సత్యం శ్రేష్టం పాణ్డవా నిష్ప్రలాపం తుల్యం చాన్నం సహ భోజ్యం సహాయైః। ఆత్మా చైషామగ్రతో నాతివర్తే దేవం వృత్తిర్వర్ధతే భూమిపాల
పాండవులారా, నిజాయితీ, మోసం లేకుండా ఉండటం ఉత్తమం. అన్నం అందరికీ సమంగా పంచి, సహాయులతో కలిసి తినాలి. నాయకుడు సహాయులను మించకూడదు. ఇలాంటి ప్రవర్తనతో రాజా, ఐశ్వర్యం పెరుగుతుంది.
ఏవం కరిష్యామి యథా బ్రవీపి పరాం బుద్ధిముపగమ్యాప్రమత్తః। యచ్చాప్యన్యద్దేశకాలోపపన్నం తద్వై వాచ్యం తత్కరిష్యామి కృత్స్నమ్
మీరు చెప్పినట్టు నేనూ జాగ్రత్తగా, మంచి బుద్ధితో చేస్తాను. కాలానికి, స్థలానికి తగినదేదైనా ఉంటే, అది కూడా పూర్తిగా చెబుతాను, చేస్తాను.
గతే తు విదురే రాజన్నాశ్రమం పాణ్డవాన్ప్రతి। ధృతరాష్ట్రో మహాప్రాజ్ఞః పర్యతప్యత దుర్మనాః
విదురు పాండవుల ఆశ్రమానికి వెళ్లిన తర్వాత, మహారాజా ధృతరాష్ట్రుడు, మహాపండితుడు, మనసులో చాలా బాధతో బాధపడుతూ ఉండిపోయాడు.
[విదురస్య ప్రభావం చ సన్ధివిగ్రహకారితమ్। వివృద్ధిం చ పరాం మత్వా పాణ్డవానాం భవిష్యతి ।।]
విదురుని ప్రభావం, శాంతి-యుద్ధాల్లో అతని నైపుణ్యం, పాండవులకు భవిష్యత్తులో కలిగే గొప్ప ఐశ్వర్యం గురించి ఆలోచిస్తూ—
స సభాద్వారమాగమ్య విదురస్మారమోహితః। సమక్షం పార్థివేనద్రాణాం విసంజ్ఞః ప్రాపతద్భువి
అతడు సభ ద్వారం వద్దకు వచ్చి, విదురుని గురించి ఆలోచనలతో మనసు కలవరపడి, రాజుల సమక్షంలోనే స్పృహ కోల్పోయి నేలపై పడిపోయాడు.
స తు లబ్ధ్వా చిరాత్సంజ్ఞాం సముత్థాయ మహీతలాత్। సమీపోపస్థితం రాజా సంజయం వాక్యమబ్రవీత్
చాలా సేపటి తర్వాత స్పృహ వచ్చి, నేలపై నుంచి లేచి, తన దగ్గర ఉన్న సంజయుడిని రాజు ఇలా అడిగాడు.
భ్రాతా మమ సుహృచ్చైవ సాక్షాద్ధర్మ ఇవాపరః। తస్య స్మృత్యాఽద్య సుభృశం హృదయం దీర్యతీవమే
నా అన్నయ్య, నా మిత్రుడు కూడా, నిజంగా ధర్మం స్వరూపంగా ఉన్నవాడే. ఈ రోజు ఆయనను గుర్తు చేసుకుంటూ నా హృదయం బాగా చీలిపోతున్నది.
తమానయ స్వధర్మజ్ఞం మమ భ్రాతరమాశు వై। ఇతి బ్రువన్స నృపతిః కృపణం పర్యదేవయత్
నా అన్నయ్య ధర్మాన్ని బాగా తెలిసినవాడు. అతన్ని త్వరగా తీసుకొమ్మని రాజు బాధతో ఇలా చెప్పాడు.
పశ్చాత్తాపాభిసంతప్తో విదురస్మారమోహితః। భ్రాతృశ్నేహాదిదం రాజా సంజయం వాక్యమబ్రవీత్
విదురుని జ్ఞాపకంతో మైమరచి, పశ్చాత్తాపంతో బాధపడుతూ, రాజు అన్నదమ్ములపై ఉన్న ప్రేమతో సంజయుడితో ఇలా అన్నాడు.
గచ్ఛ సంజయ జానీహి భ్రాతరం విదురం మమ। యది జీవతి రోషేణ మయా పాపేన నిర్ధుతః
సంజయా, నా అన్నయ్య అయిన విదురుని వెళ్ళి చూడు. అతడు ఇంకా బ్రతికే ఉన్నాడో చూడు. నా కోపంతో, పాపంతో అతన్ని తన్నివేశాను.
