వనే ద్రష్టుం యయుః పార్థాన్క్రోధామర్షసమన్వితాః। గర్హయన్తో ధార్తరాష్ట్రాన్కిం కుర్మ ఇతి చాబ్రువన్
వారు కోపంతో, మనసులో ఆవేశంతో, పాండవులను అడవిలో చూడటానికి వచ్చి, ధృతరాష్ట్ర కుమారులను దుయ్యబట్టారు. 'మనం ఏమి చేయాలి?' అని పరస్పరం మాట్లాడుకున్నారు.
వాసుదేవం పురస్కృత్య సర్వే తే క్షత్రియర్షభాః। పరివార్యోపవివిశుర్ధర్మరాజం యుధిష్ఠిరమ్। అభివాద్య కురుశ్రేష్ఠం విషణ్ణః కేశవోఽబ్రవీత్
వాసుదేవుడిని ముందుగా ఉంచుకుని, ఆ క్షత్రియులందరూ యుధిష్ఠిరుని చుట్టుముట్టి కూర్చున్నారు. కురువంశంలో శ్రేష్ఠుడైన యుధిష్ఠిరుని నమస్కరించి, విషాదంతో ఉన్న కేశవుడు మాట్లాడాడు.
దుర్యోధనస్య కర్ణస్ శకునేశ్చ దురాత్మనః। దుఃశాసనచతుర్థానాం భూమిః పాస్యతి శోణితమ్
దుర్యోధనుడు, కర్ణుడు, దుష్టుడు శకుని, దుఃశాసనుడు — వీరి రక్తాన్ని భూమి పానమిస్తుంది.
ఏతాన్నిహత్య సమరే యే చ తేషాం పదానుగాః। తాంశ్చ సర్వాన్వినిర్జిత్య సహితాన్స నరాధిపాన్
వీరిని యుద్ధంలో సంహరించి, వారితో పాటు ఉన్న అనుచరులను, మిత్ర రాజులను కూడా జయించి,
తతః సర్వేఽభిషిఞ్చామో ధర్మరాజం యుధిష్ఠిరమ్। నికృత్యాఽభిచరన్వధ్య ఏష ధర్మః సనాతనః
తర్వాత మనం ధర్మరాజు యుధిష్ఠిరుని రాజుగా అభిషేకిస్తాం. మోసంతో నడిచేవారిని క్షమించకూడదు — ఇదే శాశ్వత ధర్మం.
పార్తానామభిషఙ్గేణ తథా క్రుద్ధం జనార్దనమ్। అర్జునః శమయామాస దిధక్షన్తమివ ప్రజాః
పార్థుల కోసం జనార్దనుడు కోపంతో ఉప్పొంగినప్పుడు, ప్రజలను కాల్చబోయే అగ్ని లాంటి ఆ కోపాన్ని అర్జునుడు శాంతింపజేశాడు.
సంక్రుద్ధం కేశవం దృష్ట్వా పూర్వదేవేషు ఫల్గునః। కీర్తయామాస కర్మాణి సత్యకీర్తేర్మహాత్మనః
కేశవుడు ఆ విధంగా కోపంతో ఉన్నాడని చూసి, పూర్వదేవతల మధ్య సత్యకీర్తి మహాత్ముడి కార్యాలను ఫల్గుణుడు చెప్పడం ప్రారంభించాడు.
పురుషస్యాప్రమేయస్య సత్యస్యామితతేజసః। ప్రజాపతిపతేర్విష్ణోర్లోకనాథస్య ధీమతః
అపారమైన, సత్యవంతుడైన, అనంత తేజస్సు గల, ప్రజాపతిపతి, విష్ణువు, లోకనాధుడు, బుద్ధిమంతుడు అయిన ఆయన గురించి,
దశవర్షసహస్రాణి యత్రసాయంగృహో మునిః। వ్యచరస్త్వం పురా కృష్ణ పర్వతే గన్ధమాదనే
ఓ కృష్ణా! గంధమాదన పర్వతంపై, నువ్వు మునిగా సాయంకాల కర్మలు చేస్తూ, పది వేల సంవత్సరాలు సంచరించావు.
దశవర్షసహస్రాణి దశవర్షశతాని చ। పుష్కరేష్వవసః కృష్ణం త్వమపో భక్షయన్పురా
ఓ కృష్ణా! పుష్కరక్షేత్రంలో, పది వేల సంవత్సరాలు, పది వందల సంవత్సరాలు కూడా, నీకు నీళ్లు మాత్రమే ఆహారం గా ఉండగా నివసించావు.
