యుధిష్ఠిరైవమర్థేషు న స్పృహాం కర్తుమర్హసి। ధర్మేణ యది తే కార్యం విముక్తేచ్ఛో భవార్థతః
యుధిష్ఠిరా, ఇలాంటి విషయాలకు ఆశపడకూడదు. నీకు ధర్మాన్ని అనుసరించాలనిపిస్తే, భౌతిక లక్ష్యాల నుంచి విముక్తిని కోరుకో.
నార్థోపభోగలిప్సార్థమియమర్థేప్సుతా మమ। భరణార్థం తు విప్రాణాం బ్రహ్మన్కాఙ్క్షే న లోభతః
నాకు సంపదపై ఆశ అనుభవం కోసం కాదు, స్వార్థం కోసం కాదు; బ్రాహ్మణులను పోషించడానికే, కాని లోభంతో కాదు.
కథం హ్యస్మద్విధో బ్రహ్మన్వర్తమానో గృహాశ్రమే। భరణం పాలనం చాపి న కుర్యాదనుయాయినామ్
బ్రాహ్మణా, గృహస్థాశ్రమంలో ఉన్న నా వంటి వాడు, తనపై ఆధారపడినవారిని పోషించకుండా, రక్షించకుండా ఎలా ఉండగలడు?
సంవిభాగో హి భూతానాం సర్వేషామేవ దృశ్యతే। తథైవాపచమానేభ్యః ప్రదేయం గృహమేధినా
ప్రాణులందరిలోనూ పంచుకోవడం కనిపిస్తుంది. అలాగే, గృహస్థుడు దగ్గరకు వచ్చినవారికి ఇవ్వాలి.
తృణాని భూమిరుదకం వాక్చతుర్థీ చ సూనృతా। సతామేతాని గేహేషు నోచ్ఛిద్యన్తే కదాచన
గడ్డి, భూమి, నీరు, మధురమైన మాటలు, సత్యవాక్యాలు—ఈ ఐదు విషయాలు సద్గృహస్థుల ఇళ్లలో ఎప్పుడూ కొరత ఉండవు.
దేయమార్తస్య శయనం స్థితశ్రాన్తస్య చాసనమ్। తృషితస్య చ పానీయం క్షుధితస్య చ భోజనమ్
బాధపడే వారికి పడక, అలసిపోయి నిలబడి ఉన్నవారికి కుర్చీ, దాహపడినవారికి నీరు, ఆకలిగొన్నవారికి భోజనం ఇవ్వాలి.
చక్షుర్దద్యాన్మనో దద్యాద్వాచం దద్యాచ్చ సూనృతామ్। ఉత్థాయ చాసనం దద్యాదేష ధర్మః సనాతనః। ప్రత్యుత్థాయాభిగమనం కుర్యాన్న్యాయేన చార్చనామ్
మన చూపు, మన మనస్సు, మన మాట, మధురమైన మాటలు ఇవ్వాలి; లేచి అతిథికి ఆసనం ఇవ్వాలి—ఇదే శాశ్వత ధర్మం. అతిథిని లేచి ఆహ్వానించి, యోగ్యంగా గౌరవించాలి.
అగ్నిహోత్రమనడ్వాంశ్చ జ్ఞాతయోఽతిథివాన్ధవాః। పుత్రా దారాశ్చ భృత్యాశ్చ నిర్దహేయురపూజితాః
అగ్నిహోత్రం, కూర్చునే దర్భ, బంధువులు, అతిథులు, అంధులు, కుమారులు, భార్యలు, సేవకులు—వీరు గౌరవించబడకపోతే—all వారు కోపంతో లేదా దురదృష్టంతో నాశనం అవుతారు.
ఆత్మార్థం పాచయేన్నాన్నం న వృథా ఘాతయేత్పశూన్। న చైకః స్వయమశ్నీయాద్విధివర్జం న నిర్వపేత్
తనకోసం మాత్రమే అన్నం వండకూడదు; వృథాగా జంతువులను చంపకూడదు; ఒక్కరే తినకూడదు; నియమాలను అతిక్రమించి నైవేద్యం చేయకూడదు.
శ్వభ్యశ్చ శ్వపచేభ్యశ్చ వయోభ్యశ్చావపేద్భువి। వైశ్వదేవం హి నామైతత్సాయం ప్రాతశ్చ దీయతే
కుక్కలకు, అణగారినవారికి, పక్షులకు భూమిపై అన్నం పెట్టాలి. దీనిని 'వైశ్వదేవం' అంటారు; ఇది ఉదయం, సాయంత్రం ఇవ్వాలి.