న హి తేన మమ భ్రాత్రా సుసూక్ష్మమపి కించన। వ్యలీకం కృతపూర్వం వై ప్రాజ్ఞేనామితబుద్ధినా
అంతటి తెలివిగల నా అన్నయ్య ఎప్పుడూ నాకు చిన్న తప్పు కూడా చేయలేదు.
స వ్యలీకం కథం ప్రాప్తో మత్తః పరమబుద్ధిమాన్। న జహ్మాజ్జీవితం ప్రాజ్ఞ తం గచ్ఛానయ సంజయ
అంత బుద్ధిమంతుడు అయిన అతనికి నన్నుంచి తప్పు ఎలా వచ్చిందో నాకు అర్థం కావడం లేదు. సంజయా, వెళ్ళి అతన్ని తీసుకొమ్ము. జ్ఞానులు అన్యాయంగా ప్రాణాన్ని వదిలిపెట్టరు.
తస్య తద్వచనం శ్రుత్వా రాజ్ఞస్తమనుమాన్య చ। సంజయో బాఢమిత్యుక్త్వా ప్రాద్రవత్కామ్యకం ప్రతి
రాజు మాటలు విని, అవి అంగీకరించి, సంజయుడు 'తప్పకుండా' అని చెప్పి కామ్యక వనానికి వేగంగా బయలుదేరాడు.
సోఽచిరేణ సమాసాద్య తద్వనం యత్ర పాణ్డవాః। రౌరవాజినసంవీతం దదర్శాథ యుధిష్ఠిరమ్
తక్కువ సమయంలోనే పాండవులు ఉన్న ఆ అడవిని చేరి, సంజయుడు రూరుమృగ చర్మం ధరించిన యుధిష్ఠిరుని చూశాడు.
విదురేణ సహాసీనం బ్రాహ్మణైశ్చ సహస్రశః। భ్రాతృభిశ్చాభిసంగుప్తం దేవైరివ పురందరమ్
విదురునితో పాటు వేలాది బ్రాహ్మణులతో, అన్నదమ్ముల రక్షణలో ఉన్న యుధిష్ఠిరుని సంజయుడు చూశాడు. ఆయన దేవేంద్రుడు దేవతల మధ్య ఉన్నట్టుగా కనిపించాడు.
యుధిష్ఠిరముపాగమ్య పూజయామాస సంజయః। భీమార్జునయమాశ్చాపి తద్యుక్తం ప్రతిపేదిరే
యుధిష్ఠిరుని దగ్గరకు వెళ్లి సంజయుడు గౌరవించాడు. భీముడు, అర్జునుడు, యముని కుమారుడు కూడా తగిన విధంగా ఆతిథ్యం చూపారు.
రాజ్ఞా పృష్టః స కుశలం సుఖాసీనశ్చ సంజయః। శశంసాగమనే హేతుమిదం చైవాబ్రవీద్వచః
రాజు క్షేమం అడిగినప్పుడు, సంజయుడు సుఖంగా కూర్చొని తన రాకకు కారణాన్ని వివరించి ఇలా అన్నాడు.
రాజా స్మరతి తే క్షత్తర్ధృతరాష్ట్రోఽమ్బికాసుతః। తం పశ్య గత్వా త్వం క్షిప్రం సంజీవయ చ పార్థివమ్
అంబికా కుమారుడు ధృతరాష్ట్రుడు నిన్ను గుర్తు చేసుకుంటున్నాడు క్షత్తా. నీవు త్వరగా వెళ్లి అతన్ని చూసి, రాజును ప్రాణంతో ఉంచు.
సోఽనుమాన్య నరశ్రేష్ఠాన్పాణ్డవాన్కురునన్దనాన్। నియోగాద్రాజసింహస్య గన్తుమర్హసి సత్తమ్
పాండవులు, కురు వంశజులు అయిన వీరుల అనుమతి తీసుకుని, రాజసింహుడు ఆజ్ఞ ఇచ్చిన ప్రకారం నీవు వెళ్లాలి.
ఏవముక్తస్తు విదురో ధీమాన్స్వజనవత్సలః। యుధిష్ఠిరస్యానుమతే పునరాయాద్గజాహ్వయమ్
ఇలా చెప్పిన తరువాత, తెలివిగల, తనవారిని ప్రేమించే విదురుడు యుధిష్ఠిరుని అనుమతి తీసుకుని మళ్లీ హస్తినపురానికి వెళ్లాడు.
