హాహాకృతమభూత్సైన్యం సాల్వస్య పృథివీపతే। నష్టసంజ్ఞే నిపతితే తదా సౌభపతౌ నృపే
సౌభపతి రాజు అపస్మారంలో పడిపోయినప్పుడు, సాల్వ సేన అంతా ఆర్తనాదాలు చేస్తూ ఉండిపోయింది, ఓ భూమిపాలకా!
తత ఉత్థాయ రాజేన్ద్ర ప్రతిలభ్య చ చేతనామ్। ముమోచ బాణాన్సహసా ప్రద్యుమ్నాయ మహాబలః
తర్వాత, ఓ రాజేంద్రా! సాల్వుడు లేచి, మళ్లీ స్పృహను పొందిన వెంటనే, మహాబలుడు ప్రద్యుమ్నునిపై అకస్మాత్తుగా బాణాలను వదిలాడు.
తేన బాణేన మహతా ప్రద్యుమ్నః సమరే స్థితః। జత్రుదేశే భృశం విద్ధో వ్యథితో దదృశే తదా
ఆ గొప్ప బాణంతో యుద్ధంలో నిలబడి ఉన్న ప్రద్యుమ్నుడు భుజసంధి వద్ద బలంగా గాయపడి, బాధతో కనిపించాడు.
తం స విద్ధ్వా మహారాజ సాల్వో రుక్మిణినన్దనమ్। ననాద సింహనాదం వై నాదేనాపూరయన్మహీమ్
ఓ మహారాజా! సాల్వుడు రుక్మిణి కుమారుడైన ప్రద్యుమ్నుని గాయపరిచి, సింహంలా గర్జించి, తన నాదంతో భూమిని నిండా మార్చాడు.
తతో మోహం సమాపన్నే తనయే మమ భారత। ముమోచ బాణాంస్త్వరితః పునరన్యాన్దురాత్మవాన్
ఆ సమయంలో, నా కుమారుడు మోహంలో పడినప్పుడు, దుష్టుడు అయిన సాల్వుడు త్వరగా మరికొన్ని బాణాలను వదిలాడు, ఓ భారతా!
స తైరభిహతో బాణైర్బహుభిస్తేన మోహితః। నిశ్చేష్టః కౌరవశ్రేష్ఠ ప్రద్యుమ్నోఽభూద్రణాజిరే
అనేక బాణాలతో గాయపడి, అవి కారణంగా మోహమై, ప్రద్యుమ్నుడు యుద్ధరంగంలో కదలకుండా నిలిచిపోయాడు, ఓ కౌరవశ్రేష్ఠా!
సాల్వబాణార్దితే తస్మిన్ప్రద్యుమ్నే బలినాంవరే। వృష్ణయో భగ్నసంకల్పా వివ్యథుః పృతనాముఖే
బలవంతులలో శ్రేష్ఠుడైన ప్రద్యుమ్నుడు సాల్వుని బాణాలతో గాయపడ్డప్పుడు, వృష్ణులు తమ ధైర్యాన్ని కోల్పోయి యుద్ధముందు భయంతో వణికిపోయారు.
హాహాకృతమభూత్సర్వం వృష్ణ్యన్ధకబలం తతః। ప్రద్యుమ్నే మోహితే రాజన్సాల్వః ప్రముదితోఽభవత్
ప్రద్యుమ్నుడు మోహంలో పడినప్పుడు, వృష్ణి, అంధక సేన అంతా ఆర్తనాదాలు చేసింది. అప్పుడు సాల్వుడు ఎంతో ఆనందించాడు, ఓ రాజా!
తం తథా మోహితం దృష్ట్వా సారథిర్జవనైర్హయైః। రణాదపాహరత్తూర్ణం శిక్షితో దారుకిస్తదా
అతడు అలా మోహంలో ఉన్నాడని చూసిన దారుకుడు, నైపుణ్యం కలిగిన రథసారధి, వేగంగా పరుగెత్తే గుర్రాలతో అతన్ని యుద్ధరంగం నుంచి తొందరగా తీసుకెళ్లాడు.
నాతిదూరాపయాతే తు రథే రథవరప్రణుత్। ధనుర్గృహీత్వా యన్తారం లబ్ధసజ్ఞోఽబ్రవీదిదమ్
రథం ఇంకా ఎక్కువ దూరం వెళ్లకముందే, రథసారధులలో శ్రేష్ఠుడిగా ప్రశంసలు పొందిన అతడు స్పృహను తిరిగి పొందాడు. తన విల్లు పట్టుకుని, యజమానికి ఇలా చెప్పాడు.
