తస్మిన్సదసి విస్తీర్ణే మునీనాం భావితాత్మనామ్
ఆ విస్తృతమైన సభలో, పవిత్రమైన మనస్సు కలిగిన మునులు ఉన్నారు.
సమీపే పార్థివేన్ద్రస్య సమ్యక్పారిక్షితస్య చ। కృష్ణద్వైపాయనప్రోక్తాః సుపుణ్యా వివిధాః కథాః
పూర్తిగా పరీక్షించబడిన పార్థివేంద్రుడు అయిన పారిక్షిత్ సమీపంలో, కృష్ణద్వైపాయనుడు చెప్పిన పుణ్యమైన, వివిధ కథలు వినిపించబడ్డాయి.
కథితాశ్చాపి విధివద్యా వైశంపాయనేన వై। శ్రుత్వాఽహం తా విచిత్రార్థా మహాభారతసంశ్రితాః
వైశంపాయనుడు కూడా, మహాభారతానికి సంబంధించిన, అద్భుతమైన అర్థంతో కూడిన ఆ కథలను యథావిధిగా వివరించాడు. ఆ కథలను నేను విన్నాను.
బహూని సంపరిక్రమ్య తీర్థాన్యాయతనాని చ। సమన్తపఞ్చకం నామ పుణ్యం ద్విజనిషేవితమ్
అనేక తీర్థస్థలాలు, పుణ్యక్షేత్రాలు సందర్శించి, ద్విజులు సేవించే పవిత్రమైన సమంతపంచకానికి వచ్చాను.
గతవానస్మి తం దేశం యుద్ధం యత్రాభవత్పురా। కురూణాం పాణ్డవానాం చ సర్వేషాం చ మహీక్షితామ్
నానా రాజులు, కురువులు, పాండవులు యుద్ధం చేసిన ఆ ప్రాచీన స్థలానికి నేను వెళ్లి వచ్చాను.
దిదృక్షుంరాగతస్తస్మాత్సమీపం భావతామిహ। ఆయుష్మన్తః సర్వ ఏవ బ్రహ్మభాతా హి మే మతాః।। అస్మిన్యజ్ఞే మహాభఙ్గాః సూర్యపావకవర్చసః
అది చూడాలని ఆశతో మీ సమీపానికి వచ్చాను. మీరు అందరూ దీర్ఘాయుష్కులు, నాకు బ్రహ్మస్వరూపులుగా కనిపిస్తున్నారు. ఈ యజ్ఞంలో సూర్యుడు, అగ్ని వలె ప్రకాశించే మహర్షులు కూడారు.
కృతాభిషేకాః శుచయః కృతజప్యా హుతాగ్నయః। భవన్త ఆసతే స్వస్థా బ్రవీమి కిమహం ద్విజాః
స్నానం చేసి, జపాలు చేసి, అగ్నిని ఆహ్వానించి, మీరు అందరూ ప్రశాంతంగా కూర్చున్నారు. ద్విజులారా, నేను ఏమి చెప్పాలి?
పురాణసంహితాః పుణ్యాః కథా ధర్మార్థసంశ్రితాః। ఇతివృత్తం నరేన్ద్రాణామృషీణాం చ మహాత్మనామ్
పురాణ సంగ్రహాలు పవిత్రమైనవి; ధర్మార్థాలకు ఆధారంగా, రాజులు, మహర్షుల చరిత్రలను వివరిస్తాయి.
ద్వైపాయనేన యత్ప్రోక్తం పురాణం పరమర్షిణా। సురైర్బ్రహ్మర్షిభిశ్చైవ శ్రుత్వా యదభిపూజితమ్
ద్వైపాయనుడు చెప్పిన పురాణాన్ని దేవతలు, బ్రహ్మర్షులు వినిపించి గౌరవించారు.
తస్యాఖ్యానవరిష్ఠస్య విచిత్రపదపర్వణః। సూక్ష్మార్థన్యాయయుక్తస్య వేదార్థైర్భూషితస్య చ
ఆ గొప్ప కథలో అనేక విభాగాలు, వివిధ పదాలు, సూక్ష్మార్థాలు, వేదసారంతో అలంకరించబడినవి ఉన్నాయి.
