కృపశ్చ వృషసేనశ్చ వికర్ణశ్చ జయద్రథః। వాహ్లీకః సోమదత్తశ్చ భూరిర్భూరిశ్రవాః శలః
క్రుపుడు, వృషసేనుడు, వికర్ణుడు, జయద్రథుడు, వాహ్లికుడు, సోమదత్తుడు, భూరి, భూరిశ్రవుడు, శలుడు కూడా కాదు.
శకునిః ససుతశ్చైవ నృపాశ్చాన్యే చ కౌరవాః। నైతే సర్వే రణోద్యుక్తాః పార్థం సోఢుమశక్నువన్
శకుని తన కుమారుడితో సహా, మిగతా కౌరవ రాజులు కూడా యుద్ధానికి సిద్ధంగా ఉన్నా, వారు పార్థుడిని ఎదుర్కొనలేరు.
అర్జునేన సమో లోకే నాస్తి వీర్యే ధనుర్ధరః। యోఽర్జునేనార్జునస్తుల్యో ద్విబాహుర్బహుబాహునా
ఈ లోకంలో అర్జునుడికి సమానమైన ధనుర్ధారి లేడు; రెండు చేతులతో గానీ, ఎన్నో చేతులతో గానీ, అర్జునుడిని తానే సమానమవుతాడు.
కస్త్వయోక్తః పుమాన్వీరో బీభత్సుసమవిక్రమః। తం యే వ్రూహి మహావీర్యం శ్రోతుమిచ్ఛామి పుత్రక
నా కుమారా, నీ మాటలో బీభత్సుని సమానమైన వీరుడిగా ఎవరినైనా చెప్పావా? అలాంటి మహావీరుని గురించి వినాలని నాకు ఉంది, చెప్పు.
కార్తవీర్యస్య చరితం శృణు రాజన్మహాత్మనః। అవ్యక్తప్రభవో బ్రహ్మా సర్వలోకపితామహః
రాజా, మహాత్ముడైన కార్తవీర్యుని కథను విను; అందరికీ పితామహుడైన, కనిపించని మూలమైన బ్రహ్మనే—
బ్రహ్మణోఽత్రిః సుతో విద్వానత్రేః పుత్రో నిశాకరః। సోమస్య తదు బుధః పుత్రో బుధస్య తు పురూరవాః
బ్రహ్మ నుండి అత్రి పుట్టాడు; అత్రి కుమారుడు నిశాకరుడు (చంద్రుడు); సోముని కుమారుడు బుధుడు; బుధుని కుమారుడు పురూరవుడు.
తస్యాప్యధ సుతోఽప్యాయురాయోస్తు నహుషః సుతః। నహుశస్య యయాతిస్తు యయాతేస్తనుజో యదుః?
ఆయునికి నహుషుడు కుమారుడిగా జన్మించాడు. నహుషునికి యయాతి పుట్టాడు. యయాతికి యదు కుమారుడు.
యదోః పుత్రో మహారాజ సహస్రైజేతి విశ్రుతః। సహసౌజసుతో రాజఞ్ఛక్రదాసేతి విశ్రుతః?
మహారాజా! యదు కుమారుడు సహస్రజుడు అని ప్రసిద్ధి. సహస్రజునికి కుమారుడు శక్రదాసుడు అని పేరు.
శక్రదానస్య దాయాదో హేహయో నామ పార్థివః। హేహయస్యాభవత్పుత్రో ధర్మనేత్ర ఇతి శ్రుతః?
శక్రదాసునికి వారసుడిగా హేహయుడు అనే రాజు పుట్టాడు. హేహయునికి ధర్మనేత్రుడు అనే కుమారుడు జన్మించాడు.
ధర్మనేత్రస్య తు కృతీ కృతవీర్యస్తు కార్తిజః। కృతవీర్యస్య తనయో హ్యర్జునో బలినాం వరః?
ధర్మనేత్రునికి కృతీ అనే కుమారుడు. కృతీవీర్యుడు కృతీ కుమారుడు. కృతీవీర్యునికి అర్జునుడు, బలవంతులందరిలో శ్రేష్ఠుడు, జన్మించాడు.