సౌతే కిం తే వ్యవసితం కస్మాద్యాసి పరాఙ్ముఖః। నైష వృష్ణిప్రవీరాణామాహవే ధర్మ ఉచ్యతే
సౌతే! నీ ఉద్దేశ్యం ఏమిటి? నీవెందుకు వెనక్కు తిరిగిపోతున్నావు? వృష్ణి వీరులకు యుద్ధంలో ఇది సరైన ధర్మం కాదు.
కచ్చిత్సౌతే న తే మోహః సాల్వం దృష్ట్వా మహాహవే। విషాదో వా రణఁ దృష్ట్వా బ్రూహి మే త్వం యథాతథమ్
సౌతే! ఈ గొప్ప యుద్ధంలో సాల్వుని చూసి నీవు మోహించలేదా? లేక యుద్ధాన్ని చూసి నీకు నిరాశ వచ్చిందా? నిజం చెప్పు.
జానార్దనే న మే మోహో నాపి మాం భయమావిశత్। అతిభారం తు తే మన్యే సాల్వం కేశవనన్దన
జనార్దనా! నాకు మోహం లేదు, భయం కూడా రాలేదు. కానీ, కేశవుని కుమారుడా! సాల్వుడు చాలా భారంగా ఉన్నాడని నేను భావిస్తున్నాను.
సోభియాతి శనైర్వీర బలవానేష పాపకృత్। మోహితశ్చ రణే శూరో రక్ష్యః సారథినా రథీ
ఈ బలవంతుడు, దుష్టుడు అయిన సాల్వుడు మెల్లగా ముందుకు వస్తున్నాడు, ఓ వీరా! యుద్ధంలో మోహించిన యోధుడిని రథసారధి కాపాడాలి.
ఆయుష్మంస్త్వం మయా నిత్యం రక్షితవ్యస్త్వయాఽప్యహమ్। రక్షితవ్యో రణే నిత్యమితి కృత్వాఽపయామ్యహమ్
నిన్ను నేను ఎప్పుడూ కాపాడాలి, నీవు కూడా నన్ను కాపాడాలి. ఈ సంకల్పంతోనే నేను నిన్ను కాపాడేందుకు ఇక్కడి నుంచి వెళ్తున్నాను.
ఏకశ్చాసి మహాబాహో బహవశ్చాపి దానవాః। న సమం రౌక్మిణేయాహం రణఏ మత్వాఽపయామి వా
ఓ మహాబాహువంతుడా! నీవు ఒక్కడివి, కానీ దానవులు అనేక మంది ఉన్నారు. యుద్ధంలో రుక్మిణి కుమారునికి నేను సమానుడిని కాదని భావించి వెళ్తున్నాను.
ఏవం బ్రువతి సూతే తు తదా మకరకేతుమాన్। ఉవాచ సూతం కౌరవ్య సంనివర్త్య రథం పునః
అలా రథసారధి మాటలాడిన వెంటనే, మకరధ్వజుడు రథాన్ని మళ్లీ ఆపి, కౌరవ వంశజా, ఆ రథసారధిని ఇలా ఉద్దేశించి పలికాడు.
దారుకాత్మజ మైవం త్వం పునః కార్షీః కథంచన। న్యపయానం రణాత్సౌతే జీవతో మమ కర్హిచిత్
దారుకుని కుమారుడా, నేను బ్రతికున్నంతవరకు నువ్వు ఎప్పుడూ యుద్ధభూమిని వదిలిపోవద్దు, రథసారధీ, ఏ విధంగానూ వెనక్కి పోవద్దు.
న స వృష్ణికులే జాతో యో వై త్యజతి సంగరమ్। యో వా నిపతితం హన్తి తవాస్మీతి చ వాదినమ్
యుద్ధాన్ని వదిలిపెట్టి పారిపోయేవాడు, పడిపోయినవాడిని కొట్టేవాడు, 'నేను నీవాడిని' అని చెప్పినవాడిని దాడిచేసేవాడు వృష్ణికులలో పుట్టినవాడు కాడు.
తథా స్త్రియం చ యో హన్తి బాలం వృద్ధం తథైవ చ। విరథం ముక్తకేశం చ భగ్నశస్త్రాయుధం తథా
అలాగే, ఎవడు స్త్రీని, పిల్లవాడిని, వృద్ధుడిని, రథం లేనివాడిని, జుట్టు విడిచినవాడిని, ఆయుధాలు విరిగిపోయినవాడిని చంపుతాడో, అతడూ అలాగే దుర్మార్గుడే.
