పూర్వే ప్రజాభిసర్గే త్వామాహురేకం ప్రజాపతిమ్। స్రష్టారం సర్వలోకానామసితో దేవలోఽబ్రవీత్
ప్రాచీన కాలంలో సృష్టి ప్రారంభంలో, అసితుడు దేవలుడు నిన్ను ఒక్కటే ప్రాణుల అధిపతిగా, అన్ని లోకాల సృష్టికర్తగా ప్రకటించాడు.
విష్ణుస్త్వమసి దుర్ధర్ష త్వం యజ్ఞో మధుసూదన। యష్టాత్వమసి త్వమసి యష్టవ్యో జామదగ్న్యో యథాఽబ్రవీత్
దుర్జయుడా! నీవే విష్ణువు, నీవే యజ్ఞం, మధుసూదనా! నీవే యజ్ఞం చేసే వాడు, నీవే యజ్ఞం అందుకునే వాడు అని జామదగ్ని చెప్పారు.
ఋషయస్త్వాం క్షమామాహుః సత్యం చ పరుషోత్తమ। సత్యాద్యజ్ఞోసి సంభూతః కశ్యపస్త్వాం యథాఽబ్రవీత్
ఋషులు నిన్ను భూమి, సత్యం అని పిలుస్తారు, మానవులలో శ్రేష్ఠుడా! సత్యం నుండే యజ్ఞం పుట్టింది, నీవు అదే అని కశ్యపుడు అన్నాడు.
సాధ్యానామపి దేవానాం శివానామీశ్వరేశ్వర। లోకభావన లోకేశ యథా త్వాం నారదోఽబ్రవీత్
సాధ్యులు, దేవతలు, శివులు అందరిలోనూ నీవే దేవతలకు దేవుడవు, లోకాల సృష్టికర్తవు, లోకాధిపతివు అని నారదుడు అన్నాడు.
బ్రహ్మశంకరశక్రాద్యైర్దేవవృన్దైః పునః పునః। క్రీడసే త్వం నరవ్యాఘ్ర బాలః క్రీడనకైరివ
నరశార్దూలా! బ్రహ్మ, శంకరుడు, ఇంద్రుడు మొదలైన దేవతలతో నువ్వు మళ్లీ మళ్లీ ఆటలాడతావు, చిన్నవాడు బొమ్మలతో ఆడినట్లు.
ద్యౌశ్చ తే శిరసా వ్యాప్తా పద్భ్యాం చ పృథివీప్రభో। జఠరే ఖమిమే లోకాః పురుషోసి సనాతనః
భూమిపతీ! నీ తల ఆకాశాన్ని కప్పింది, నీ పాదాలు భూమిని కప్పాయి, లోకాలు నీ కడుపులో ఉన్నాయి, నీవు శాశ్వతమైన పురుషుడవు.
విద్యాతపోభితప్తానాం తపసా భావితాత్మనామ్। ఆత్మదర్శనతృప్తానామృషీణామసి సత్తమః
జ్ఞానం, తపస్సుతో తపించబడిన, తపస్సుతో మనస్సు పవిత్రమైన, ఆత్మను చూసి తృప్తి చెందిన ఋషులందరిలో నీవే శ్రేష్ఠుడు.
రాజర్షీణాం పుణ్యకృతామాహవేష్వనివర్తినామ్। సర్వధర్మోపపన్నానాం త్వం గతిః పురుషర్షభ। త్వం ప్రభుస్త్వం విభుశ్చ త్వం భూతాత్మా త్వం విచేష్టసే
పుణ్యమైన పనులు చేసే, యుద్ధంలో వెనక్కి తగ్గని, అన్ని ధర్మాలు కలిగిన రాజర్షులకు నీవే ఆశ్రయం, మానవులలో శ్రేష్ఠుడా! నీవే ప్రభువు, నీవే వ్యాపించేవాడు, నీవే భూతాల ఆత్మ, నీవే అందరిలో సంచరిస్తావు.
లోకపాలాశ్చ లోకాశ్చ నక్షత్రాణి దిశే దశ। నభశ్చన్ద్రశ్చ సూర్యశ్చ త్వయి సర్వం ప్రతిష్ఠితమ్
లోకపాలులు, లోకాలు, నక్షత్రాలు, పది దిశలు, ఆకాశం, చంద్రుడు, సూర్యుడు — ఇవన్నీ నందు నీవే నిలిచి ఉన్నాయి.