ఊర్ధ్వబాహుర్విశాలాయాం బదర్యాం మధుసూదన। అతిష్ఠ ఏకపాదేన వాయుభక్షః శతం సమాః
ఓ మధుసూదనా! విశాలమైన బదరిలో, నువ్వు చేతులు పైకి ఎత్తి, ఒక్క కాలు మీద నిలబడి, వంద సంవత్సరాలు గాలి మాత్రమే తినేవాడవు.
కృష్ణాజినోత్తరాసఙ్గః కృశో ధమనిసంతతః। ఆసీః కృష్ణ సరస్వత్యాం సత్రేద్వాదశవార్షికే
కృష్ణాజినాన్ని పైకి వేసుకుని, క్షీణించి, శరీరంలో నరాలు స్పష్టంగా కనిపించేలా, నువ్వు కృష్ణా! సరస్వతీ తీరంలో పన్నెండు సంవత్సరాల యజ్ఞంలో నివసించావు.
ప్రభాసమప్యథాసాద్య తీర్థం పుణ్యజనార్చితమ్। తత్ర కృష్ణ మహాతేజా దివ్యం వర్షసహస్రకమ్
తర్వాత పుణ్యజనులు పూజించే ప్రబాస తీర్థానికి చేరుకుని, అక్కడ ఓ కృష్ణా! మహాతేజస్సుతో, దివ్యమైన వెయ్యి సంవత్సరాలు గడిపావు.
ఆతిష్ఠస్త్వమథైకేన పాదేన నియమస్థితః। లోకప్రవృత్తిహేతోస్త్వమితి వ్యాసో మమాబ్రవీత్
అక్కడ నువ్వు ఒక్క కాలు మీద నిలబడి, నియమంగా ఉండి, లోకానికి మేలు కోసం తపస్సు చేశావని, వ్యాసుడు నాకు చెప్పాడు.
క్షేత్రజ్ఞః సర్వభూతానామాదిరన్తశ్చ కేశవం। నిధానం తపసాం కృష్ణ యజ్ఞస్త్వం చ సనాతనః
హే కేశవా! నీవు అన్ని జీవులలోని ఆత్మను తెలుసుకునేవాడవు, ఆది, అంతమూ నీవే. హే కృష్ణా! నీవే తపస్సుకు ఆధారం, నీవే శాశ్వతమైన యజ్ఞం.
యోగకర్తా హృషీకేశః సాంఖ్యకర్తా సనాతనః। శీలస్త్వం సర్వయోగానాం కరణం నియమస్య చ
హే హృషీకేశా! నీవే యోగాన్ని సృష్టించినవాడవు, నీవే శాశ్వతమైన సాంఖ్యమార్గాన్ని స్థాపించినవాడవు. అన్ని యోగాల గుణమూ నీవే, నియమానికి కారణమూ నీవే.
నిహత్య నరకం భౌమమాహృత్య మణికుణ్డలే। ప్రథమోత్పాదితం కృష్ణ మేధ్యమశ్వమవాసృజః
భూమిపై నరకాసురుణ్ని సంహరించి, మణికుండలాలను తీసుకొచ్చి, మొదటగా యజ్ఞాశ్వాన్ని విడుదల చేసినవాడవు నీవే, హే కృష్ణా!
కృత్వాతత్కర్మ లోకానామృషభః సర్వలోకజిత్। అవధీస్త్వం రణే సర్వాన్సమేతాన్దైత్యదానవాన్
ప్రపంచాల కోసం ఆ కార్యాన్ని చేసి, హే మహాపురుషా! అన్ని లోకాలపై విజయం సాధించినవాడవు నీవు. యుద్ధంలో కూడిన అన్ని దైత్య, దానవులను నీవే సంహరించావు.
తతః సర్వేశ్వరత్వం చ సంప్రదాయ శచీపతేః। మానుషేషు మహాబాహో ప్రాదుర్భూతోఽసి కేశవ
తర్వాత, శచీపతికి సమస్త లోకాధిపత్యాన్ని ఇచ్చి, మహాబాహువంతుడైన కేశవా! నీవు మానవుల్లో అవతరించావు.
స త్వం నారాయణో భూత్వా హరిరాసీః పరంతప। బ్రహ్మా సోమశ్చ సూర్యశ్చ ధర్మో ధాతా యమోఽనలః
అలా నీవు నారాయణుడై, హరిగా ఉన్నావు, శత్రువులను కాల్చేవాడవు. నీవే బ్రహ్మా, సోముడు, సూర్యుడు, ధర్ముడు, ధాతా, యముడు, అగ్ని.
