విఘసాశీ భవేత్తస్మాన్నిత్యం చామృతభోజనః। విఘసో భుక్తశేషం తు యజ్ఞశేషం తథాఽమృతమ్
కాబట్టి ఎప్పుడూ విఘసాన్ని, అంటే యజ్ఞంలో మిగిలిన అన్నాన్ని తినాలి; అది అమృతంతో సమానం. యజ్ఞంలో మిగిలిన అన్నమే అమృతంగా భావించబడుతుంది.
చక్షుర్దద్యాన్మనో దద్యాద్వాచం దద్యాచ్చ సూనృతామ్। అనువ్రజేదుపాసీత స యజ్ఞః పఞ్చదక్షిణః
మన చూపు, మన మనస్సు, మన మాట, మధురమైన మాటలు ఇవ్వాలి; సేవగా అనుసరించాలి. ఇలాంటి యజ్ఞమే ఐదు రకాల దానాలతో కూడినది.
యో దద్యాదపరిక్లిష్టమన్నమద్వని వర్తతే। శ్రాన్తాయాదృష్టపూర్వాయ తస్య పుణ్యఫలం మహత్
ఎవరైనా అడవిలో అలసిపోయిన, ముందుగా చూడని ప్రయాణికుడికి మంచి అన్నం ఇస్తే, అతనికి గొప్ప పుణ్యఫలం లభిస్తుంది.
ఏవం యో వర్తతే వృత్తిం వర్తమానో గృహాశ్రమే। తస్య ధర్మం పరంప్రాహుః కథం వా విప్ర మన్యసే
ఇలా గృహస్థాశ్రమంలో జీవించే వాడిని పరమ ధర్మాన్ని అనుసరిస్తున్నాడని అంటారు. బ్రాహ్మణా, నీ అభిప్రాయం ఏమిటి?
అహో బత మహత్కష్టం విపరీతమిదం జగత్। యేనాపత్రపతే సాధురసాధుస్తేన తుష్యతి
అయ్యో! ఎంతటి బాధ, ఎంతటి విచిత్రమైన ఈ లోకం! ఇక్కడ మంచి వారు అవమానానికి గురవుతారు, చెడు వారు ఆ అవమానాన్ని చూసి సంతోషిస్తారు.
శిశ్నోదరకృతేఽప్రాజ్ఞః కరోతి విషసం బహు। మోహరాగవశాక్రాన్త ఇన్ద్రియార్థవశానుగః
తన పొట్టకోసం, కామానికి లోనై, మూర్ఖుడు ఎన్నో పాపాలు చేస్తాడు. మాయ, రాగాలకు బానిసై, ఇంద్రియాల ఆకర్షణ వెంబడిస్తాడు.
హ్రియతే బుధ్యమానోపి నరో హారిభిరిన్ద్రియైః। విమూఢసంజ్ఞో దుష్టాశ్వైరుద్ధాన్తైరివ సారథిః
తెలుసుకున్నా కూడా, మనిషి దొంగ ఇంద్రియాల చేతికి లోనవుతాడు. అతని మనస్సు మాయలో పడిపోతుంది, అదుపు తప్పిన గుర్రాలు రథాన్ని లాగినట్టు.
షడిన్ద్రియాణి విషయం సమాగచ్ఛన్తి వై యదా। తద్రా ప్రాదుర్భవత్యషాం పూర్వసంకల్పజం మనః
ఆరు ఇంద్రియాలు వాటి విషయాలను చేరినప్పుడు, పూర్వ సంకల్పం వల్ల పుట్టిన మనస్సు వాటిలో ప్రబలంగా ఉద్భవిస్తుంది.
మనో యస్యేన్ద్రియస్యేహ విషయాన్యాతి సేవితుమ్। వస్యౌత్సుక్యం సంభవతి ప్రవృత్తిశ్చోపజాయతే
ఇంద్రియానికి చెందిన మనస్సు విషయాలను ఆస్వాదించాలనుకుంటే, వాటిపట్ల ఆసక్తి కలుగుతుంది, దాని వల్ల చర్యలు మొదలవుతాయి.
తతః సంకల్పవీర్యేణ కామేన విషయేషుభిః। విద్ధః పతతి లోభాగ్నౌజ్యోతిర్లోభాత్పతఙ్గవత్
అప్పుడా సంకల్ప బలంతో, కామబాణాలతో గాయపడి, అతడు లోభం అనే అగ్నిలో పడిపోతాడు, దీపాన్ని చూస్తూ పతంగం పడిపోవడంలా.
