అన్తవత్యసుధర్మేఽస్మిన్ధాత్రా కిం ను ప్రమాదతః। మమాన్తో నైవ విహితస్తేనాయుర్న జహాతి మామ్
ఈ నశ్వరమైన ధర్మమయ లోకంలో సృష్టికర్త నిర్లక్ష్యంగా ఉన్నాడా? నా మరణాన్ని ఆయన నిర్ణయించలేదు కనుక, మరణం నన్ను తీసుకెళ్లడం లేదు.
హా కృష్ణ ద్వారకావాసిన్క్వాసి సఙ్కర్షణానుజ। కస్మాన్న త్రాయసే దుఃఖాన్మాం చేమాంశ్చ నరోత్తమాన్
హా కృష్ణా! ద్వారకలో నివసించే వాడా, సంకర్షణుని తమ్ముడా, నువ్వెక్కడ ఉన్నావు? ఈ బాధ నుంచి నన్ను, ఈ ఉత్తమ పురుషులను నీవు ఎందుకు రక్షించడంలేదు?
అనాదినిధనం యే త్వామనుధ్యాయన్తి వై నరాః। తాంస్త్వం పాసీత్యయం వాదః స గతో వ్యర్థతాం కథమ్
ఆది అంతం లేని నిన్ను ధ్యానించే మనుష్యులను నువ్వు రక్షిస్తావన్న మాట వృథా ఎలా అవుతుంది?
ఇమే సద్ధర్మమాహాత్మ్యయశోవీర్యానువర్తినః। నార్హన్తి వ్యసనం భోక్తుం నన్వేషాం క్రియతాం దయా
సత్యమార్గం, మహిమ, కీర్తి, పరాక్రమం అనుసరించే వీరికి కష్టాలు రావడం తగదు. వీరిపై తప్పక దయ చూపాలి.
సేయం నీత్యర్థవిజ్ఞేషు కథమాపదుపాగతా।। స్థితేషు కులనాథేషు కథమాపదుపాగతా
నీతి, ధర్మం తెలిసినవారికి ఇలాంటి అపాయం ఎలా వచ్చింది? కుటుంబాధిపతులు ఉన్నప్పటికీ ఈ కష్టం ఎలా వచ్చింది?
హా పాణ్డో హా మహారాజ క్వాసి కిం సముపేక్షసే। పుత్రాన్వివాస్యతః సాధూనరిభిర్ద్యూతనిర్జితాన్
హాయ్ పాండు! హాయ్ మహారాజా! నువ్వెక్కడ ఉన్నావు? శత్రువుల చేత పాశాయంలో ఓడిపోయి, నీ సద్గుణపుత్రులు వెళ్ళిపోతుంటే నువ్వు మౌనంగా చూస్తూ ఉన్నావా?
సహదేవ నివర్తస్వ నను త్వమసి మే ప్రియః। శరీరాదపి మాద్రేయ మాం మా త్యాక్షీః కుపుత్రవత్
సహదేవా, వెనక్కి రా! నువ్వు నాకు ఎంతో ప్రియమైనవాడివి. మాద్రి కుమారుడా, నన్ను చెడ్డ కుమారుడు వదిలిపెట్టినట్టు, నీ శరీరాన్ని వదిలినట్టు వదిలిపెట్టవద్దు.
వ్రజన్తు బ్రాతరస్తేఽమీ యది సత్యాభిసన్ధినః। మత్పరిత్రాణజం ధర్మమిహైవ త్వమవాప్నుహి
నీ అన్నలు నిజంగా మాట నిలబెట్టుకుంటే వారు వెళ్లిపోవచ్చు. కానీ నువ్వు ఇక్కడే ఉండి, నన్ను రక్షించడంలో వచ్చే ధర్మాన్ని పొందు.
ఏవం విపలతీం కున్తీమభివాద్య ప్రణమ్య చ। పాణ్డవా విగతానన్దా వనాయైవ ప్రవవ్రజుః
అలా దుఃఖంతో ఉన్న కుంటిని నమస్కరించి, పాండవులు ఆనందం కోల్పోయి, అరణ్యానికి బయలుదేరారు.
విదురశ్చాపి తామార్తాం కున్తీమాశ్వాస్య హేతుభిః। ప్రావేశయద్గృహం క్షత్తా స్వయమార్తతరః శనైః
విదురుడు కూడా బాధపడుతున్న కుంటిని సాంత్వనపరిచి, తానే ఇంకా ఎక్కువగా బాధపడుతూ, నెమ్మదిగా ఆమెను ఇంట్లోకి తీసుకెళ్లాడు.