మంర్త్యతా చైవ భూతానామమరత్వం దివౌకసామ్। త్వయి సర్వం మహాబాహో లోకకార్యం ప్రతిష్ఠితమ్
భూతాలకు మరణం, దేవతలకు అమరత్వం — లోకాలన్నీ కార్యాలు, మహాబాహువా! ఇవన్నీ నందు నీవే నిలిచి ఉన్నాయి.
సా తేఽహం దుఃఖమాఖ్యాస్యే ప్రణయాన్మధుసూదన। ఈశస్త్వం సర్వభూతానాం యే దివ్యా యే చ మానుషాః
కాబట్టి మధుసూదనా! ప్రేమతో నా బాధను నీకు చెబుతాను. నీవే అన్ని భూతాల అధిపతి, దివ్యమైనవారికీ, మానవులకూ.
కథం ను భార్యా పార్థానాం తవ కృష్ణ సఖీ విభో। ధృష్టద్యుమ్నస్య భగినీ సభాం కృష్యేత మాదృశీ
కృష్ణా! ప్రభూ! నేను ధృష్టద్యుమ్నుని సోదరి, పాండవుల భార్య, నీ స్నేహితురాలిని, అయినా ఇలాంటి నేను సభలో లాగబడటం ఎలా జరిగింది?
స్త్రీధర్మిణీ వేపమానా శోణితేన సముక్షితా। ఏకవస్త్రా వికృష్టాఽస్మి దుఃఖితా కురుసంసది
స్త్రీ ధర్మాన్ని పాటిస్తూ, భయంతో వణికుతూ, రక్తంతో తడిసి, ఒక్క వస్త్రంలోనే ఉన్న నన్ను, బాధతో కురుసభలో లాగారు.
రాజ్ఞాం మధ్యే సభాయాం తు రజసాఽతిపరిప్లుతా। దృష్ట్వా చ మాం ధార్తరాష్ట్రాః ప్రాహసన్పాపచేతసః
రాజుల మధ్య సభలో, పరాభవంతో నిండిన నన్ను చూసి, ధృతరాష్ట్ర కుమారులు, దుష్టహృదయులు, నవ్వారు.
దాసీభావేన మాం భోక్తుమీష్సుతే మధుసూదన। జీవత్సు పాణ్డుపుత్రేషు పాఞ్చాలేషు చ వృష్ణిషు
మధుసూదనా! పాండవులు, పాంచాళులు, వృష్ణులు బతికే ఉన్నా, నన్ను దాసిగా చేసుకుని అనుభవించాలనుకుంటున్నారు.
నన్వహం కృష్ణ భీష్మస్య ధృతరాష్ట్రస్య చోభయోః। స్నుషా భవామి ధర్మేణ సాఽహం దాసీకృతా బలాత్
కృష్ణా! నేను భీష్ముడికి, ధృతరాష్ట్రునికీ ధర్మబద్ధమైన కోడలిని, అయినా బలవంతంగా దాసిగా మార్చారు.
గర్హయేపాణ్డవాంస్త్వేవ యుధి శ్రేష్ఠాన్మహాబలాన్। యత్క్లిశ్యమానాం ప్రేక్షన్తే ధర్మపత్నీం యశస్వినీమ్
యుద్ధంలో శ్రేష్ఠులు, మహాబలులు అయిన పాండవులు, తమ ధర్మపత్నిని, ప్రతిష్ఠ కలిగిన నన్ను బాధపడుతూ చూస్తూ ఉండటాన్ని తప్పుపట్టాల్సిందే.
ధిగ్బలం భీమసేనస్య ధిక్పార్థస్ చ గాణ్డివమ్। యౌ మాం విప్రకృతాం క్షుద్రైర్మర్షయేతాం జనార్దన
భీమసేనుని బలాన్ని, అర్జునుని గాండీవాన్ని నిందించాలి. ఇలాంటి నీచులు నన్ను అవమానపరుస్తుంటే వారు సహించడాన్ని, జనార్దనా!
శాశ్వతోఽయం ధర్మపథః సద్భిరాచరితః సదా। యద్భార్యాం పరిరక్షన్తి భర్తారోఽల్పబలా అపి
ఈ ధర్మమార్గం శాశ్వతమైనది, మంచి మనుషులు ఎప్పుడూ పాటించేది. భర్తలు బలహీనులైనా తమ భార్యలను కాపాడటం ఇదే సత్ప్రవృత్తి.
భార్యాయాం రక్ష్యమాణాయాం ప్రజా భవతి రక్షితా। ప్రజాయాం రక్ష్యమాణాయామాత్మా భవతి రక్షితః
భార్యను కాపాడితే కుటుంబం కాపాడబడుతుంది. కుటుంబాన్ని కాపాడితే మనిషి తానే కాపాడబడతాడు.