తతో దారైర్విహారైశ్చ మోహితశ్చ యథేప్సయా। మహామోహముఖే మగ్నో నాత్మానమవబుధ్యతే
తన ఇష్టానుసారం భార్యలు, వినోదాలతో మాయలో పడిపోయి, అతడు మహా మాయలో మునిగి, తనను తాను గుర్తించలేడు.
ఏవం పతతి సంసారే తాసుతాస్విహ యోనిషు। అవిద్యాకర్మతృష్ణాభిర్భ్రామ్యమాణోఽథ చక్రవత్
ఇలా అతడు జనన మరణాల చక్రంలో పడిపోతాడు, ఎన్నో జన్మల్లో తిరుగుతాడు, అజ్ఞానం, కర్మ, తృష్ణ వల్ల చక్రంలా తిరుగుతాడు.
బ్రహ్మాదిషు తృణాన్తేషు భూతేషు పరివర్తతే। జలే భువి తథాఽఽకాశే జాయమానః పునఃపునః
బ్రహ్మ నుండి గడ్డి వరకు అన్ని జీవుల్లో తిరుగుతూ, నీటిలో, భూమిపై, ఆకాశంలో పునఃపునః జన్మిస్తాడు.
అబుధానాం గతిస్త్వేషా బుధానామపి మే శృణు। యే ధర్మే శ్రేయసి రతా విమోక్షరతయో జనాః
ఇది మూర్ఖుల గతి. ఇప్పుడు జ్ఞానులు, ధర్మంలో, మోక్షంలో ఆసక్తి ఉన్నవారి గురించి విను.
తదిదం వేదవచనం కురు కర్మ త్యజేతి చ। తస్మాద్ధర్మానిమాన్సర్వాన్నాభిమానాత్సమాచరేత్
వేదం ఇలా చెబుతుంది: 'కర్మ చేయాలి, కానీ మమకారం విడిచిపెట్టాలి.' అందువల్ల, ధర్మమైన పనులు అహంకారం లేకుండా చేయాలి.
ఇజ్యాధ్యయనదానాని తపః సత్యం క్షమా దమః। అలోభ ఇతిమార్గోఽయం ధర్మమస్యాష్టవిధః స్మృతః
యజ్ఞం, విద్య, దానం, తపస్సు, సత్యం, సహనం, మనస్సు నియంత్రణ, లోభం లేకపోవడం—ఇవి ధర్మానికి ఎనిమిది మార్గాలు అని చెప్పబడింది.
అత్ర పూర్వశ్చతుర్వర్గః పితృయాణపథే స్థితః। కర్తవ్యమితి యత్కార్యం నాభిమానాత్సమాచరేత్
ఇందులో మొదటి నాలుగు పితృయాణ మార్గానికి చెందుతాయి. చేయవలసిన పనులు అహంకారం లేకుండా చేయాలి.
ఉత్తరో దేవయానస్తు సద్భిరాచరితః సదా। అష్టాఙ్గేనైవ మార్గేణ విశుద్ధాత్మా సమాచరేత్
ఉన్నతమైన దైవ మార్గాన్ని మంచి వారు ఎప్పుడూ ఆచరిస్తారు. పవిత్రమైన మనస్సుతో, ఎనిమిది మార్గాల ద్వారా దాన్ని అనుసరించాలి.
సమ్యక్సంకల్పసంబన్ధాత్సమ్యక్చేన్ద్రియనిగ్రహాత్। సమ్యగ్ద్వ్రతవిశేషాచ్చ సమ్యక్చ గురుసేవనాత్
సరైన సంకల్పం, సరైన ఇంద్రియ నియంత్రణ, సరైన వ్రతాచరణ, గురువు సేవను సరిగ్గా చేయడం వల్ల,
సమ్యగాహారయోగాచ్చ సమ్యక్చాధ్యయనాగమాత్। సమ్యక్కర్మోపసంన్యాసాత్సమ్యక్చిత్తనిరోధనాత్
సరైన ఆహార నియమం, సరైన విద్యాభ్యాసం, సరైన కర్మ త్యాగం, సరైన మనస్సు నియంత్రణ వల్ల,
ఏవం కర్మాణి కుర్వన్తి సంసారవిజిగీషవః। రాగద్వేషవినిర్ముక్తా ఐశ్వర్యవశమాగతాః
ఇలా, జనన మరణ చక్రాన్ని జయించదలచిన వారు, రాగద్వేషాలను విడిచిపెట్టి, ఐశ్వర్యానికి లోనై, ఈ విధంగా కర్మలు చేస్తారు.