ధార్తరాష్ట్రస్త్రిస్తాశ్చ నిఖిలేనోపలభ్య తత్। గమనం పరికర్షం చ కృష్ణాయా ద్యూతమణ్డలే
ధృతరాష్ట్ర కుమారుల భార్యలు, ద్యూతసభలో కృష్ణా అవమానాన్ని, ఆమెను లాక్కెళ్లడాన్ని, ఆమె వెళ్ళిపోవడాన్ని పూర్తిగా తెలుసుకున్నారు.
రురుదుః సుస్వనం సర్వా వినిన్దన్త్యః కురూన్భృశమ్। దధ్యుశ్చ సుచిరం కాలం కరాసక్తముఖామ్బుజాః
అందరూ గట్టిగా ఏడుస్తూ, కురువంశాన్ని తీవ్రంగా నిందిస్తూ, చేతులు ముఖానికి పట్టుకుని చాలా సేపు మౌనంగా కూర్చున్నారు.
రాజా చ ధృతరాష్ట్రస్తు పుత్రాణామనయం తదా। ధ్యాయన్నుద్విగ్నహృదయో న శాన్తిమధిజగ్మివాన్
అప్పుడా రాజైన ధృతరాష్ట్రుడు తన కుమారుల దుర్మార్గాన్ని ఆలోచిస్తూ, మనసు కలవరపడి, శాంతిని పొందలేకపోయాడు.
స చిన్తయన్ననేకాగ్రః శోకవ్యాకులచేతనః। క్షత్తుః సమ్ప్రేషయామాస శీఘ్రమాగమ్యతామితి
అనేక ఆందోళనలతో, దుఃఖంతో ఉన్న మనసుతో ధృతరాష్ట్రుడు, 'వేగంగా వచ్చు' అని చెప్పి, విదురుని పిలిపించాడు.
తతో జగామ విదురో ధృతరాష్ట్రనివేశనమ్। తం పర్యపృచ్ఛత్సంవిగ్నో ధృతరాష్ట్రో జనాధిపః
తర్వాత విదురు ధృతరాష్ట్రుని నివాసానికి వెళ్లాడు. ఆందోళనతో ఉన్న రాజు అతన్ని ప్రశ్నించాడు.
వనం గతేషు పార్థేషు నిర్జితేషు దురోదరే। ధృతరాష్ట్రం మహారాజ తదా చిన్తా సమావిశత్
పాండవులు అరణ్యానికి వెళ్లి, పాశాయంలో ఓడిపోయిన తరువాత, మహారాజా ధృతరాష్ట్రుడు తీవ్ర ఆందోళనలో పడ్డాడు.
తం చిన్తయానమాసీనం ధృతరాష్ట్రం జనేశ్వరమ్। నిః శ్వసన్తమనేకాగ్రమితి హోవాచ సఞ్జయః
సంజయుడు చెప్పాడు: ధృతరాష్ట్రుడు ఆలోచనలో మునిగి, లోతుగా ఊపిరి తీసుకుంటూ కూర్చున్నాడని చూచి, నేను ఇలా అన్నాను.
అవాప్య వసుసమ్పూర్ణాం వసుధాం వసుధాధిప। ప్రవ్రాజ్య పాణ్డవాన్రాజ్యాద్రాజన్కిమనుశోచసి
ఓ భూమిపతి! సంపదతో నిండిన రాజ్యాన్ని పొందిన తరువాత, పాండవులను రాజ్యంనుంచి పంపించాక, ఇంకా ఎందుకు దుఃఖిస్తున్నావు?
అశోచ్యత్వం కుతస్తేషాం యేషాం వైరం భవిష్యతి। పాణ్డవైర్యుద్ధశౌణ్డైర్హి బలవద్భిర్మహారథైః
వారికి శత్రుత్వం కలుగబోతుంటే, నువ్వు ఎందుకు బాధపడాలి? పాండవులు యుద్ధంలో నిపుణులు, గొప్ప వీరులు.
తవేదం సుకృతం రాజన్మహద్వైరముపస్థితమ్। వినాశో యేన లోకస్య సానుబన్ధో భవిష్యతి
రాజా! నువ్వు చేసిన పనితో పెద్ద శత్రుత్వం ఏర్పడింది. దీని వల్ల ప్రపంచానికి, బంధువులతో కలిపి, నాశనం సంభవిస్తుంది.
