కమ్బలాశ్వతరౌ చాపి నాగః కాలీయకస్తథా। వృత్తసంవర్తకౌ నాగౌ ద్వౌ చ పద్మావితి శ్రుతౌ
కంబలుడు, అశ్వతరుడు, కాలీయకుడు, వృత్తసంవర్తకుడు అనే ఇద్దరు, పద్మ అనే ఇద్దరు పాములు కూడా ప్రసిద్ధులు.
నాగః శఙ్ఖముఖశ్చైవ తథా కూష్మాణ్డకోఽపరః। క్షేమకశ్చ తథా నాగో నాగః పిణ్డారకస్తథా
శంఖముఖుడు, కూష్మాండకుడు, క్షేమకుడు, పిండారకుడు అనే పాములు కూడా ఉన్నారు.
కరవీరః పుష్పదంష్ట్రో బిల్వకో బిల్వపాణ్డురః। మూషకాదః శఙ్ఖశిరాః పూర్ణభద్రో హరిద్రకః
కరవీరుడు, పుష్పదంష్ట్రుడు, బిల్వకుడు, బిల్వపాండురుడు, మూషకాదుడు, శంఖశిరుడు, పూర్ణభద్రుడు, హరిద్రకుడు—ఇవారు.
అపరాజితో జ్యోతికశ్చ పన్నగః శ్రీవహస్తథా। కౌరవ్యో ధృతరాష్ట్రశ్చ శఙ్ఖపిణ్డశ్చ వీర్యవాన్
అపరాజితుడు, జ్యోతికుడు, పన్నగుడు, శ్రీవహుడు, కౌరవ్యుడు, ధృతరాష్ట్రుడు, శక్తిశాలి శంఖపిండుడు—ఇవారు.
విరజాశ్చ సుబాహుశ్చ శాలిపిణ్డశ్చ వీర్యవాన్। హస్తిపిణ్డః పిఠరకః సుముఖః కౌణపాశనః
విరజుడు, సుబాహుడు, బలవంతుడైన శాలిపిండుడు, హస్తిపిండుడు, పిఠరకుడు, సుముఖుడు, కౌణపాశనుడు—ఇవారు.
కుఠఱః కుఞ్జరశ్చైవ తథా నాగః ప్రభాకరః। కుముదః కుముదాక్షశ్చ తిత్తిరిర్హలికస్తథా
కుఠరుడు, కుంజరుడు, నాగుడు, ప్రభాకరుడు, కుముదుడు, కుముదాక్షుడు, తిత్తిరి, హలికుడు—ఇవారు.
కర్దమశ్చ మహానాగో నాగశ్చ బహుమూలకః। కర్కరాకర్కరౌ నాగౌ కుణ్డోదరమహోదరౌ
కర్దముడు, మహానాగుడు, బహుమూలకుడు, కర్కరుడు, అకర్కరుడు, కుండోదరుడు, మహోదరుడు—ఈ నాగులు.
ఏతే ప్రాధాన్యతో నాగాః కీర్తితా ద్విజసత్తమ। బహుత్వాన్నామధేయానామితరే నానుకీర్తితాః
ద్విజశ్రేష్ఠా! ఇవే ప్రధానమైన నాగులు పేరుతో చెప్పబడ్డారు. మిగతావారు అనేకమంది కాబట్టి వారి పేర్లు చెప్పలేదు.
ఏతేషాం ప్రసవో యశ్చ ప్రసవస్య చ సంతతిః। అసఙ్ఖ్యేయేతి మత్త్వా తాన్న బ్రవీమి తపోధన
వీరి సంతానం, వారి సంతానపు సంతానం లెక్కలేనంతగా ఉంది. అందుకే, తపస్వీ! నేను వారిని వివరంగా చెప్పడం లేదు.
బహూనీహ సహస్రాణి ప్రయుతాన్యర్బుదాని చ। అశక్యాన్యేవ సఙ్ఖ్యాతుం పన్నగానాం తపోధన
ఇక్కడ పన్నగులు వేల కొద్దీ, లక్షల కొద్దీ, కోట్లు కూడా ఉన్నారు. తపస్వీ! వారిని లెక్కపెట్టడం అసాధ్యం.
ఆఖ్యాతా భుజగాస్తాత వీర్యవన్తో దురాసదాః। శాపం తం తేఽభివిజ్ఞాయ కృతవన్తః కిముత్తరమ్
తండ్రీ! వీరే బలవంతులు, భయంకరమైన సర్పులు పేరుతో చెప్పబడ్డారు. ఆ శాపాన్ని తెలుసుకుని వారు ఏమి సమాధానం ఇచ్చారు?