భారతస్యేతిహాసస్య పుణ్యాం గ్రన్థార్థసంయుతామ్। సంస్కారోపగతాం బ్రాహ్మీం నానాశాస్త్రోపబృంహితామ్
భారతమనే పవిత్ర ఇతిహాసం, శ్లోకాల అర్థంతో నిండినది, శుద్ధమైన భాషలో, అనేక శాస్త్రాలతో సంపూర్ణంగా ఉంది.
జనమేజయస్య యాం రాజ్ఞో వైశంపాయన ఉక్తవాన్। యథావత్స ఋషిః పృష్టః సత్రే ద్వైపాయనాజ్ఞయా
ద్వైపాయనుని ఆజ్ఞతో, వైశంపాయనుడు జనమేజయ మహారాజుకు ఆ కథను అడిగినట్లు వివరంగా చెప్పాడు.
వేదైశ్చతుర్భిః సయుక్తాం వ్యాసస్యాద్భుతకర్మణః। సంహితాం శ్రోతుమిచ్ఛామః పుణ్యాం పాపభయాపహామ్
వేదాల నలుగురితో కూడిన, వ్యాసుని అద్భుత కార్యంతో ఏర్పడిన ఆ పవిత్ర గ్రంథాన్ని, పాపభయాన్ని తొలగించేదాన్ని వినాలని మనసు ఉంది.
ఆద్యం పురుషమీశానం పురుహూతం పురుష్టుతమ్। ఋతమేకాక్షరం బ్రహ్మ వ్యక్తావ్యక్తం సనాతనమ్
ఆదిపురుషుడు, పరమేశ్వరుడు, అందరికి ఆరాధ్యుడు, సత్యరూపుడు, ఒక అక్షర బ్రహ్మ, వ్యక్త అవ్యక్త స్వరూపుడు, శాశ్వతుడు—
అసచ్చ సచ్చైవ చ యద్విశ్వం సదసతః పరమ్ పరావరాణాం స్రష్టారం పురాణం పరమవ్యయమ్
అస్తిత్వం కానిదీ, అస్తిత్వమూ అయినదీ, ఈ విశ్వమూ, అస్తి-నాస్తి కన్నా మించినదీ, ఉన్నతమైనదీ, తక్కువదీ సృష్టించిన పురాతన, పరమ, నశించని పరమాత్మ—
మఙ్గల్యం మఙ్గలం విష్ణుం వరేణ్యమనఘం శుచిమ్। నమస్కృత్య హృషీకేశం చరాచరగురుం హరిమ్
మంగళకరుడైన విష్ణువుకు, పాపరహితుడైన హృషీకేశునికి, చరాచరాలకు గురువైన హరికి నమస్కరిస్తూ—
మహర్షేః పూజితస్యేహ సర్వలోకైర్మహాత్మనః। ప్రవక్ష్యామి మతం పుణ్యం వ్యాసస్యాద్భుతకర్మణః
ప్రపంచమంతా గౌరవించే ఆ మహర్షి వ్యాసుని అద్భుత కార్యాన్ని, పవిత్రమైన ఉపదేశాన్ని నేను వివరించబోతున్నాను.
నమో భగవతే తస్మై వ్యాసాయామితతేజసే। యస్య ప్రసాదాద్వక్ష్యామి నారాయణకథామిమామ్
అపార తేజస్సుతో ఉన్న వ్యాసునికి నమస్కరిస్తాను. ఆయన అనుగ్రహంతోనే ఈ నారాయణ కథను చెప్పగలుగుతున్నాను.
సర్వాశ్రమాభిశమనం సర్వతీర్థావగాహనమ్। న తథా ఫలద సూతే నారాయణకథా యథా
ఇంద్రియాలను జయించడం, అన్ని తీర్థాల్లో స్నానం చేయడం ఎంత ఫలితమిస్తే, నారాయణుని కథ అంతకన్నా ఎక్కువ ఫలితాన్ని ఇస్తుంది.
నాస్తి నారాయణసమం న భూతం న భవిష్యతి। ఏతేన సత్యవాక్యేన సర్వార్థాన్సాధయామ్యహమ్
నారాయణునికి సమానుడు ఎవరూ లేరు, లేరు, ఎప్పుడూ ఉండరు. ఈ నిజమైన మాటతో అన్ని కార్యాలు నెరవేర్చుకుంటాను.
