సా తేఽహం దుఃఖమాఖ్యాస్యే ప్రణయాన్మధుసూదన। ఈశస్త్వం సర్వభూతానాం యే దివ్యా యే చ మానుషాః
కాబట్టి మధుసూదనా! ప్రేమతో నా బాధను నీకు చెబుతాను. నీవే అన్ని భూతాల అధిపతి, దివ్యమైనవారికీ, మానవులకూ.
కథం ను భార్యా పార్థానాం తవ కృష్ణ సఖీ విభో। ధృష్టద్యుమ్నస్య భగినీ సభాం కృష్యేత మాదృశీ
కృష్ణా! ప్రభూ! నేను ధృష్టద్యుమ్నుని సోదరి, పాండవుల భార్య, నీ స్నేహితురాలిని, అయినా ఇలాంటి నేను సభలో లాగబడటం ఎలా జరిగింది?
స్త్రీధర్మిణీ వేపమానా శోణితేన సముక్షితా। ఏకవస్త్రా వికృష్టాఽస్మి దుఃఖితా కురుసంసది
స్త్రీ ధర్మాన్ని పాటిస్తూ, భయంతో వణికుతూ, రక్తంతో తడిసి, ఒక్క వస్త్రంలోనే ఉన్న నన్ను, బాధతో కురుసభలో లాగారు.
రాజ్ఞాం మధ్యే సభాయాం తు రజసాఽతిపరిప్లుతా। దృష్ట్వా చ మాం ధార్తరాష్ట్రాః ప్రాహసన్పాపచేతసః
రాజుల మధ్య సభలో, పరాభవంతో నిండిన నన్ను చూసి, ధృతరాష్ట్ర కుమారులు, దుష్టహృదయులు, నవ్వారు.
దాసీభావేన మాం భోక్తుమీష్సుతే మధుసూదన। జీవత్సు పాణ్డుపుత్రేషు పాఞ్చాలేషు చ వృష్ణిషు
మధుసూదనా! పాండవులు, పాంచాళులు, వృష్ణులు బతికే ఉన్నా, నన్ను దాసిగా చేసుకుని అనుభవించాలనుకుంటున్నారు.
నన్వహం కృష్ణ భీష్మస్య ధృతరాష్ట్రస్య చోభయోః। స్నుషా భవామి ధర్మేణ సాఽహం దాసీకృతా బలాత్
కృష్ణా! నేను భీష్ముడికి, ధృతరాష్ట్రునికీ ధర్మబద్ధమైన కోడలిని, అయినా బలవంతంగా దాసిగా మార్చారు.
గర్హయేపాణ్డవాంస్త్వేవ యుధి శ్రేష్ఠాన్మహాబలాన్। యత్క్లిశ్యమానాం ప్రేక్షన్తే ధర్మపత్నీం యశస్వినీమ్
యుద్ధంలో శ్రేష్ఠులు, మహాబలులు అయిన పాండవులు, తమ ధర్మపత్నిని, ప్రతిష్ఠ కలిగిన నన్ను బాధపడుతూ చూస్తూ ఉండటాన్ని తప్పుపట్టాల్సిందే.
ధిగ్బలం భీమసేనస్య ధిక్పార్థస్ చ గాణ్డివమ్। యౌ మాం విప్రకృతాం క్షుద్రైర్మర్షయేతాం జనార్దన
భీమసేనుని బలాన్ని, అర్జునుని గాండీవాన్ని నిందించాలి. ఇలాంటి నీచులు నన్ను అవమానపరుస్తుంటే వారు సహించడాన్ని, జనార్దనా!
శాశ్వతోఽయం ధర్మపథః సద్భిరాచరితః సదా। యద్భార్యాం పరిరక్షన్తి భర్తారోఽల్పబలా అపి
ఈ ధర్మమార్గం శాశ్వతమైనది, మంచి మనుషులు ఎప్పుడూ పాటించేది. భర్తలు బలహీనులైనా తమ భార్యలను కాపాడటం ఇదే సత్ప్రవృత్తి.
భార్యాయాం రక్ష్యమాణాయాం ప్రజా భవతి రక్షితా। ప్రజాయాం రక్ష్యమాణాయామాత్మా భవతి రక్షితః
భార్యను కాపాడితే కుటుంబం కాపాడబడుతుంది. కుటుంబాన్ని కాపాడితే మనిషి తానే కాపాడబడతాడు.