తేషాం తు భగవాఞ్ఛేషః కద్రూం త్యక్త్వా మహాయశాః। ఉగ్రం తపః సమాతస్థే వాయుభక్షో యతవ్రతః
వారిలో మహాప్రతాపి శేషుడు, కద్రువును విడిచిపెట్టి, గాఢమైన తపస్సు చేసేందుకు వాయువు మాత్రమే ఆహారంగా తీసుకుంటూ, నియమంగా తపస్సు ఆచరించాడు.
గన్ధమాదనమాసాద్య బదర్యాం చ తపోరతః। గోకర్ణే పుష్కరారణ్యే తథా హిమవతస్తటే
గంధమాదనంలో, బదరిలో, గోకర్ణంలో, పుష్కరారణ్యంలో, హిమవంతు అడవిలో—అన్ని చోట్ల తపస్సు చేశాడు.
తేషు తేషు చ పుణ్యేషు తీర్థేష్వాయతనేషు చ। ఏకాన్తశీలో నియతః సతతం విజితేన్ద్రియః
ఆ పవిత్రమైన తీర్థాలలో, ఆలయాలలో, శేషుడు ఎప్పుడూ ఒంటరిగా, నియమంగా, ఇంద్రియాలను జయించి తపస్సు చేసేవాడు.
తప్యమానం తపో ఘోరం తం దదర్శ పితామహః। సంశుష్కమాంసత్వక్స్నాయుం జటాచీరధరం మునిమ్
అలా ఘోరమైన తపస్సు చేస్తున్న శేషుని, మాంసం, చర్మం, నరాలు ఎండిపోయి, జటలు, వాలుకట్టుతో ఉన్న మునిని, పితామహుడు చూశాడు.
తమబ్రవీత్సత్యధృతిం తప్యమానం పితామహః। కిమిదం కురుషే శేష ప్రజానాం స్వస్తి వై కురు
తపస్సులో లీనమైన ధైర్యవంతుడైన శేషుని పితామహుడు ఇలా అడిగాడు: 'శేషా! నీవు ఏమి చేస్తున్నావు? ప్రజలకు మేలు చేయు.'
త్వం హి తీవ్రేణ తపసా ప్రజాస్తాపయసేఽనఘ। బ్రూహి కామం చ మే శేష యస్తే హృది వ్యవస్థితః
'నీవు చేసిన తీవ్రమైన తపస్సుతో ప్రజలకు బాధ కలుగుతోంది, పాపరహితుడా! నీ మనసులో ఏ కోరిక ఉందో నాకు చెప్పు శేషా.'
సోదర్యా మమ సర్వే హి భ్రాతరో మన్దచేతసః। సహ తైర్నోత్సహే వస్తుం తద్భవాననుమన్యతామ్
'నా అన్నదమ్ములు అందరూ ఒకే తల్లివారు, కానీ వారు మూర్ఖులు. వారితో కలిసి ఉండటం నాకు అసహ్యం. దయచేసి మీరు అనుమతించండి.'
అభ్యసూయన్తి సతతం పరస్పరమమిత్రవత్। తతోఽహం తప ఆతిష్ఠే నైతన్పశ్యేయమిత్యుత
'వారు ఎప్పుడూ ఒకరినొకరు శత్రువుల్లా అసూయపడతారు. అందుకే నేను తపస్సు చేస్తున్నాను. ఇది చూడకూడదని కోరుకుంటున్నాను.'
న మర్షయన్తి ససుతాం సతతం వినతాం చ తే। అస్మాకం చాపరో భ్రాతా వైనతేయోఽన్తరిక్షగః
'వారు ఎప్పుడూ వినతా, ఆమె కుమారుడిని సహించరు. మనకు ఇంకొక అన్నయ్య ఉన్నాడు. వైనతేయుడు ఆకాశంలో సంచరిస్తుంటాడు.'
తం చ ద్విషన్తి సతతం స చాపి బలవత్తరః। వరప్రదానాత్స పితుః కశ్యపస్య మహాత్మనః
అతన్ని ఎప్పుడూ ద్వేషిస్తారు, కానీ అతను అందరిలో బలవంతుడు. అతని తండ్రి మహాత్ముడు కశ్యపుడు ఇచ్చిన వరంతో అతనికి ఈ శక్తి వచ్చింది.
