యేషాం త్రీణ్యవదాతాని విద్యా యోనిశ్చ కర్మ చ। తే సేవ్యాస్తైః సమాస్యాహి శాస్త్రేభ్యోపి గరీయసీ
విద్య, వంశం, కార్యాలు — ఇవన్నీ పవిత్రంగా ఉన్నవారిని సేవించాలి, వారిని చేరాలి. వారు గ్రంథాలకంటే గొప్పవారు.
నిరారమ్భా హ్యపి వయం పుణ్యశీలేషు సాధుషు। పుణ్యమేవాప్నుయామేహ పాపం పాపోపసేవనాత్
మనమే ఏ పనీ చేయకపోయినా, మంచి నడవడికలవారి, ధర్మబద్ధుల సాంగత్యంతో పుణ్యం కలుగుతుంది. దుష్టులతో కలిసినప్పుడు పాపం వస్తుంది.
అసతాం దర్శనాత్స్పర్శాత్సంజల్పాచ్చ సహాసవాత్। ధర్మాచారాః ప్రహీయన్తే సిద్ధ్యన్తి చ న మానవాః
దుష్టులను చూడటం, తాకటం, మాట్లాడటం, నవ్వడం వలన ధర్మాచరణ తగ్గిపోతుంది. అలాంటి వారితో ఉన్నవారు అభివృద్ధి చెందరు.
బుద్ధిశ్చ హీయతే పుంసాం నీచైః సహ సమాగమాత్। మధ్యమైర్మధ్యతాం యాతి శ్రేష్ఠైః శ్రేష్ఠత్వమాప్నుయుః
తక్కువ స్థాయి వారితో కలిసినప్పుడు మన బుద్ధి తగ్గిపోతుంది. మధ్యస్థులతో కలిసినప్పుడు సగటు స్థాయికి చేరుతుంది. ఉత్తములతో కలిసినప్పుడు మనం గొప్పవారమవుతాము.
అనీచైర్నాప్యవిషయైర్నాధర్మిష్ఠైర్విశేషతః। యే గుణాః కీర్తితా లోకే ధర్మకామార్థసంభవాః। లోకాచారేషు సంభూతా వేదోక్తాః శిష్టసంమతాః
తక్కువవారి దగ్గర, అనర్హుల దగ్గర, ముఖ్యంగా అధర్ముల దగ్గర నుంచి లోకంలో ప్రశంసించబడే ధర్మ, కామ, అర్థ సంబంధమైన గుణాలు పుట్టవు. ఇవి మంచి ఆచారంలో, వేదాల్లో చెప్పబడినవిగా, శ్రేష్ఠులు మన్నించినవిగా ఉంటాయి.
తే యుష్మాసు సమస్తాశ్చ వ్యస్తాశ్చైవేహ సద్గుణాః। ఇచ్ఛామో గుణవన్మధ్యే వస్తుం శ్రేయోభికాఙ్క్షిణః
ఈ మంచి లక్షణాలన్నీ మీలో సమష్టిగా, వ్యక్తిగతంగా ఉన్నాయి. మేము శ్రేయస్సు కోరుతూ, మంచి వారితోనే ఉండాలని ఆశిస్తున్నాము.
ధన్యా వయం యదస్మాకం స్నేహకారుణ్యయన్త్రితాః। అసతోఽపి గుణానాహుర్బ్రాహ్మణప్రముఖాః ప్రజాః
మా మీద ప్రేమ, కరుణ కలిగి, బ్రాహ్మణులలో ప్రముఖులు, ప్రజలు కూడా అసమర్థులలో కూడా మంచి లక్షణాలను ప్రశంసించడం వల్ల మేము ధన్యులమయ్యాము.
తదహం భ్రాతృసహితః సర్వాన్విజ్ఞాపయామి వః। నాన్యథా తద్ధి కర్తవ్యమస్మత్స్నేహానుకమ్పయా
అందుకే నా అన్నదమ్ములతో కలిసి మిమ్మల్ని ప్రార్థిస్తున్నాను. మాపై ఉన్న ప్రేమ, దయ వల్ల ఇది తప్పక చేయాలి, వేరేలా చేయకూడదు.
భీష్మః పితామహో రాజా విదురో జననీ చ మే। సుహృజ్జనశ్చ ప్రాయో మే నగరే నాగసాహ్వయే
భీష్ముడు మా పెద్దవాడు, రాజు; విదురుడు, నా తల్లి, నాకు అత్యంత స్నేహితులు — వీరంతా నాగసాహ్వయ అనే నగరంలో ఉన్నారు.