వార్యమాణో హి భీష్మేణ ద్రోణేన విదురేణ చ। పాణ్డవానాం ప్రియాం భార్యాం ద్రౌపదీం ధర్మచారిణీమ్
భీష్ముడు, ద్రోణుడు, విదురుడు అడ్డుకున్నా కూడా, నీ కుమారుడు పాండవుల ప్రియ భార్య అయిన, ధర్మమార్గంలో నడిచే ద్రౌపదిని పిలిపించాడు.
ప్రాహిణోదానయేహేతి పుత్రో దుర్యోధనస్తవ। సూతపుత్రం సుమన్దాత్మా నిర్లజ్జః ప్రాతికామినమ్
నీ కుమారుడు దుర్యోధనుడు, చెడ్డ మనసుతో, సిగ్గు లేకుండా, 'వెళ్ళి ఆమెను తీసుకురా' అని సూతపుత్రుడు అయిన ప్రాతికామిని పిలిపించమని ఆజ్ఞాపించాడు.
యస్మై దేవాః ప్రయచ్ఛన్తి పురుషాయ పరాభవమ్। బుద్ధిం తస్యాపకర్షన్తి సోఽవాచీనాని పశ్యతి
దేవతలు ఎవరికైనా ఓటమిని నిర్ణయిస్తే, వారి బుద్ధిని తీసుకుంటారు; అప్పుడు వారు తప్పుగా, వక్రంగా ఆలోచిస్తారు.
బుద్ధౌ కలుషభూతాయాం వినాశే సముపస్థితే। అనయో నయసఙ్కాశో హృదయాన్నాపసర్పతి
మనస్సు మలినమై, నాశనం సమీపించినప్పుడు, తప్పు నడవడాన్ని కూడా న్యాయంగా భావించే భావన హృదయం నుంచి పోదు.
అనర్థాశ్చార్థరూపేణ అర్థాశ్చానర్థరూపిణః। ఉత్తిష్ఠన్తి వినాశాయ నూనం తచ్చాస్య రోచతే
అనర్థాలు కూడా లాభంలా కనిపిస్తాయి, లాభాలు కూడా అనర్థంలా కనిపిస్తాయి; ఇవన్నీ నాశనానికి దారి తీస్తాయి, ఇదే అతనికి ఇష్టం.
న కాలో దణ్డముద్యమ్య శిరః కృన్తతి కస్యచిత్। కాలస్య బలమేతార్వాద్వపరీతార్థదర్శనమ్
కాలం ఎవరి మీదా దండం ఎత్తి తల కోయదు; కాలశక్తివల్లే మనుషులు విషయాలను తప్పుగా చూస్తారు.
ఆసాదితమిదం ఘోరం తుములం రోమహర్షణమ్। పాఞ్చాలీమపకర్షద్భిః సభామధ్యే తపస్వినీమ్
పాంచాలిని, తపస్సుతో ఉన్న ద్రౌపదిని సభ మధ్యలో లాక్కెళ్ళడం అనే ఈ భయంకరమైన, కలకలమైన, రోమాలు నిక్కబొడుచుకునే పని జరిగింది.
అయోనిజాం రూపవతీం కులే జాతాం విభావసోః। కో ను తాం సర్వధర్మజ్ఞాం పరిభూయ యశస్వినీమ్
అమ్మకుండానే జన్మించిన, అందమైన, మంచి వంశంలో పుట్టిన, అగ్నిదేవుని కుమార్తె అయిన, అన్ని ధర్మాలను తెలిసిన, కీర్తివంతురాలైన ఆమెను ఎవరు అవమానించగలరు?
పర్యానయేత్సభామధ్యే వినా దుర్ద్యూతదేవినమ్। స్త్రీధర్మిణీ వరారోహా శోణితేన పరిప్లుతా
దురదృష్టమైన జూదదేవత లేకుండా, మంచి ఆచారంతో, అందమైన రూపంతో, రక్తంతో ముడిపడి ఉన్న ఆ స్త్రీని సభ మధ్యలో ఎవరు తీసుకురాగలరు?
ఏకవస్త్రాథ పాఞ్చాలీ పాణ్డవానభ్యవైక్షత। హృతస్వాన్హృతరాజ్యాంశ్చ హృతవస్త్రాన్హృతశ్రియః
ఒకే వస్త్రంలో ఉన్న పాంచాలి, తన స్వంతమైనదాన్ని, రాజ్యాన్ని, వస్త్రాన్ని, మహిమను కోల్పోయిన పాండవులను చూసింది.