తతో నినాదః సుమహాన్పాణ్డవాన్తః పురేఽభవత్
అప్పుడే పాండవుల మధ్య నగరంలో గొప్ప అరుపు, విలాపం వినిపించింది.
కున్తీ చ భృశశన్తప్తా ద్రౌపదీం ప్రేక్ష్య గచ్ఛతీమ్। శోకవిహ్వలయా వాచా కృచ్ఛ్రాద్వచనమబ్రవీత్
కుంతీ తీవ్రంగా బాధపడుతూ, వెళ్ళిపోతున్న ద్రౌపదిని చూసి, దుఃఖంతో వణికిపోయిన స్వరంతో కష్టంగా మాటలు చెప్పింది.
వత్సే శోకో న తే కార్యః ప్రాప్యేదం వ్యసనం మహత్। స్త్రీధర్మాణామభిజ్ఞాఽసి శీలాచారవతీ తథా
బిడ్డా, ఈ పెద్ద కష్టం ఎదురైనా నీవు బాధపడాల్సిన అవసరం లేదు; నీవు స్త్రీధర్మాలను బాగా తెలిసినవాడివి, మంచి స్వభావం, ఆచారాన్ని కలిగి ఉన్నావు.
న త్వాం శన్దేష్టుమర్హామి భర్తౄన్ప్రతి శుచిస్మితే। సాధ్వీ గుణసమాపన్నా భూషితం తే కులద్వయమ్
నీ భర్తల విషయమై నేను నిన్ను ఉపదేశించాల్సిన అవసరం లేదు, పవిత్రమైన నవ్వుతో ఉన్నవాడివి; నీవు సద్గుణాలున్న సతీమణివి, రెండు కుటుంబాలకూ గౌరవాన్ని తెచ్చావు.
సభాగ్యాః కురవశ్చేమే యే న దగ్ధాస్త్వయాఽనఘే। అరిష్టం వ్రజ పన్థానం మదనుధ్యానబృంహితా
నిన్ను చేతిలో పడకుండా మిగిలిన ఈ కౌరవులు ఎంత అదృష్టవంతులు! పాపరహితురాలా, నా మనస్సులో ఎప్పుడూ నీకు ఆశీర్వాదం ఉంది. నువ్వు సురక్షితంగా వెళ్లు.
భావిన్యర్థే హి సత్స్త్రీణాం వైకృతం నోపజాయతే। గురుధర్మాభిగుప్తా చ శ్రేయః క్షిప్రమవప్స్యసి
భవిష్యత్తులో మంచి గుణాలున్న స్త్రీలకు అపకీర్తి రాదు. పెద్దల రక్షణతో నువ్వు త్వరలోనే మళ్లీ శ్రేయస్సు పొందుతావు.
సహదేవశ్చ మే పుత్రః సదాఽవేక్ష్యో వనే వసన్। యథేదం వ్యసనం ప్రాప్య నాయం సీదేన్మహామతిః
నా కుమారుడు సహదేవుడు అడవిలో ఉంటున్నప్పుడు ఎప్పుడూ జాగ్రత్తగా చూసుకోవాలి. ఈ కష్టాన్ని ఎదుర్కొన్నా, అతని గొప్ప మనస్సు తలొగ్గకూడదు.
తథేన్యుక్త్వా తు సా దేవీ స్రవన్నేత్రజలావిలా। శోణితాక్తైకవసనా ముక్తకేశీ వినిర్యయౌ
అలా చెప్పి, ఆ దేవత కన్నీళ్లు కారుస్తూ, ఒక్కటి మాత్రమే, రక్తంతో ముడిపడిన వస్త్రం ధరించి, జుట్టు విడిచిపెట్టి బయటకు వెళ్లింది.
తాం క్రోశన్తీం పృథా దుఃఖాదనువవ్రాజ గచ్ఛతీమ్। అథాపశ్యన్సుతాన్సర్వాన్హృతాభరణవాససః
ఆమె వెళ్ళుతుండగా, కుంటి బాధతో ఏడుస్తూ వెంట వెళ్లింది. అప్పుడు ఆమె తన కుమారులందరినీ, ఆభరణాలు, వస్త్రాలు లేని స్థితిలో చూసింది.
రురుచర్మావృతతనూన్హ్రియా కిఞ్చిదవాహ్ముఖాన్। పరైః పరీతాన్సంహృష్టైః సుహృద్భిశ్చానుశోచితాన్
వారు మృగచర్మాలు కప్పుకొని, సిగ్గుతో తలవంచి, శత్రువులు ఆనందంగా చుట్టుముట్టగా, స్నేహితులు మాత్రం వారిని దయతో చూశారు.
