ప్రాతిష్ఠత తతో భీష్మో ద్రోణేన సహ సఞ్జయ। కృపశ్చ సోమదత్తశ్చ బాహ్లీకశ్చ మహామనాః
అప్పుడూ భీష్ముడు ద్రోణునితో, సంజయుడు, కృపాచార్యుడు, సోమదత్తుడు, మహాత్ముడైన బాహ్లీకుడు కలిసి బయలుదేరారు.
తతోఽహమబ్రువం తత్ర విదురేణ ప్రచోదితః। వరం దదాని కృష్ణాయై కాఙ్క్షితం యద్యదిచ్ఛతి
ఆ సమయంలో విధురుని సూచనతో నేను ఇలా చెప్పాను: 'ద్రౌపదికి కావలసిన వరం ఏదైనా ఇస్తాను.'
అవృణోత్తత్ర పాఞ్చాలీ పాణ్డవానా --సతామ్। సరథాన్సధనుష్కాంశ్చాప్యనుజ్ఞాసిషమప్యహమ్
ఆ సమయంలో పాంచాలి, ధర్మాత్ములైన పాండవులను, వారి రథాలు, విల్లు సహా కోరుకుంది; నేను కూడా ఆమోదం తెలిపాను.
అథాబ్రవీన్మహాప్రాజ్ఞో విదురః సర్వధర్మవిత్। ఏతదన్తాస్తు భరతా యద్వ-కృష్ణా సభాం గతా
తర్వాత అన్ని ధర్మాలను తెలిసిన మేధావి విధురుడు ఇలా అన్నాడు: 'ద్రౌపది సభలోకి వచ్చిన తర్వాత భరతులకు ఇదే ముగింపు.'
యైషా పాఞ్చాలరాజస్య సుతా సా శ్రీరనుత్తమా। పాఞ్చాలీ పాణ్డవానేతాన్దైవసృష్టోపసర్పతి
ఇది పాంచాల రాజు కుమార్తె, అపూర్వమైన అదృష్టం, పాంచాలి; ఆమె దేవతలే పంపినట్టు పాండవులవైపు వస్తోంది.
తస్యాః పార్థాః పరిక్లేశం న క్షంస్యన్తే హ్యమర్షణాః। వృష్ణయో వా మహేష్వాసాః పాఞ్చాలా వా మహారథాః
పాండవులు అన్యాయాన్ని భరించరు, ఆమె బాధను సహించరు; అలాగే వృష్ణులు, పాంచాల మహారథులు కూడా సహించరు.
తేన సత్యాభిసన్ధేన వాసుదేవేన రక్షితాః। ఆగమిష్యతి బీభత్సుః పఞ్చాలైః పరివారితః
సత్యవంతుడైన వాసుదేవుడు రక్షణగా ఉండగా, అర్జునుడు పాంచాలులతో కలిసి వస్తాడు.
తేషాం మధ్యే మహేష్వాసో భీమసేనో మహాబలః। ఆగమిష్యతి ధున్వానో గదాం దణ్డమివాన్తకః
వారిలో బలవంతుడు భీమసేనుడు, గొప్ప ధైర్యంతో, యమధర్మరాజు లాగా గదను ఊపుతూ వస్తాడు.
తతో గాణ్డీవనిర్ఘోషం శ్రుత్వా పార్థస్య ధీమతః। గదావేగం చ భీమస్య నాలం సోఢుం నరాధిపాః
అప్పుడు పాండవుడైన అర్జునుడి గాండీవ ధ్వని, భీముని గదా వేగాన్ని విని, రాజులు తట్టుకోలేరు.
తత్ర మే రోచతే నిత్యం పార్థైః సామ న విగ్రహః। కురుభ్యో హి సదా మన్యే పాణ్డవాన్బలవత్తరాన్
అందుకే నాకు ఎప్పుడూ పాండవులతో శాంతి కావాలి, కలహం కాదు; ఎందుకంటే పాండవులు కురువులకన్నా ఎప్పుడూ శక్తివంతులని నేను భావిస్తాను.
తథా హి బలవాన్రాజా జరాసన్ధో మహాద్యుతిః। బాహుప్రహరణేనైవ భీమేన నిహతో యుధి
అదే విధంగా మహాతేజస్వి, బలవంతుడు అయిన జరాసంధుడు యుద్ధంలో భీముడు చేతి బలంతోనే సంహరించబడ్డాడు.