వాయుర్వైశ్రవణో రుద్రః కాలః ఖం పృథివీ దిశః। అజశ్చరాచరగురుః స్రష్టా త్వం పురుషోత్తమ
నీవే వాయువు, వైశ్రవణుడు, రుద్రుడు, కాలం, ఆకాశం, భూమి, దిక్కులు. నీవే జన్మించని వాడవు, చరాచరాలకు గురువు, సృష్టికర్త, పరమపురుషుడవు.
తురాయణాదిభిర్దేవ క్రతుభిర్భూరదక్షిణైః। అయజో భూరితేజా వై కృష్ణ చైత్రరథే వనే
తురాయణాది యాగాలతో, అపారమైన దానాలతో, హే కృష్ణా! నీవు గొప్ప తేజస్సుతో చైత్రరథవనంలో యజ్ఞాలు నిర్వహించావు.
శతం శతసహస్రాణి సువర్ణస్య జనార్దన। ఏకైకస్మింస్తదా యజ్ఞే పరిపూర్ణాని దత్తవాన్
హే జనార్దనా! ప్రతి యజ్ఞంలో నీవు వందలాది, లక్షలాది బంగారు ముద్రలను సమృద్ధిగా దానం చేసావు.
అదితేరపి పుత్రత్వమేత్య యాదవనన్దన। త్వం విష్ణురితి విఖ్యాత ఇన్ద్రాదవరజో విభుః
హే యాదవుల ఆనందమా! నీవు అదితి కుమారుడై, విశ్ణువుగా ప్రసిద్ధుడవయ్యావు. నీవు ఇంద్రునికి తమ్ముడవు, పరాక్రమశాలి.
శిశుర్భూత్వా దివం ఖం చ పృథివీం చ పరంతప। త్రిభిర్విక్రమణైః కృష్ణ క్రాన్తవానసి తేజసా
హే శత్రువులను కాల్చేవాడవు! నీవు చిన్నవాడై, త్రివిక్రముడై, ఆకాశం, భూమి, స్వర్గాన్ని మూడు అడుగులతో దాటి, నీ తేజస్సుతో ప్రకాశించావు, హే కృష్ణా!
సంప్రాప్య దివమాకాశమాదిత్యస్యన్దనే స్థితః। అత్యరోచశ్చ భూతాత్మన్భాస్కరం స్వేన తేజసా
స్వర్గం, ఆకాశాన్ని చేరి, సూర్యుని రథంలో నిలబడి, నీ స్వంత తేజస్సుతో సూర్యునికంటే ఎక్కువగా ప్రకాశించావు, హే భూతాత్మా!
ప్రాదుర్భావసహస్రేషు తేషుతేషు త్వయా విభో। అధర్మరుచయః కృష్ణ నిహతాః శతశోఽసురాః
అన్ని అవతారాలలో, హే మహాతేజస్వీ! నీవు ధర్మానికి విరుద్ధంగా ప్రవర్తించే రాక్షసులను వందల సంఖ్యలో సంహరించావు, హే కృష్ణా!
సాదితా మౌఖాః పాశా నిశుమ్భనరకౌ హతౌ। కృతః క్షేమః పునః పన్థాః పురం ప్రాగ్జ్యోతిషం ప్రతి
మౌఖ్యులను సంహరించి, బంధాలను తెంచి, నిశుంభుడు, నరకుడు ఇద్దరినీ చంపి, ప్రాగ్జ్యోతిషపురికి మళ్లీ సురక్షితమైన మార్గాన్ని కల్పించావు.
జారూథ్యామాహుతిః క్రాథః శిశుపాలో నృపైః సహ। జరాసన్ధశ్చ శైబ్యశ్చ శతధన్వా చ నిర్జితః
జారూత్య, ఆహుతి, క్రాథ, శిశుపాలుడు ఇతర రాజులతో, జరాసంధుడు, శైబ్యుడు, శతధన్వుడు — వీరందరినీ నీవే ఓడించావు.
తథా పర్జన్యఘోషేణ రథేనాదిత్యవర్చసా। అహార్షీ రుక్మిణీం భైష్మీం రణే నిర్జిత్య రుక్మిణే
పర్జన్యపు గర్జనలా శబ్దించే, సూర్యుని తేజస్సుతో మెరిసే రథంతో, హే కృష్ణా! యుద్ధంలో రుక్మిని, భైష్మిని నీవు గెలుచుకొని తీసుకువచ్చావు.