విఘసాశీ భవేత్తస్మాన్నిత్యం చామృతభోజనః। విఘసో భుక్తశేషం తు యజ్ఞశేషం తథాఽమృతమ్
కాబట్టి ఎప్పుడూ విఘసాన్ని, అంటే యజ్ఞంలో మిగిలిన అన్నాన్ని తినాలి; అది అమృతంతో సమానం. యజ్ఞంలో మిగిలిన అన్నమే అమృతంగా భావించబడుతుంది.
చక్షుర్దద్యాన్మనో దద్యాద్వాచం దద్యాచ్చ సూనృతామ్। అనువ్రజేదుపాసీత స యజ్ఞః పఞ్చదక్షిణః
మన చూపు, మన మనస్సు, మన మాట, మధురమైన మాటలు ఇవ్వాలి; సేవగా అనుసరించాలి. ఇలాంటి యజ్ఞమే ఐదు రకాల దానాలతో కూడినది.
యో దద్యాదపరిక్లిష్టమన్నమద్వని వర్తతే। శ్రాన్తాయాదృష్టపూర్వాయ తస్య పుణ్యఫలం మహత్
ఎవరైనా అడవిలో అలసిపోయిన, ముందుగా చూడని ప్రయాణికుడికి మంచి అన్నం ఇస్తే, అతనికి గొప్ప పుణ్యఫలం లభిస్తుంది.
ఏవం యో వర్తతే వృత్తిం వర్తమానో గృహాశ్రమే। తస్య ధర్మం పరంప్రాహుః కథం వా విప్ర మన్యసే
ఇలా గృహస్థాశ్రమంలో జీవించే వాడిని పరమ ధర్మాన్ని అనుసరిస్తున్నాడని అంటారు. బ్రాహ్మణా, నీ అభిప్రాయం ఏమిటి?
అహో బత మహత్కష్టం విపరీతమిదం జగత్। యేనాపత్రపతే సాధురసాధుస్తేన తుష్యతి
అయ్యో! ఎంతటి బాధ, ఎంతటి విచిత్రమైన ఈ లోకం! ఇక్కడ మంచి వారు అవమానానికి గురవుతారు, చెడు వారు ఆ అవమానాన్ని చూసి సంతోషిస్తారు.
శిశ్నోదరకృతేఽప్రాజ్ఞః కరోతి విషసం బహు। మోహరాగవశాక్రాన్త ఇన్ద్రియార్థవశానుగః
తన పొట్టకోసం, కామానికి లోనై, మూర్ఖుడు ఎన్నో పాపాలు చేస్తాడు. మాయ, రాగాలకు బానిసై, ఇంద్రియాల ఆకర్షణ వెంబడిస్తాడు.
హ్రియతే బుధ్యమానోపి నరో హారిభిరిన్ద్రియైః। విమూఢసంజ్ఞో దుష్టాశ్వైరుద్ధాన్తైరివ సారథిః
తెలుసుకున్నా కూడా, మనిషి దొంగ ఇంద్రియాల చేతికి లోనవుతాడు. అతని మనస్సు మాయలో పడిపోతుంది, అదుపు తప్పిన గుర్రాలు రథాన్ని లాగినట్టు.
షడిన్ద్రియాణి విషయం సమాగచ్ఛన్తి వై యదా। తద్రా ప్రాదుర్భవత్యషాం పూర్వసంకల్పజం మనః
ఆరు ఇంద్రియాలు వాటి విషయాలను చేరినప్పుడు, పూర్వ సంకల్పం వల్ల పుట్టిన మనస్సు వాటిలో ప్రబలంగా ఉద్భవిస్తుంది.
మనో యస్యేన్ద్రియస్యేహ విషయాన్యాతి సేవితుమ్। వస్యౌత్సుక్యం సంభవతి ప్రవృత్తిశ్చోపజాయతే
ఇంద్రియానికి చెందిన మనస్సు విషయాలను ఆస్వాదించాలనుకుంటే, వాటిపట్ల ఆసక్తి కలుగుతుంది, దాని వల్ల చర్యలు మొదలవుతాయి.