తే త్వస్మద్ధితకామార్థం పాలనీయాః ప్రయత్నతః। యుష్మాభిః సహితాః సర్వే శోకసంతాపవిహ్వలాః
వీరందరినీ, మిమ్మల్ని కలిపి, మా మేలుకోసం ఎంతో జాగ్రత్తగా కాపాడాలి. ఎందుకంటే వీరంతా దుఃఖంతో, బాధతో ఉన్నారు.
నివర్తతాగతా దూరం మమాగమనకాఙ్క్షిణః। స్వజనే న్యాసభూతే మే కార్యా స్నేహాన్వితా మతిః
మీరు దూరం నుంచి వచ్చి, నా రాక కోసం ఎదురుచూసినవారు, ఇప్పుడు తిరిగి వెళ్ళండి. నా మనసు నా సొంతవారిపైన, ప్రేమతో నిండినదిగా ఉండాలి.
ఏతద్ధి మమ కార్యాణాం పరమం హృది సంస్థితమ్। కృతా తేన తు తుష్టిర్మే సత్కారశ్చ భవిష్యతి
ఇది నా హృదయంలో ఉన్న అత్యంత ముఖ్యమైన పని. దీని వల్ల నాకు సంతృప్తి, గౌరవం లభిస్తుంది.
తథానుమన్త్రితాస్తేన ధర్మరాజేన తాః ప్రజాః। చక్రురార్తస్వరం ఘోరం హా రాజన్నితి దుఃఖితాః
ధర్మరాజు మాట్లాడిన తరువాత, ఆ ప్రజలు బాధతో, 'అయ్యో రాజా!' అని గట్టిగా, దుఃఖంతో అరవడం మొదలుపెట్టారు.
గుణాన్పార్థస్య సంస్మృత్య దుఃఖార్తాః పరమాతురాః। అకామాః సంన్యవర్తన్త సమాగమ్యాథ పాణ్డవాన్
పార్థుని మంచితనాన్ని గుర్తు చేసుకుంటూ, ఆ బాధిత ప్రజలు, మనసులో బాధతో, పాండవులను కలిసిన తరువాత, ఇష్టంలేకుండా వెనక్కి వెళ్లిపోయారు.
నివృత్తేషు తుం పౌరేషు రథానాస్థాయ పాణ్డవాః। ఆజగ్ముర్జాహ్నవీతీరే ప్రమాణాఖ్యం మహావటమ్
ఆ పట్టణ ప్రజలు వెనుదిరిగిన తర్వాత, పాండవులు రథాలపై ఎక్కి, జాహ్నవీ నది ఒడ్డున ఉన్న ప్రమాణం అనే పెద్ద మర్రి చెట్టు దగ్గరకు వచ్చారు.
తే తం దిషసశేషేణ వటం గత్వా తు పాణ్డవాః। ఊషుస్తాం రజనీం వీరాః సంస్పృశ్య సలిలం శుచి
పాండవులు ఆ ప్రాంత చివరలో ఉన్న ఆ మర్రి చెట్టు వద్దకు చేరుకొని, పవిత్రమైన నీళ్లు తాకి, ఆ రాత్రి అంతా అక్కడే గడిపారు.
ఉదకేనైవ తాం రాత్రిమృషుస్తే దుఃఖకర్శితాః। అనుజగ్ముశ్చ తత్రైతాన్స్నేహాత్కేచిద్ద్విజాతయః
బాధతో బాధపడుతూ, వారు ఆ రాత్రి నీళ్లు మాత్రమే తాగుతూ గడిపారు. కొంతమంది ద్విజులు ప్రేమతో వారిని అనుసరించి అక్కడికి వచ్చారు.
సాగ్రయోఽనగ్నయశ్చైవ సశిష్యగణబాన్ధవాః। స తైః పరివృతో రాజా శుశుభే బ్రహ్మవాదిభిః
హోమాగ్నులు లేకుండా, శిష్యులు, బంధువులతో కలిసి, ఆ బ్రాహ్మణులు రాజును చుట్టుముట్టగా, ఆయన బ్రహ్మవేత్తల మధ్య ప్రకాశించారు.
తేషాం ప్రాదుష్కృతాగ్నీనాం ముహూర్తే రమ్యదారుణే। బ్రహ్మఘోషపురస్కారః సంజల్పః సమజాయత
వారు అగ్నిని వెలిగించిన అందమైన సమయానికి, వేదఘోషతో ముందుగా, సంభాషణ మొదలైంది.
రాజానం తు కురుశ్రేష్ఠం తే హంసమధురస్వరాః। ఆశ్వాసయన్తో విప్రాగ్ర్యాః క్షయాం సర్వాం వ్యనోదయత్
హంసలాగ మధురమైన స్వరాలతో, అగ్రబ్రాహ్మణులు, కురు వంశంలో ఉత్తముడైన రాజును ఓదార్చి, ఆయన దుఃఖాన్ని తొలగించారు.