తస్య తే శమ ఏవాస్తు పాణ్డవైర్భరతర్షభ। ఉభయోః పక్షయోర్యుక్తం క్రియతామవిశఙ్కయా
కాబట్టి, భరతశ్రేష్ఠా, మీకు పాండవులతో శాంతి కలగాలి; రెండు పక్షాలకు న్యాయంగా, భయమేమీ లేకుండా నడుచుకోవాలి.
ఏవం కృతే మహారాజ పరం శ్రేయస్త్వమాప్స్యసి। ఏవం గావల్గణే క్షత్తా ధర్మార్థసహితం వచః
ఇలా చేస్తే, మహారాజా, నీకు పరమ శ్రేయస్సు లభిస్తుంది; గావల్గణుడైన రథసారధి ధర్మార్థసహితమైన మాటలు చెప్పాడు.
ఉక్తవాన్న గృహీతం వై మయా పుత్రహితైషిణా
అతడు చెప్పిన మాటలను నేను వినలేదు, నా కుమారుని మేలుకోసం మాత్రమే ఆలోచించాను.
ఏవం ద్యూతజితాః పార్థాః కోపితాశ్చ దురాత్మభిః। ధార్తరాష్ట్రైః సహామాత్యైర్నికృత్యా ద్విజసత్తమ
ఇలా పాండవులు జూదంలో ఓడిపోయి, దురాత్ములైన ధృతరాష్ట్ర కుమారులు, వారి మంత్రులు చేసిన మోసానికి కోపంతో బాధపడ్డారు, ద్విజశ్రేష్ఠా.
శ్రావితాః పరుషా వాచః సృజన్తీర్వైరముత్తమమ్। కిమకుర్వత కౌరవ్యా మమ పూర్వపితామహాః
వారు వినిపించిన కఠినమైన మాటలు తీవ్రమైన శత్రుత్వాన్ని కలిగించాయి; అప్పుడు నా పూర్వీకులు అయిన కౌరవులు ఏమి చేసారు?
కథం చైశ్వర్యభూయిష్ఠాః సహసా దుఃఖమేయుషః। వనే విజహ్రిరే పార్థాః శక్రప్రతిమతేజసః
ఇంద్రునికి సమానమైన తేజస్సుతో, అపారమైన ఐశ్వర్యంలో జీవించిన పాండవులు, ఒక్కసారిగా వచ్చిన ఈ కష్టాన్ని ఎలా భరించారు? వారు అడవిలో ఎలా జీవించారు?
కే చైతానన్వవర్తన్త ప్రాప్తాన్వ్యసనముత్తమమ్। కిమాచారాః కిమాహారాః క్వచ వాసో మహాత్మనామ్
ఈ గొప్ప కష్టం వచ్చినప్పుడు వారితో పాటు ఎవరు ఉన్నారు? ఆ మహాత్ములు ఏ విధంగా ప్రవర్తించారు? ఏమి తిన్నారు? ఎక్కడ నివసించారు?
కథం ద్వాదశ వర్షాణి వనే తేషాం మహాత్మనామ్। వ్యతీయుర్బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠ శూరాణామనివర్తినామ్
బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠా! ఆ ధైర్యవంతులు, నిలకడగల వీరులు, అడవిలో పన్నెండు సంవత్సరాలు ఎలా గడిపారు?
కథం చ రాజపుత్రీ సా ప్రవరా సర్వయోషితామ్। పతివ్రతా మహాభాగా సతతం ప్రియవాదినీ
అన్ని స్త్రీలలో అగ్రగణ్యురాలైన ఆ రాజకుమార్తె, భర్తకు అంకితభావంతో, గొప్ప అదృష్టంతో, ఎప్పుడూ మధురంగా మాట్లాడే ఆమె ఎలా ఉండింది?
వనవాసమదుఃఖార్హా దారుణం ప్రత్యపద్యత। ఏతదాచక్ష్వ మే సర్వం విస్తరేణ తపోధన
అడవిలో నివసించడానికి అర్హత లేని ఆమె, ఆ కఠినమైన జీవితం ఎలా స్వీకరించింది? ఓ తపస్సుతో నిండినవాడా, ఈ సంగతులన్నీ నాకు పూర్తిగా చెప్పు.