తతః సంకల్పవీర్యేణ కామేన విషయేషుభిః। విద్ధః పతతి లోభాగ్నౌజ్యోతిర్లోభాత్పతఙ్గవత్
అప్పుడా సంకల్ప బలంతో, కామబాణాలతో గాయపడి, అతడు లోభం అనే అగ్నిలో పడిపోతాడు, దీపాన్ని చూస్తూ పతంగం పడిపోవడంలా.
తతో దారైర్విహారైశ్చ మోహితశ్చ యథేప్సయా। మహామోహముఖే మగ్నో నాత్మానమవబుధ్యతే
తన ఇష్టానుసారం భార్యలు, వినోదాలతో మాయలో పడిపోయి, అతడు మహా మాయలో మునిగి, తనను తాను గుర్తించలేడు.
ఏవం పతతి సంసారే తాసుతాస్విహ యోనిషు। అవిద్యాకర్మతృష్ణాభిర్భ్రామ్యమాణోఽథ చక్రవత్
ఇలా అతడు జనన మరణాల చక్రంలో పడిపోతాడు, ఎన్నో జన్మల్లో తిరుగుతాడు, అజ్ఞానం, కర్మ, తృష్ణ వల్ల చక్రంలా తిరుగుతాడు.
బ్రహ్మాదిషు తృణాన్తేషు భూతేషు పరివర్తతే। జలే భువి తథాఽఽకాశే జాయమానః పునఃపునః
బ్రహ్మ నుండి గడ్డి వరకు అన్ని జీవుల్లో తిరుగుతూ, నీటిలో, భూమిపై, ఆకాశంలో పునఃపునః జన్మిస్తాడు.
అబుధానాం గతిస్త్వేషా బుధానామపి మే శృణు। యే ధర్మే శ్రేయసి రతా విమోక్షరతయో జనాః
ఇది మూర్ఖుల గతి. ఇప్పుడు జ్ఞానులు, ధర్మంలో, మోక్షంలో ఆసక్తి ఉన్నవారి గురించి విను.
తదిదం వేదవచనం కురు కర్మ త్యజేతి చ। తస్మాద్ధర్మానిమాన్సర్వాన్నాభిమానాత్సమాచరేత్
వేదం ఇలా చెబుతుంది: 'కర్మ చేయాలి, కానీ మమకారం విడిచిపెట్టాలి.' అందువల్ల, ధర్మమైన పనులు అహంకారం లేకుండా చేయాలి.
ఇజ్యాధ్యయనదానాని తపః సత్యం క్షమా దమః। అలోభ ఇతిమార్గోఽయం ధర్మమస్యాష్టవిధః స్మృతః
యజ్ఞం, విద్య, దానం, తపస్సు, సత్యం, సహనం, మనస్సు నియంత్రణ, లోభం లేకపోవడం—ఇవి ధర్మానికి ఎనిమిది మార్గాలు అని చెప్పబడింది.
అత్ర పూర్వశ్చతుర్వర్గః పితృయాణపథే స్థితః। కర్తవ్యమితి యత్కార్యం నాభిమానాత్సమాచరేత్
ఇందులో మొదటి నాలుగు పితృయాణ మార్గానికి చెందుతాయి. చేయవలసిన పనులు అహంకారం లేకుండా చేయాలి.
ఉత్తరో దేవయానస్తు సద్భిరాచరితః సదా। అష్టాఙ్గేనైవ మార్గేణ విశుద్ధాత్మా సమాచరేత్
ఉన్నతమైన దైవ మార్గాన్ని మంచి వారు ఎప్పుడూ ఆచరిస్తారు. పవిత్రమైన మనస్సుతో, ఎనిమిది మార్గాల ద్వారా దాన్ని అనుసరించాలి.
సమ్యక్సంకల్పసంబన్ధాత్సమ్యక్చేన్ద్రియనిగ్రహాత్। సమ్యగ్ద్వ్రతవిశేషాచ్చ సమ్యక్చ గురుసేవనాత్
సరైన సంకల్పం, సరైన ఇంద్రియ నియంత్రణ, సరైన వ్రతాచరణ, గురువు సేవను సరిగ్గా చేయడం వల్ల,
సమ్యగాహారయోగాచ్చ సమ్యక్చాధ్యయనాగమాత్। సమ్యక్కర్మోపసంన్యాసాత్సమ్యక్చిత్తనిరోధనాత్
సరైన ఆహార నియమం, సరైన విద్యాభ్యాసం, సరైన కర్మ త్యాగం, సరైన మనస్సు నియంత్రణ వల్ల,