రీపుత్రం యుధిష్ఠిర। సహదేవం వనే దృష్ట్వా కస్మాత్క్షమసి పార్థివ
యుద్ధంలో పరాక్రమశాలి, అందమైన మాద్రీ కుమారుడైన సహదేవుడిని అడవిలో చూస్తూ, ఓ యుధిష్ఠిరా, నీవు ఎలా సహించగలవు?
నకులం సహదేవం చ దృష్ట్వా తే దుఃఖితావుభౌ। అదుఃఖార్హౌ మనుష్యేన్ద్ర కస్మాన్మన్యుర్న వర్ధతే
నకులు, సహదేవులు ఇద్దరూ బాధతో ఉన్నారని చూస్తూ, ఓ మనుష్యేంద్ర, బాధకు అర్హులు కానివారిని చూస్తూ నీ కోపం ఎందుకు పెరగదు?
ద్రుపదస్య కులే జాతాం స్నుషాం పాణ్డోర్మహాత్మనః। ధృష్టద్యుమ్నస్య భగినీం వీరపత్నీమనువ్రతామ్। మాం వై వనగతాం దృష్ట్వా కస్మాత్క్షమసి పార్థివ
ద్రుపదుని ఇంట పుట్టినవాడిని, గొప్ప పాండువు కుమారుడికి కోడలిని, ధృష్టద్యుమ్నునికి అక్కను, వీరుల భార్యను, భర్తలకు నమ్మకంగా ఉండే నన్ను, అడవిలో ఉండే నన్ను చూసి, రాజా! నువ్వు ఎలా సహించగలుగుతున్నావు?
నూనం చ తవ నైవాస్తి మన్యుర్భరతసత్తమ। యత్తే భ్రాతౄంశ్చ మాం చైవ దృష్ట్వా నవ్యథతే మనః
భరత వంశశ్రేష్ఠుడా! నీవు అసలు కోపపడే వాడివి కాదేమో. నీ అన్నదమ్ములను, నన్ను ఇలాంటి స్థితిలో చూసినా నీ మనసు బాధపడటం లేదు.
న నిర్మన్యుఃక్షత్రియోఽస్తి లోకే నిర్వచనం స్మృతమ్। తదద్య త్వయి పశ్యామి క్షత్రియే విపరీతవత్
ఈ లోకంలో కోపం లేని క్షత్రియుడు అనిపించడు అని అందరూ చెబుతారు. కానీ నిన్ను చూస్తే, క్షత్రియుడైన నీవు అందుకు విరుద్ధంగా ఉన్నావు.
యో న దర్శయతే తేజః క్షత్రియః కాల ఆగతే। సర్వభూతాని తం పార్థ సదా పరిభవన్త్యుత
పార్థా! సరైన సమయంలో తన తేజస్సును చూపించని క్షత్రియుడిని అందరూ ఎప్పుడూ తక్కువగా చూస్తారు.
తత్త్వయా న క్షమా కార్యా శత్రూన్ప్రతి కథంచన। తేజసైవ హి తే శక్యా నిహన్తుం నాత్ర సంశయః
కావున శత్రువుల పట్ల ఎప్పుడూ సహనం చూపకూడదు. నీ తేజంతోనే వారిని జయించగలవు. ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
తథైవ యః క్షమాకాలే క్షత్రియో నోపశామ్యతి। అప్రియః సర్వభూతానాం సోముత్రేహ చ నశ్యతి
అలాగే, సహనం చూపాల్సిన సమయంలో అదుపు కోల్పోయే క్షత్రియుడు అందరికీ ఇష్టపడదగినవాడవాడు కాదు. ఇక్కడా, పరలోకంలోనూ అతడు నశిస్తాడు.
అత్రాప్యుదాహరన్తీమమితిహాసం పురాతనమ్। ప్రహ్లాదస్య చ సంవాదం బలేర్వైరోచనస్య చ
ఇక్కడ కూడా ఒక పురాతన కథను ఉదాహరిస్తారు. అది ప్రహ్లాదుడు, విరోచనుని కుమారుడు బలిచెప్పుకున్న సంభాషణ.
అసురేన్ద్రం మహాప్రాజ్ఞం ధర్మాణామాగతాగమమ్। బలిః పప్రచ్ఛ దైత్యేనద్రం ప్రహ్లాదం పితరం పితుః
ధర్మాన్ని బాగా తెలిసిన అసురుల రాజైన బలి, తన తాత అయిన, దైత్యుల అధిపతి ప్రహ్లాదునిని ఇలా అడిగాడు.
క్షమా స్విచ్ఛ్రేయసీ తాత ఉతాహో తేజ ఇత్యుత। ఏతన్మే సంశయం తాత యథావద్బ్రూహి పృచ్ఛతే
తాతయ్యా! సహనమే మంచిదా, లేక తేజస్సే గొప్పదా? ఈ సందేహాన్ని నాకు స్పష్టంగా చెప్పండి.
శ్రేయో యదత్ర ధర్మజ్ఞ బ్రూహి మే తదసంశయమ్। కరిష్యామి హి తత్సర్వం యథావదనుశాసనమ్
ధర్మాన్ని బాగా తెలిసినవాడవు కాబట్టి, ఇందులో ఏది శ్రేయస్సో నాకు సందేహం లేకుండా చెప్పండి. మీరు చెప్పినట్టు నేను అన్నింటినీ పాటిస్తాను.
తస్మై ప్రోవాచ తత్సర్వమేవం పృష్టః పితామహః। సర్వనిశ్చయవిత్ప్రాజ్ఞః సంశయం పరిపృచ్ఛతే
అప్పుడు అన్ని విషయాల్లో నిపుణుడైన పెద్దవాడు, తన మనవడు అడిగిన ప్రశ్నకు సమాధానం ఇస్తూ, అన్నీ వివరంగా చెప్పాడు.
న శ్రేయః సతతం తేజో న నిత్యం శ్రేయసీ క్షమా। ఇతి తాత విజానీహి ద్వయమేతదసంశయమ్
తేజస్సు ఎప్పుడూ శ్రేయస్సు కాదు, అలాగే సహనం కూడా ఎప్పుడూ గొప్పది కాదు. తాతయ్యా! ఈ రెండింటికీ సమయం ప్రకారం విలువ ఉందని నిశ్చయంగా తెలుసుకో.
యో నిత్యం క్షమతే తాత బహూన్దోషాన్స విన్దతి। భృత్యాః పరిభవన్త్యేనముదాసీనాస్తథాఽరయః
తాతయ్యా! ఎప్పుడూ సహనం చూపే వాడు అనేక దోషాలను పొందుతాడు. అతని సేవకులు, శత్రువులు, మధ్యవర్తులు కూడా అతన్ని తక్కువగా చూస్తారు.
సర్వభూతాని చాప్యస్ న నమన్తే కదాచన। తస్మాన్నిత్యం క్షమా తాత పణ్డితైరపి వర్జితా
అలాంటి వాడికి ఎవరూ ఎప్పుడూ గౌరవం చూపరు. అందుకే, ఎప్పుడూ సహనం చూపడం పండితులు కూడా ఇష్టపడరు.