తదవస్థాన్సుతాన్సర్వానుపసృత్యాతివత్సలా। స్వజమానాఽవదచ్ఛేకాత్తత్తద్విలపతీ బహు
అలాంటి స్థితిలో ఉన్న తన కుమారులందరిని ప్రేమతో దగ్గరికి వెళ్లి, ఒక్కొక్కరిని ఆలింగనం చేసి, ఎంతో బాధతో ఇలా పలికింది.
కథం సద్ధర్మచారిత్రాన్వృత్తస్థితివిభూషితాన్। అక్షుద్రాన్దృఢభక్తాంశ్చ దైవతేజ్యాపరాన్సదా
ధర్మబుద్ధి, మంచి నడవడి, దృఢమైన భక్తి, దేవతల పూజలో నిత్యం నిమగ్నత ఉన్న మీలాంటి వారికీ ఇలాంటి దురదృష్టం ఎలా వచ్చింది?
వ్యసనం వః సమభ్యాగాత్కోఽయం విధివిపర్యయః। కస్యాపధ్యానజం చేదమాగః పశ్యామి వో ధియా
ఈ విధిగా మీకు దుస్థితి ఎలా వచ్చింది? ఎవరి దురాలోచన వల్ల ఈ కష్టం కలిగింది? ఎవరో కావాలని చేసిన పనిగా ఇది మీకు సంభవించింది అనిపిస్తోంది.
స్యాత్తు మద్భాగ్యదోషోఽయం యాఽహం యుష్మానజీజనమ్। దుఃఖాయాసభుజోఽత్యర్థం యుక్తానప్యుత్తమైర్గుణైః
ఇది నా అదృష్ట దోషమే కావచ్చు. నేను మీలాంటి ఉత్తమ గుణాలున్న పిల్లలను కన్నాను గనక, మీరు ఇన్ని కష్టాలు అనుభవిస్తున్నారు.
కథం వత్స్యథ దుర్గేషు వనే ఋద్ధివినాకృతాః। వీర్యసత్వబలోత్సాహతేజోభిరకృశాః కృశాః
ధైర్యం, శక్తి, ఉత్సాహం, తేజస్సు లాంటి గుణాల్లో మీరు బలంగా ఉన్నా, సంపద లేక అడవుల్లో మీరు ఎలా జీవించగలరు?
యద్యేవమహమజ్ఞాస్యం వనే వాసం హి వో ధ్రువమ్। శతశృఙ్గాన్మృతే పాణ్డౌ నాగమిష్యం గజాహ్వయమ్
ఇది నిజమే అయితే, ఇక నేను తెలియనట్టుగా ఉండను. మీరు అడవిలో నివసించాల్సిందే. పాండు శతశృంగ పర్వతానికి వెళ్లిపోయిన తర్వాత, నేను హస్తినాపురానికి వెళ్లను.
ధన్యం వః పితరం మన్యే తపోమేధాన్వితం తథా। యః పుత్రాధిమసమ్ప్రాప్య స్వర్గేచ్ఛామకరోత్ప్రియామ్
మీ తండ్రి తపస్సు, జ్ఞానం కలిగి, మీలాంటి కుమారులను ఇలాంటి స్థితిలో చూడకుండా, స్వర్గంలో తన ఇష్టాన్ని పొందినవాడు ఎంత భాగ్యవంతుడు!
ధన్యాం చాతీన్ద్రియజ్ఞానామిమాం ప్రాప్తాం పరాం గతిమ్। మన్యే తు మాద్రీం ధర్మజ్ఞాం కల్యాణీం సర్వథైవ తు
ఇంద్రియాలకు అతీతమైన జ్ఞానం కలిగి, పరమ గమ్యాన్ని పొందిన, ధర్మాన్ని తెలిసిన, అన్ని విధాలా మంగళకరమైన మాద్రిని కూడా నేను ధన్యురాలిగా భావిస్తున్నాను.
రత్యా మత్యా చ గత్యా చ యయాఽహమభిసన్ధితా। జీవితప్రియతాం మహ్యం ధిఙ్మాం సఙ్క్లేశభాగినీమ్
ఆమె ఆనందంలో, ఆలోచనలో, ప్రవర్తనలో నన్ను మించిపోయింది. నేను ఎంతో కోరుకున్నది ఆమె పొందింది. నేను మాత్రం బాధలు అనుభవిస్తూ మిగిలిపోయాను.
పుత్రకా న విహాస్యే వః కృచ్ఛ్రలబ్ధాన్ప్రియాన్సతః। సాఽహం యాస్యామి హి వనం హా కృష్ణే కిం జహాసి మామ్
నా పిల్లలారా, ఎంతో కష్టపడి పొందిన మీలాంటి ప్రియమైన వారిని ఇక నేను చూడలేను. అందుకే నేనూ అడవికి వెళ్తాను. హా కృష్ణే! నువ్వు నన్ను ఎందుకు విడిచిపెడుతున్నావు?