రాజా తు భ్రాతృభిః సార్ధం తథా సర్వైః సుహృద్గణైః। అశేత తాం నిశాంరాజన్దుఃఖశోకసమాహితః
కాని రాజు తన అన్నదమ్ములతో, మిత్రులతో కలిసి, ఆ రాత్రంతా దుఃఖం, శోకంతో మునిగిపోయి గడిపాడు.
ప్రభాతాయాం తు శర్వర్యాం తేషామక్లిష్టకర్మణామ్। వనం యియాసతాం విప్రాస్తస్థుర్భిక్షాభుజోఽగ్రతః। తానువాచ తతో రాజా కున్తీపుత్రో యుధిష్ఠిరః
ఆ రాత్రి ముగిసి, ఉదయం అవుతుండగా, అవినీతిలేని వారు అడవిలోకి వెళ్లడానికి సిద్ధమయ్యారు. అప్పుడా భిక్షాటన బ్రాహ్మణులు ముందుగా నిలబడ్డారు. అప్పుడు కుంతీపుత్రుడు యుధిష్ఠిరుడు వారితో మాట్లాడాడు.
వయం హి హృతసర్వస్వా హృతరాజ్యా హృతశ్రియః। ఫలమూలామిషాహారా వనం యాస్యామ దుఃఖితాః
మేము ఇప్పుడు అన్నీ కోల్పోయాం, రాజ్యాన్ని, మహిమను పోగొట్టుకున్నాం. మేము ఫలాలు, కందులు, మాంసం తింటూ, బాధతో అడవిలోకి వెళ్తున్నాం.
వనం చ దోషబహులం బహువ్యాలసరీసృపమ్। పరిక్లేశశ్చవో మన్యే ధ్రువం తత్ర భవిష్యతి
అడవి చాలా ప్రమాదాలతో, పాములు, అడవి జంతువులతో నిండి ఉంది. అక్కడ తప్పక చాలా కష్టాలు ఎదురవుతాయని నేను భావిస్తున్నాను.
బ్రాహ్మణానాం పరిక్లేశో దైవతాన్యపి సాదయేత్। కింపునర్మామితో విప్రా నివర్తధ్వం యథేష్టతః
బ్రాహ్మణులకు కలిగే కష్టాలు దేవతలకూ హాని చేస్తాయి. మరి నాకు ఎంత ఎక్కువగా బాధ కలుగుతుందో! అందుకే బ్రాహ్మణులారా, మీకు నచ్చినట్లు వెనక్కి తిరిగి వెళ్లండి.
గతిర్యా భవతాం రాజంస్తాం వయం గన్తుముద్యతాః। నార్హథాస్మాన్పరిత్యక్తుం భక్తాన్సద్ధర్మదర్శిన
రాజా, మీరు ఎక్కడికి వెళ్తే మేము కూడా అక్కడికే వెళ్ళడానికి సిద్ధంగా ఉన్నాము. మేము మీ భక్తులు, ధర్మాన్ని తెలిసినవాళ్ళం. మమ్మల్ని వదిలిపెట్టకండి.
స్నేహకర్మాణి భక్తేషు దైవతాన్యపి కుర్వతే। విశేషతో బ్రాహ్మణేషు సదాచారావలమ్బిషు
దేవతలు కూడా తమ భక్తుల కోసం ప్రేమతో పనులు చేస్తారు, ముఖ్యంగా మంచి ఆచారాన్ని పాటించే బ్రాహ్మణుల కోసం.
మమాపి పరమా భక్తిర్బ్రాహ్మణేషు సదా ద్విజాః। సహాయవిపరిభ్రంశస్త్వయం సాదయతీవ మామ్
ద్విజులారా, నాకు కూడా బ్రాహ్మణుల మీద ఎప్పుడూ గొప్ప భక్తి ఉంది. ఇలాంటి సహాయులను కోల్పోవడం నాకు చాలా బాధను కలిగిస్తోంది.
ఆహరేయుర్హి యే సర్వే ఫలమూలమృగాంస్తథా। త ఇమే శోకజైర్దుఃఖైర్భ్రాతరో మే విమోహితాః
ఫలాలు, కందులు, మృగాలను తెచ్చేవారు, అంటే నా అన్నదమ్ములు, ఈ దుఃఖం వల్ల కలిగిన బాధలతో అయోమయంగా ఉన్నారు.
ద్రౌపద్యా విప్రకర్షేణ రాజ్యాపహరణేన చ। దుఃఖార్దితానిమాన్క్లేశైర్నాహం యోక్తుమిహోత్సహే
ద్రౌపదిని వేరుచేసినదీ, రాజ్యాన్ని కోల్పోయినదీ, ఈ బాధలతో నేను ఇక్కడ ఉండలేకపోతున్నాను.