రుద్రాః సాధ్యాస్తథాఽఽదిత్యా వసవోఽథ తథాశ్వినౌ। యోగైశ్వర్యేణ సంయుక్తా ధారయన్తి ప్రజా ఇమాః
రుద్రులు, సాధ్యులు, ఆదిత్యులు, వసువులు, అశ్వినులు—యోగశక్తితో కూడి, ఈ ప్రాణులను పోషిస్తున్నారు.
తథా త్వమపి కౌన్తేయ శమమాస్థాయ పుష్కలమ్। తపసా సిద్ధిమన్విచ్ఛ యోగసిద్ధిం చ భారత
అలాగే, కుంతీ కుమారుడా, నీవు కూడా మనసు నిశ్చలంగా ఉంచి, తపస్సుతో విజయాన్ని, యోగసిద్ధిని సాధించేందుకు ప్రయత్నించు, భరత వంశజుడా.
పితృమాతృమయీ సిద్ధిః ప్రాప్తా కర్మమయీ చ తే। తపసా సిద్ధిమన్విచ్ఛ ద్విజానాం భరణాయ వై
నీకు తల్లిదండ్రుల వల్ల, నీ కార్యాల వల్ల కూడా కొంత విజయము లభించింది. ఇప్పుడు తపస్సు ద్వారా ద్విజుల పోషణ కోసం విజయాన్ని సాధించేందుకు ప్రయత్నించు.
సిద్ధా హి యద్యదిచ్ఛన్తి కుర్వతే తదనుగ్రహమ్। తస్మాత్తపః సమాస్థాయ కురుష్వాత్మమనోరథమ్
సిద్ధులు ఏది కోరినా దైవకృపతో అది సిద్ధమవుతుంది. అందువల్ల నీవు తపస్సు ఆచరించి, నీ మనసులోని కోరికను నెరవేర్చుకో.
శౌనకేనైవముక్తస్తు కున్తీపుత్రో యుధిష్ఠిః। `ప్రణమ్య ద్విజశార్దూలం పూజ్యవాక్యం సుభాషితమ్।' పురోహితముపాగమ్య భ్రాతృమధ్యేఽబ్రవీషిదమ్
శౌనకుడు ఇలా చెప్పిన తరువాత, కుంతీ కుమారుడు యుధిష్ఠిరుడు ఆ బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠుడికి నమస్కరించి, ఆయన మధురమైన మాటలను గౌరవించి, తన పురోహితుని దగ్గరకు వెళ్లి, అన్నదమ్ముల మధ్య ఇలా అన్నాడు.
ప్రస్థితాననుయాతారో బ్రాహ్మణా వేదపారనాః। న చాస్మి పోషణే శక్తో బహుదుఃఖసమన్వితః
వేదాలను పూర్తిగా నేర్చుకున్న బ్రాహ్మణులు మన వెంట వచ్చారు. కానీ ఎన్నో కష్టాలతో ఉన్న నేను వారిని పోషించలేను.
పరిత్యక్తుం న శక్నోమి దానశక్తిశ్చ నాస్తి మే। కథమత్ర మయా కార్యం తద్బూహి భగవన్మమ
వారిని వదిలిపెట్టలేను, కానీ దానం చేయగల శక్తి నాకు లేదు. భగవంతుడా, ఈ పరిస్థితిలో నేను ఏమి చేయాలో చెప్పండి.
ముహూర్తమివ స ధ్యాత్వా ధర్మేణాన్వీక్ష్య తాం గతిమ్। యుధిష్ఠిరమువాచైదం ధౌమ్యో ధర్మభృతాం వరః
కొంతసేపు ధ్యానం చేసి, ధర్మబద్ధంగా ఆ స్థితిని పరిశీలించిన ధౌమ్యుడు, ధర్మాన్ని పాటించేవారిలో శ్రేష్ఠుడు, యుధిష్ఠిరునికి ఇలా అన్నాడు.
పురా సృష్టాని భూతాని పీడ్యన్తే క్షుధయా భృశమ్। తతోఽనుకమ్పంయాం తేషాం సవితా స్వపితా యథా
పూర్వకాలంలో సృష్టి జరిగినప్పుడు, జీవులు ఆకలితో చాలా బాధపడ్డారు. అప్పుడు సవితా దేవుడు వారికి తండ్రిలా దయచూపాడు.