అన్తవత్యసుధర్మేఽస్మిన్ధాత్రా కిం ను ప్రమాదతః। మమాన్తో నైవ విహితస్తేనాయుర్న జహాతి మామ్
ఈ నశ్వరమైన ధర్మమయ లోకంలో సృష్టికర్త నిర్లక్ష్యంగా ఉన్నాడా? నా మరణాన్ని ఆయన నిర్ణయించలేదు కనుక, మరణం నన్ను తీసుకెళ్లడం లేదు.
హా కృష్ణ ద్వారకావాసిన్క్వాసి సఙ్కర్షణానుజ। కస్మాన్న త్రాయసే దుఃఖాన్మాం చేమాంశ్చ నరోత్తమాన్
హా కృష్ణా! ద్వారకలో నివసించే వాడా, సంకర్షణుని తమ్ముడా, నువ్వెక్కడ ఉన్నావు? ఈ బాధ నుంచి నన్ను, ఈ ఉత్తమ పురుషులను నీవు ఎందుకు రక్షించడంలేదు?
అనాదినిధనం యే త్వామనుధ్యాయన్తి వై నరాః। తాంస్త్వం పాసీత్యయం వాదః స గతో వ్యర్థతాం కథమ్
ఆది అంతం లేని నిన్ను ధ్యానించే మనుష్యులను నువ్వు రక్షిస్తావన్న మాట వృథా ఎలా అవుతుంది?
ఇమే సద్ధర్మమాహాత్మ్యయశోవీర్యానువర్తినః। నార్హన్తి వ్యసనం భోక్తుం నన్వేషాం క్రియతాం దయా
సత్యమార్గం, మహిమ, కీర్తి, పరాక్రమం అనుసరించే వీరికి కష్టాలు రావడం తగదు. వీరిపై తప్పక దయ చూపాలి.
సేయం నీత్యర్థవిజ్ఞేషు కథమాపదుపాగతా।। స్థితేషు కులనాథేషు కథమాపదుపాగతా
నీతి, ధర్మం తెలిసినవారికి ఇలాంటి అపాయం ఎలా వచ్చింది? కుటుంబాధిపతులు ఉన్నప్పటికీ ఈ కష్టం ఎలా వచ్చింది?
హా పాణ్డో హా మహారాజ క్వాసి కిం సముపేక్షసే। పుత్రాన్వివాస్యతః సాధూనరిభిర్ద్యూతనిర్జితాన్
హాయ్ పాండు! హాయ్ మహారాజా! నువ్వెక్కడ ఉన్నావు? శత్రువుల చేత పాశాయంలో ఓడిపోయి, నీ సద్గుణపుత్రులు వెళ్ళిపోతుంటే నువ్వు మౌనంగా చూస్తూ ఉన్నావా?
సహదేవ నివర్తస్వ నను త్వమసి మే ప్రియః। శరీరాదపి మాద్రేయ మాం మా త్యాక్షీః కుపుత్రవత్
సహదేవా, వెనక్కి రా! నువ్వు నాకు ఎంతో ప్రియమైనవాడివి. మాద్రి కుమారుడా, నన్ను చెడ్డ కుమారుడు వదిలిపెట్టినట్టు, నీ శరీరాన్ని వదిలినట్టు వదిలిపెట్టవద్దు.
వ్రజన్తు బ్రాతరస్తేఽమీ యది సత్యాభిసన్ధినః। మత్పరిత్రాణజం ధర్మమిహైవ త్వమవాప్నుహి
నీ అన్నలు నిజంగా మాట నిలబెట్టుకుంటే వారు వెళ్లిపోవచ్చు. కానీ నువ్వు ఇక్కడే ఉండి, నన్ను రక్షించడంలో వచ్చే ధర్మాన్ని పొందు.
ఏవం విపలతీం కున్తీమభివాద్య ప్రణమ్య చ। పాణ్డవా విగతానన్దా వనాయైవ ప్రవవ్రజుః
అలా దుఃఖంతో ఉన్న కుంటిని నమస్కరించి, పాండవులు ఆనందం కోల్పోయి, అరణ్యానికి బయలుదేరారు.
విదురశ్చాపి తామార్తాం కున్తీమాశ్వాస్య హేతుభిః। ప్రావేశయద్గృహం క్షత్తా స్వయమార్తతరః శనైః
విదురుడు కూడా బాధపడుతున్న కుంటిని సాంత్వనపరిచి, తానే ఇంకా ఎక్కువగా బాధపడుతూ, నెమ్మదిగా ఆమెను ఇంట్లోకి తీసుకెళ్లాడు.