సోఽహం తపః సమాస్థాయ మోక్ష్యామీదం కలేవరమ్। కథం మే ప్రేత్యభావేఽపి న తైః స్యాత్సహ సఙ్గమః
అందుకే నేను తపస్సు ఆచరిస్తూ ఈ శరీరాన్ని విడిచిపెడతాను. మరణించిన తర్వాత కూడా వారితో నాకు కలయిక జరగకుండా ఎలా ఉండగలను అని ఆలోచిస్తున్నాను.
తమేవం వాదినం శేషం పితామహ ఉవాచ హ। జానామి శేష సర్వేషాం భ్రాతౄణాం తే విచేష్టితమ్
శేషుడు ఇలా మాట్లాడుతుండగా, పితామహుడు అతనితో ఇలా అన్నాడు: "శేషా, నీ అన్నదమ్ములు చేసిన పనులన్నీ నాకు తెలుసు."
మాతుశ్చాప్యపరాధాద్వై భ్రాతౄణాం తే మహద్భయమ్। కృతోఽత్ర పరిహారశ్చ పూర్వమేవ భుజఙ్గమ
నీ తల్లి చేసిన తప్పు వల్ల నీ అన్నదమ్ములకు గొప్ప ప్రమాదం వచ్చింది. కానీ, ఓ పాము, ఇక్కడ ముందే దీనికి పరిష్కారం ఏర్పాటైంది.
భ్రాతౄణాం తవ సర్వేషాం న శోకం కర్తుమర్హసి। వృణీష్వ చ వరం మత్తః శేష యత్తేఽభికాఙ్క్షితమ్
నీ అన్నదమ్ముల కోసం నీవు చింతించవద్దు. ఇప్పుడు నీవు కోరుకున్న వరాన్ని నన్ను అడుగు, శేషా.
దాస్యామి హి వరం తేఽద్య ప్రీతిర్మే పరమా త్వయి। దిష్ట్యా బుద్ధిశ్చ తే ధర్మే నివిష్టా పన్నగోత్తమ। భూయో భూయశ్చ తే బుద్ధిర్ధర్మే భవతు సుస్థిరా
ఈ రోజు నేను నీకు వరం ఇస్తాను, ఎందుకంటే నాకు నీపై అపారమైన ప్రేమ ఉంది. నీ మనసు ధర్మంలో నిలిచిందని సంతోషంగా ఉంది, ఓ ఉత్తమ పాము. నీ మనసు ఎప్పుడూ ధర్మంలో స్థిరంగా ఉండాలని కోరుకుంటున్నాను.
ఏష ఏవ వరో దేవ కాఙ్క్షితో మే పితామహ। ధర్మే మే రమతాం బుద్ధిః శమే తపసి చేశ్వర
ప్రభూ, పితామహా, నాకు కావలసిన వరం ఇదే — నా మనసు ధర్మంలో, శాంతిలో, తపస్సులో ఆనందించాలి.
ప్రీతోఽస్మ్యనేన తే శేష దమేన చ శమేన చ। త్వయా త్విదం వచః కార్యం మన్నియోగాత్ప్రజాహితమ్
నీ నియమనిష్ఠ, శాంతి చూసి నేను సంతోషించాను, శేషా. ఇప్పుడు నా ఆజ్ఞతో, ప్రజల మేలుకోసం ఒక పని చేయాలి.
ఇమాం మహీం శైలవనోపపన్నాం ససాగరగ్రామవిహారపత్తనామ్ త్వం శేష సమ్యక్ చలితాం యథావ- త్సంగృహ్య తిష్ఠస్వ యథాఽచలా స్యాత్
ఈ భూమి పర్వతాలు, అడవులు, సముద్రాలు, గ్రామాలు, ఉద్యానాలు, పట్టణాలతో అలంకరించబడి ఉంది. శేషా, నీవు ఈ భూమిని బలంగా పట్టుకుని అచలంగా నిలిపి ఉంచు.
యథాఽఽహ దేవో వరదః ప్రజాపతి- ర్మహీపతిర్భూతపతిర్జగత్పతిః। తథా మహీం ధారయితాఽస్మి నిశ్చలాం ప్రయచ్ఛతాం మే వివరం ప్రజాపతే
వరాలిచ్చే ప్రభువు, ప్రజాపతి, భూమిపతి, భూతపతి, జగత్పతి చెప్పినట్లే, ప్రజాపతి నాకు నివాస స్థలం ఇస్తే, నేను కూడా భూమిని అచలంగా నిలిపి ఉంచుతాను.