ఆత్మా హి జాయేత తస్యాం తస్మజ్జాయా భవత్యుత। భర్తా చ భార్యయా రక్ష్యః కథం జాయాన్మమోదరే
మనిషి భార్యలోనే జన్మిస్తాడు. అందుకే భార్యకు గొప్ప స్థానం ఉంది. అలాగే భర్తను కూడా భార్య కాపాడాలి. లేకపోతే నా గర్భంలో కుమారుడు ఎలా పుడతాడు?
నన్విమే శరణం ప్రాప్తం న త్యజన్తి కదాచన। తే మాం శరణమాపన్నాం నాన్వపద్యన్త పాణ్డవాః
ఆశ్రయం కోరినవారిని ఎప్పుడూ వదిలిపెట్టరు. నేను ఆశ్రయం కోరినప్పుడు పాండవులు నన్ను వదిలిపెట్టలేదు.
పఞ్చభిః పతిభిర్జాతాః కుమాసరా మే మహౌజసః। ఏతేషామప్యవేక్షార్థం త్రాతవ్యాఽస్మి జనార్దన
నా కుమారులు ఐదుగురు భర్తల నుండి పుట్టినవారు, గొప్ప శక్తిశాలి కుమారులు. వీరి కోసం కూడా నన్ను కాపాడాలి జనార్దన.
ప్రతివిన్ధ్యో యుధిష్ఠిరాత్సుతసోమో వృకోదరాత్। అర్జునాచ్ఛ్రుతకీర్తిశ్చ శతానీకస్తు నాకులిః
ప్రతివింద్యుడు యుధిష్ఠిరుని కుమారుడు, సుతసోముడు వృకోదరుని కుమారుడు, అర్జునుని కుమారుడు శ్రుతకీర్తి, నకులుని కుమారుడు శతానీకుడు.
కనిష్ఠాచ్ఛ్రుతకర్మా చ సర్వే సత్యపరాక్రమా। ప్రద్యుమ్నో యాదృశః కృష్ణ తాదృశాస్తే మహారథాః
చిన్నవాడైన సహదేవుని కుమారుడు శ్రుతకర్మ. వీరందరూ సత్యపరాక్రములు. కృష్ణా, వీరు ప్రత్యూమ్నుడితో సమానమైన మహారథులు.
నన్విమే ధనుషి శ్రేష్ఠా అజేయా యుధి శాత్రవైః। కిమర్థం ధార్తరాష్ట్రాణాం సహన్తే దుర్బలీయసామ్
వీరంతా విల్లులో అగ్రగణ్యులు, యుద్ధంలో శత్రువులకు జయించలేనివారు. అయినా ధృతరాష్ట్రుని కుమారుల బలహీనతను ఎందుకు భరిస్తున్నారు?
అధర్మేణ హృతం రాజ్యం సర్వే దాసాః కృతాస్తథా। సభాయాం పరికృష్టాఽహమేకవస్త్రా రజస్వలా
అధర్మంగా రాజ్యం తీసుకున్నారు, అందరినీ దాసులుగా చేసారు. నేను ఒక్క వస్త్రంలో, రజస్వలగా సభలో లాగబడాను.
నాధిజ్యమపి యచ్ఛక్యం కర్తుమన్యేన గాణ్డివమ్। అన్యత్రార్జునభీమాభ్యాం త్వయా వా మధుసూదన
అర్జునుడు, భీముడు లేదా నీవు మధుసూదన, మీరు తప్ప ఇంకెవ్వరూ గాండీవాన్ని కూడా ఎక్కించలేరు.
ధిగ్బలం భీమసేనస్య ధిక్పార్థస్య చ పౌరుషమ్। యత్ర దుర్యోధనః కృష్ణ ముహూర్తమపి జీవతి
భీమసేనుని బలం, అర్జునుని పురుషార్థం వ్యర్థం, కృష్ణా, దుర్యోధనుడు ఒక్క క్షణమైనా బతికున్నప్పుడు.