శ్రోతుమిచ్ఛామి తత్సర్వం భూరిద్రవిణతేజసామ్। కథ్యమానం త్వయా విప్ర పరం కౌతూహలం హి మే
అపారమైన ధనం, తేజస్సుతో ఉన్న వారిగురించి నీ మాటల్లో నేను వినాలని కోరుకుంటున్నాను, బ్రాహ్మణా! నాకు దీనిపై గొప్ప ఆసక్తి ఉంది.
ఏవం ద్యూతజితాః పార్థాః కోయితాశ్చ దురాత్మభిః। ధార్తరాష్ట్రైః సహామాత్యైర్నిర్యయుర్గజసాహ్వయాత్
అలా, పాండవులు జూదంలో ఓడిపోయి, దురాత్ములైన ధృతరాష్ట్ర కుమారులు, వారి మంత్రులు ఎద్దేవా చేసిన తరువాత, హస్తినాపురాన్ని విడిచిపెట్టారు.
వర్ధమానపురద్వారాదభినిష్క్రమ్య తే తదా। ఉదఙ్ముఖాః శస్త్రభృతః ప్రయయుః సహ కృష్ణయా
ఆ సమయంలో వారు ఆ నగరంలోని ఉత్తర ద్వారం ద్వారా బయటకు వచ్చి, ఆయుధాలు ధరించి, ఉత్తర దిశగా కృష్ణతో కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించారు.
ఇన్ద్రసేనాదయశ్చైతాన్భృత్యాః పరిచతుర్దశ। రథైరనుయయుః శీఘ్రైః స్త్రియ ఆదాయ సర్వశః
ఇంద్రసేనుడు సహా పద్నాలుగు మంది సేవకులు వేగవంతమైన రథాలలో వారిని అనుసరించారు. అందులోని స్త్రీలను కూడా తీసుకువెళ్లారు.
తతస్తే పురుషవ్యాఘ్రా రథానాస్థాయ భారత। దదృశుర్జాహ్నవీతీరే ప్రమాణాఖ్యం మహావటమ్
భారతా! ఆ పురుషవ్యూఘ్రులు రథాలలో ఎక్కి, గంగానది ఒడ్డున ఉన్న ప్రమాణం అనే గొప్ప మర్రిచెట్టును చూశారు.
వ్రజతస్తాన్విదిత్వా తు పౌరాః శోకాభిపీడితాః। గర్హయన్తోఽసకృద్భీష్మవిదురద్రోణగౌతమాన్। ఊచుర్వై సమయం కృత్వా సమాగమ్య పరస్పరమ్
వారు వెళ్తున్నారని తెలుసుకున్న పౌరులు, దుఃఖంతో బాధపడుతూ, భీష్ముడు, విదురుడు, ద్రోణుడు, కృపాచార్యులను మళ్లీ మళ్లీ నిందిస్తూ, ఒకచోట చేరి ఇలా మాట్లాడుకున్నారు.
నేదమస్తి కులం సర్వం న వయం నచ నో గృహాః। యత్రదుర్యోధనః పాపః సౌబలేయేన పాలితః। కర్ణదుఃశాసనాద్యైశ్చ రాజ్యమేతచ్చికీర్షతి
దుర్యోధనుడు, శకుని కుమారుడి సహాయంతో, కర్ణుడు, దుఃశాసనుడు మొదలైనవారి తోడ్పాటుతో ఈ రాజ్యాన్ని ఆకాంక్షిస్తున్న చోట, ఇది మన కుటుంబం కాదు, మేము కాదు, మన ఇళ్లు కూడా కావు.
న తత్కులం న చాచారో న ధర్మోఽర్థః కుతః సుఖమ్। యత్ర పాపసహాయోఽయం పాపో రాజ్యం చికీర్షతి
పాపులను తోడుగా చేసుకున్న ఈ దుర్యోధనుడు రాజ్యాన్ని ఆకాంక్షిస్తున్న చోట కుటుంబం లేదు, మంచి ప్రవర్తన లేదు, ధర్మం లేదు, సంపద లేదు, సుఖం లేదు.
దుర్యోధనో గురుద్వేషీ త్యక్తధర్మః ప్రియానృతః। అర్తలుబ్ధోఽభిమానీ చ నీచః ప్రకృతినిర్ఘృణః
దుర్యోధనుడు గురువులను ద్వేషించే వాడు, ధర్మాన్ని వదిలేసినవాడు, అబద్ధాలను ఇష్టపడే వాడు, ధనానికి లోభి, గర్విష్టుడు, నీచుడు, సహజంగా క్రూరుడు.