తమబ్రవీన్మహాతేజా ధృతరాష్ట్రోఽమ్బికాసుతః। దిష్ట్యా ప్రాప్తోసి ధర్మజ్ఞ దిష్ట్యా స్మరసి మేఽనఘ
అంబికా కుమారుడు, మహాతేజస్సు కలిగిన ధృతరాష్ట్రుడు, విదురునితో ఇలా అన్నాడు: 'నీ ధర్మజ్ఞత వల్ల నీవు వచ్చావు, నన్ను గుర్తు పెట్టుకున్నావు. ఇది నా అదృష్టం.'
అద్య చాహం దివారాత్రౌ త్వత్కృతే భరతర్షభ। ప్రజాగరే ప్రపశ్యామి విచిత్రం దేహమాత్మనః
భరత వంశంలో శ్రేష్ఠుడవు నీవు కోసం నేను పగలు రాత్రి నిద్రపోకుండా, నా శరీరంలో జరిగే విచిత్రమైన మార్పులను గమనిస్తున్నాను.
సోఙ్కమానీయ విదురం మూర్ధన్యాఘ్రాయ చైవ హ। క్షమ్యతామితి చోవాచయదుక్తోసి మయాఽనఘ
విదురుని దగ్గరకు తీసుకొచ్చి, అతని తలని ముద్దాడి, 'నీవు నాపై కోపపడకూడదు. నీవు నిస్సందేహంగా నా మాటలు వినిపించుకున్నావు' అని అన్నాడు.
క్షాన్తమేవ మయా రాజన్గురుర్మే పరమో భవాన్। తథాఽహమాగతః శీఘ్రం త్వద్దర్శనపరాయణః
రాజా, నేను నిన్ను క్షమించాను. నువ్వు నాకు గురువు. అందుకే నేను త్వరగా వచ్చి, నిన్ను చూడాలని ఆశతో వచ్చాను.
భవన్తి హి నరవ్యాఘ్ర పురుషా ధర్మచేతనాః। దీనానుకమ్పినో రాజన్నాత్ర కార్యా విచారణా
నరశ్రేష్ఠా, ధర్మబుద్ధి కలిగిన వారు ఈ లోకంలో ఉన్నారు. రాజా, వారు దుర్బలుల పట్ల దయ చూపుతారు. దీనిలో సందేహించాల్సిన అవసరం లేదు.
పాణ్డోః పుత్రా యాదృశాస్తే తాదృశా మే సుతాస్తవ। దీనా ఇతీవ మే బుద్ధిరభిపన్నాఽద్య తాన్ప్రతి
పాండువు కుమారులు ఎలా ఉన్నారో, నా పిల్లలు, నీ పిల్లలు కూడా అలాగే ఉన్నారు. వారు దుర్దశలో ఉన్నారని నా మనసు ఈ రోజు వారిని చూసి దయతో నిండిపోయింది.
అన్యోన్యమనునీయైవం భ్రాతరౌ ద్వౌ మహాద్యుతీ। విదురో ధృతరాష్ట్రశ్చ లేభాతే పరమాం ముదమ్
ఇలా పరస్పరం ఓదార్చుకున్న ఆ ఇద్దరు మహాతేజస్వులు, విదురుడు, ధృతరాష్ట్రుడు, పరమానందాన్ని పొందారు.
శ్రుత్వా చ విదురం ప్రాప్తం రాజ్ఞా చ పరిసాన్త్వితమ్। ధృతారాష్ట్రాత్మజో రాజా పర్యతప్యత దుర్మతిః
విదురుడు వచ్చాడని, రాజు మనశ్శాంతిని పొందాడని విని, ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు, దుష్టబుద్ధి కలిగిన రాజు, చాలా కలతచెందాడు.
స సౌబలేయమానాయ్య కర్ణదుఃశాసనౌ తథా। అబ్రవీద్వచనం రాజా ప్రవిశ్యాబుద్ధిజం తమః
అతడు సౌబలుడిని, కర్ణుడిని, దుఃశాసనుడిని పిలిపించుకొని, రాజు, అజ్ఞానంతో కలిగిన చీకటిలోకి వెళ్లి ఇలా చెప్పాడు.
ఏష ప్రత్యాగతో మన్త్రీ ధృతరాష్ట్రస్య సంమతః। విదురః పాణ్డుపుత్రాణాం సుహృద్విద్వాన్హితే రతః
ఇదిగో, ధృతరాష్ట్రునికి ప్రీతిపాత్రుడైన మంత్రి విదురుడు తిరిగి వచ్చాడు. అతడు పాండవులకు మిత్రుడు, జ్ఞానవంతుడు, వారి మేలుకోసం ప్రయత్నించే వాడు.