ఆచఖ్యుః కవయః కేచిత్సంప్రత్యాచక్షతే పరే। ఆఖ్యాస్యన్తి తథైవాన్య ఇతిహాసమిమం భువి
కొంతమంది కవులు ఈ ఇతిహాసాన్ని చెప్పారు, మరికొందరు ఇప్పుడు చెబుతున్నారు, ఇంకొందరు భూమిపై భవిష్యత్తులో కూడా ఇదే విధంగా చెబుతారు.
ఇదం తు త్రిషు లోకేషు మహజ్జ్ఞానం ప్రతిష్ఠితమ్। విస్తరైశ్చ సమాసైశ్చ ధార్యతే యద్ద్విజాతిభిః
ఈ మహా జ్ఞానం మూడు లోకాల్లో స్థిరంగా ఉంది. ద్విజులు దీన్ని విస్తారంగా, సంక్షిప్తంగా కూడా పరిరక్షిస్తున్నారు.
అలఙ్కృతం శుభైః శబ్దైః సమయైర్దివ్యధనుషైః। ఛన్దోవృత్తైశ్చ వివిధైరన్వితం విదుషాంప్రియమ్
ఈ కావ్యం అందమైన పదాలతో, సమయానుకూలంగా దివ్య ధనుస్సులతో, వివిధ ఛందస్సులతో అలంకరించబడి, పండితులకు ఎంతో ప్రియంగా ఉంటుంది.
తపసా బ్రహ్మచర్యేణ వ్యస్య వేదం సనాతనమ్। ఇతిహాసమిమం చక్రే పుణ్యం సత్యవతీసుతః
తపస్సు, బ్రహ్మచర్యంతో శాశ్వతమైన వేదాన్ని సంపూర్ణంగా గ్రహించిన సత్యవతీ కుమారుడు ఈ పవిత్రమైన ఇతిహాసాన్ని రచించాడు.
పుణ్యే హిమవతః పాదే మేధ్యే గిరిగుహాలయే। విశోధ్య దేహం ధర్మాత్మా దర్భసంస్తరమాశ్రితః
హిమవంతుని పవిత్రమైన అడవిలో, పరిశుద్ధమైన కొండ గుహలో, తన శరీరాన్ని శుద్ధి చేసుకొని, ధర్మాత్ముడు దర్భతో చేసిన ఆసనంపై కూర్చున్నాడు.
శుచిః సనియమో వ్యాసః శాన్తాత్మాతపసి స్థితః భారతస్యేతిహాసస్య ధర్మేణాన్వీక్ష్య తాం గతిమ్
శుద్ధుడై, నియమంతో, శాంతమైన మనస్సుతో తపస్సులో నిలిచిన వ్యాసుడు, భారత ఇతిహాసంలో ధర్మాన్ని పరిశీలించాడు.
ప్రవిశ్య యోగం జ్ఞానేన సోఽపశ్యత్సర్వమన్తతః
జ్ఞానయోగంలో లీనమై, వ్యాసుడు సమస్తాన్ని పూర్తిగా దర్శించాడు.
నిష్ప్రభేఽస్మిన్నిరాలోకే సర్వతస్తమసా వృతే। బృహదణ్డమభూదేకం ప్రజానాం బీజమవ్యయమ్
అందులో వెలుగు లేక, చుట్టూ చీకటితో నిండిన ఆ స్థలంలో, ఒక పెద్ద అండం, అనశ్వరమైన జీవరాశుల విత్తనం ఉద్భవించింది.
యుగస్యాదినిమిత్తం తన్మహద్దివ్యం ప్రచక్షత। వ్యస్మింస్తచ్ఛ్రూయతే సత్యంజ్యోతిర్బ్రహ్మ సనాతనమ్
యుగాది కారణంగా ఆ మహత్తరమైన దివ్య తత్త్వాన్ని వారు చెబుతారు; అందులో శాశ్వతమైన సత్యం, జ్యోతి, బ్రహ్మము వినిపిస్తుంది.
అద్భుతం చాప్యచిన్త్యం చ సర్వత్ర సమతాం మతమ్। అవ్యక్తం కారణం సూక్ష్మం యత్తత్సదసదాత్మకమ్
అది అద్భుతమైనదిగా, అచింత్యమైనదిగా, అన్ని చోట్ల సమత్వంగా భావించబడుతుంది; అది అవ్యక్తమైన, సూక్ష్మమైన కారణం, సత్-అసత్ స్వరూపమైనది.