ఆత్మా హి జాయేత తస్యాం తస్మజ్జాయా భవత్యుత। భర్తా చ భార్యయా రక్ష్యః కథం జాయాన్మమోదరే
మనిషి భార్యలోనే జన్మిస్తాడు. అందుకే భార్యకు గొప్ప స్థానం ఉంది. అలాగే భర్తను కూడా భార్య కాపాడాలి. లేకపోతే నా గర్భంలో కుమారుడు ఎలా పుడతాడు?
నన్విమే శరణం ప్రాప్తం న త్యజన్తి కదాచన। తే మాం శరణమాపన్నాం నాన్వపద్యన్త పాణ్డవాః
ఆశ్రయం కోరినవారిని ఎప్పుడూ వదిలిపెట్టరు. నేను ఆశ్రయం కోరినప్పుడు పాండవులు నన్ను వదిలిపెట్టలేదు.
పఞ్చభిః పతిభిర్జాతాః కుమాసరా మే మహౌజసః। ఏతేషామప్యవేక్షార్థం త్రాతవ్యాఽస్మి జనార్దన
నా కుమారులు ఐదుగురు భర్తల నుండి పుట్టినవారు, గొప్ప శక్తిశాలి కుమారులు. వీరి కోసం కూడా నన్ను కాపాడాలి జనార్దన.
ప్రతివిన్ధ్యో యుధిష్ఠిరాత్సుతసోమో వృకోదరాత్। అర్జునాచ్ఛ్రుతకీర్తిశ్చ శతానీకస్తు నాకులిః
ప్రతివింద్యుడు యుధిష్ఠిరుని కుమారుడు, సుతసోముడు వృకోదరుని కుమారుడు, అర్జునుని కుమారుడు శ్రుతకీర్తి, నకులుని కుమారుడు శతానీకుడు.
కనిష్ఠాచ్ఛ్రుతకర్మా చ సర్వే సత్యపరాక్రమా। ప్రద్యుమ్నో యాదృశః కృష్ణ తాదృశాస్తే మహారథాః
చిన్నవాడైన సహదేవుని కుమారుడు శ్రుతకర్మ. వీరందరూ సత్యపరాక్రములు. కృష్ణా, వీరు ప్రత్యూమ్నుడితో సమానమైన మహారథులు.
నన్విమే ధనుషి శ్రేష్ఠా అజేయా యుధి శాత్రవైః। కిమర్థం ధార్తరాష్ట్రాణాం సహన్తే దుర్బలీయసామ్
వీరంతా విల్లులో అగ్రగణ్యులు, యుద్ధంలో శత్రువులకు జయించలేనివారు. అయినా ధృతరాష్ట్రుని కుమారుల బలహీనతను ఎందుకు భరిస్తున్నారు?
అధర్మేణ హృతం రాజ్యం సర్వే దాసాః కృతాస్తథా। సభాయాం పరికృష్టాఽహమేకవస్త్రా రజస్వలా
అధర్మంగా రాజ్యం తీసుకున్నారు, అందరినీ దాసులుగా చేసారు. నేను ఒక్క వస్త్రంలో, రజస్వలగా సభలో లాగబడాను.
నాధిజ్యమపి యచ్ఛక్యం కర్తుమన్యేన గాణ్డివమ్। అన్యత్రార్జునభీమాభ్యాం త్వయా వా మధుసూదన
అర్జునుడు, భీముడు లేదా నీవు మధుసూదన, మీరు తప్ప ఇంకెవ్వరూ గాండీవాన్ని కూడా ఎక్కించలేరు.
ధిగ్బలం భీమసేనస్య ధిక్పార్థస్య చ పౌరుషమ్। యత్ర దుర్యోధనః కృష్ణ ముహూర్తమపి జీవతి
భీమసేనుని బలం, అర్జునుని పురుషార్థం వ్యర్థం, కృష్ణా, దుర్యోధనుడు ఒక్క క్షణమైనా బతికున్నప్పుడు.
య ఏతానాక్షిపద్రాష్టాత్సహ మాత్రాఽవిహింసకాన్। అధీయానాన్పురా బాలాన్వ్రతస్థాన్మధుసూదన
పిల్లలుగా ఉండగా, వ్రతాలు పాటిస్తూ, తల్లితో కలసి ఎవ్వరినీ హింసించని వీరిని అపహాస్యం చేసినవాడు ఎవరో మధుసూదనా—