య ఏతానాక్షిపద్రాష్టాత్సహ మాత్రాఽవిహింసకాన్। అధీయానాన్పురా బాలాన్వ్రతస్థాన్మధుసూదన
పిల్లలుగా ఉండగా, వ్రతాలు పాటిస్తూ, తల్లితో కలసి ఎవ్వరినీ హింసించని వీరిని అపహాస్యం చేసినవాడు ఎవరో మధుసూదనా—
భోజనే భీమసేనస్య పాపః ప్రాక్షిపయద్విషమ్। కాలకూటం నవం తీక్ష్ణం సంభృతం రోమహర్షణమ్
భీమసేనుని భోజనంలో పాపి విషం వేసాడు. కొత్తగా, తీవ్రమైన, భయంకరమైన కాలకూట విషాన్ని కలిపాడు.
తజ్జీర్ణమవికారేణ సహాన్నేన జనార్దన। సశేషత్వాన్మహాబాహో భీమస్య పురుషోత్తమ
ఆ విషం అన్నంతో కలిపి తిన్నా, భీముని మిగిలిన బలంతో ఏమాత్రం హాని లేకుండా జీర్ణమైంది, జనార్దనా, మహాబాహువా, పురుషోత్తమా.
ప్రమాణకోట్యాం విశ్వస్తం తథా సుప్తం వృకోదరమ్। బద్ధ్వైనం కృష్ణ గఙ్గాయాం ప్రక్షిప్య పురమావ్రజత్
నిద్రలో ఉన్న వృకోదరుని బంధించి, గంగా నదిలో పడేసి, తరువాత పట్టణానికి వెళ్లిపోయారు, కృష్ణా.
యదా విబుద్ధః కౌన్తేయస్తదా సంఛిద్య బన్ధనమ్। ఉదతిష్ఠన్మహాబాహుర్భీమసేనో మహాబలః
కుంతీ కుమారుడు లేచి, బంధనాలను తెంచుకొని, మహాబలుడు భీమసేనుడు పైకి లేచాడు.
ఆశీవిషైః కృష్ణసర్పైః సుప్తంచైనమదంశయత్। సర్వేష్వేవాఙ్గదేశేషు న మమార చ శత్రుహా
అతడు నిద్రలో ఉండగా, నల్ల సర్పాలు విషంతో కరిచాయి. అయినా శత్రుహంతకుడు, శరీరమంతా కరిచినా, మరణించలేదు.
ప్రతిబుద్ధస్తు కౌన్తేయః సర్వాన్సర్పానపోథయత్। సారథిం చాస్య దయితమపహస్తేన జఘ్నివాన్
కుంతీ కుమారుడు లేచినప్పుడు, అన్ని పాములను కొట్టి, వారి ప్రియమైన సారథిని తన చేతితో చంపాడు.
పునః సుప్తానుపాధాక్షీద్బాలకాన్వారణావతే। శయానానార్యయా సార్ధం కో ను తత్కర్తుమర్హతి
ఆ అడవిలోని ఆశ్రయంలో పడుకున్న పిల్లలను ఆమె మళ్లీ జాగ్రత్తగా చూసింది. అలాంటి మహాత్మురాలితో కలిసి అక్కడ పడుకుని, ఇలాంటి పని చేయగలవాడు ఎవరు?
యత్రార్యా రుదతీ భీతా పాణ్డవానిదమబ్రవీత్। మహద్వ్యసనమాపన్నా శిఖినా పరివారితా
అక్కడ ఆ మహాత్మురాలు భయంతో ఏడుస్తూ పాండవులకు ఇలా చెప్పింది: "మనం పెద్ద కష్టంలో పడ్డాం, చుట్టూ అగ్ని మంటల్లో ఉన్నాం."
హా హతాస్మి కుంతోన్వద్య భవేచ్ఛాన్తిరిహానలాత్। అనాథా వినశిష్యామి బాలకైః పుత్రకైః సహ
"హాయ్, నేను నాశనం అయ్యాను కుంతీ! ఈ అగ్నిలోనుంచి అయినా శాంతి దొరకొచ్చు. సహాయంలేని నేను నా చిన్న పిల్లలతో కలిసి ఇక్కడే నశించిపోతాను."
తత్ర భీమో మహాబాహుర్వాయువేగపరాక్రమః। ఆర్యామాశ్వాసయామాస భ్రాతౄంశ్చాపి వృకోదరః
అప్పుడు మహాబలుడు, వాయువుతో సమానమైన వేగం కలిగిన భీముడు, ఆ మహాత్మురాలిని, తన అన్నదమ్ములను ధైర్యపరిచాడు.