త్వం చ సూతకులే జాతో విదితః సూతకర్మణి। ధర్మజ్ఞశ్చాసి వృష్ణీనామాహవేష్వపి దారుకే
నువ్వు రథసారధుల వంశంలో పుట్టి, రథసారధి పనుల్లో ప్రావీణ్యం కలవాడివి. వృష్ణికులలో ధర్మాన్ని బాగా తెలిసినవాడివి, దారుకా, యుద్ధంలోనూ అదే చూపించు.
స జానంశ్చరితం కృత్స్నం వృష్ణీనాం పృతనాముఖే। అపయానం పున సౌతే మైవం కార్షీః కథంచన
వృష్ణికుల యుద్ధాచారాన్ని పూర్తిగా తెలిసినవాడివి కాబట్టి, రథసారధీ, ఇకపై ఎట్టి పరిస్థితిలోనూ వెనక్కి పోవద్దు.
అపయాతం హతం పృష్ఠే భ్రాన్తం రణపలాయితమ్। గదాగ్రజో దురాధర్షః కిం మాం వక్ష్యతి మాధవః
నేను పారిపోతే, వెనుకనుంచి దెబ్బ తింటే, లేదా యుద్ధభూమి విడిచి తిరుగుతూ ఉంటే, నా అన్న గదా, మహాబలశాలి, మాధవుడు నాకు ఏమంటాడు?
కేశవస్యాగ్రజో వాఽపి నీలవాసా మదోత్కటః। కిం వక్ష్యతి మహాబాహుర్బలదేవః సమాగతః
లేదా, కేశవుని అన్నయ్య, నీల వస్త్రధారి, గర్వంతో ఉప్పొంగిపోయిన బలదేవుడు వచ్చి నన్ను చూసి ఏమంటాడు, మహాబాహువా?
కిం వక్ష్యతిశినేర్నప్తా రణసింహో మహారథః। అపయాతం రణాత్సూత సామ్బశ్చ సమితింజయః
శినికుమారుడు, యుద్ధసింహుడు, మహారథి సామ్బుడు, నేను యుద్ధభూమిని వదిలిపోతే, రథసారధీ, నాకు ఏమంటాడు?
చారుదేష్ణశ్చ దుర్ధర్షస్తథైవ గదసారణౌ। అక్రూరశ్చ మహాబాహుః కిం మాం వక్ష్యతి సారథే
చారుదేష్ణుడు, భయంకరుడు, అలాగే గద, శరణ, మహాబాహువు అయిన అక్రూరుడు — వీరందరూ నన్ను చూసి ఏమంటారు, రథసారధీ?
శూరం సంభావితం శాన్తం నిత్యం పురుషమానినమ్। స్త్రియశ్చ వృష్ణివీరాణాం కిం మాంవక్ష్యన్తి సంగతాః
శూరులు, గౌరవనీయులు, శాంత స్వభావం కలవారు, ఎప్పుడూ గర్వంగా ఉండే పురుషులు, వృష్ణివీరుల స్త్రీలు — వీరందరూ కలిసినప్పుడు నన్ను గురించి ఏమంటారు?
ప్రద్యుమ్నోఽయముపాయాతి భీతస్త్యక్త్వా మహాహవమ్। ధిగేనమితి వక్ష్యన్తి న తు వక్ష్యన్తి సాధ్వితి
ఇదిగో, ప్రద్యుమ్నుడు భయపడి, మహాయుద్ధాన్ని వదిలిపెట్టి వస్తున్నాడని అందరూ అంటారు. నన్ను ధర్మవంతుడని ఎవరూ చెప్పరు, నిందిస్తారు.
ధిగ్వాచా పరిహాసోపి మమ వా మద్విధస్య వా। మృత్యునాఽభ్యధికః సౌతే స త్వం మావ్యపయాః పునః
నన్ను గానీ, నా వంటి వారిని గానీ ఎవరైనా తిట్టడం, హేళన చేయడం, రథసారధీ, మరణం కన్నా బాధాకరం. అందుకే, ఇకపై వెనక్కి పోవద్దు.
భారం హి మయి సంన్యస్య యాతో మధునిహా హరిః। యజ్ఞం బారతసింహస్య న హి శక్యోఽద్యమర్షితుమ్
మధుని సంహరించిన హరిః, ఈ భారాన్ని నా మీద వేసి వెళ్లిపోయాడు. బారతసింహుని యజ్ఞాన్ని ఈ రోజు ఎవ్వరూ అడ్డుకోలేరు.