స చార్జునో మహారాజ తపో ఘోరం చకార హ। సాగ్రం వర్షాయుతం జజ్ఞ ఇత్యేవం మే శ్రుతం పురా?
ఆ అర్జునుడు, మహారాజా, భయంకరమైన తపస్సు చేశాడు. పదివేల సంవత్సరాలు తపస్సు చేశాడని నేను పూర్వకాలంలో విన్నాను.
తథేయం పృథివీ రాజన్సప్తద్వీపా సపత్తనా। ససముద్రాకరా తాత విధినోగ్రేణ వై జితా?
ఇలా, రాజా, ఏడుద్వీపాలతో, పట్టణాలతో, సముద్రాలు, సరస్సులతో కూడిన ఈ భూమిని అతడు కఠినమైన నియమంతో జయించాడు.
స చార్జునోఽథ తేజస్వీ తపః పరమదుశ్చరమ్। దత్తమారాధయామాస సోఽర్జునోఽత్రిసుతం మునిమ్
ఆ అర్జునుడు, తేజస్సుతో నిండినవాడు, అతి కఠినమైన తపస్సుతో అత్రిపుత్రుడు దత్తాత్రేయుని ఆరాధించాడు.
తస్య దత్తో వరాన్ప్రాదాచ్చతురః పార్థివస్య వై। పూర్వం బాహుసహస్రం తు ప్రార్థితః పరమో వరః
దత్తాత్రేయుడు ఆ రాజుకు నలుగురు వరాలు ఇచ్చాడు. మొదట అతడు కోరిన గొప్ప వరం, వెయ్యి చేతులు కావాలని.
అధర్మే ప్రీయమాణస్య సద్భిస్తత్ర నివారణమ్। ధర్మేణ పృథివీం జిత్వా ధర్మేణైవ హి రఞ్జనమ్
అతడు అధర్మంలో ఆనందిస్తే, మంచి వారు అక్కడ అతడిని ఆపారు. ధర్మంతో భూమిని జయించి, ధర్మంతోనే పాలించాడు.
సఙ్గ్రామాన్సుబహూన్కృత్వా హత్వా చారీన్సహస్రశః। సఙ్గ్రామే యతమానస్య వధశ్చైవాధికాద్రణై
అతడు అనేక యుద్ధాలు చేసి, వేలాది శత్రువులను సంహరించాడు. యుద్ధంలో శ్రమపడుతూ, గొప్ప యుద్ధంలో హతుడయ్యాడు.
తస్య బాహుసహస్రం తు యుధ్యతః కిల భారత। రథో ధ్వజశ్చ సఞ్జజ్ఞ ఇత్యేవం మే శ్రుతం పరా
భారతా! యుద్ధంలో అతడు వెయ్యి చేతులతో పోరాడుతుండగా, అతనికి రథం, జెండా ప్రత్యక్షమయ్యాయని పూర్వకాలంలో విన్నాను.
తథేయం పృథివీ రాజన్త్సప్తద్వీపా సపత్తనా। ససముద్రాకరా తాత విధినోగ్రేణ వై జితా
ఇలా, రాజా, ఏడుద్వీపాలతో, పట్టణాలతో, సముద్రాలు, సరస్సులతో కూడిన ఈ భూమిని అతడు కఠినమైన నియమంతో జయించాడు.
చార్జునోఽథ తేజస్వీ సప్తద్వీపేశ్వరో।़భవత్। చ రాజా మహాయజ్ఞానాజహార మహాబలః। ప్రశశాస మహాబాహుర్మహీం స చ సమా బహూః
ఆ అర్జునుడు, తేజస్సుతో నిండినవాడు, ఏడుద్వీపాలకు అధిపతిగా అయ్యాడు. ఆ మహాబలుడు మహాయజ్ఞాలు నిర్వహించాడు. మహాబాహువు అనేక సంవత్సరాలు భూమిని పాలించాడు.
తతోఽర్జునః కదాచిద్వై రాజన్మాహిష్మతీపతిః। నర్మదాం భరతశ్రేష్ఠం తాం తు దారైర్యయౌ సహ
తర్వాత, ఓ రాజా, మాహిష్మతీ పట్టణాధిపతి అయిన అర్జునుడు, తన భార్యలతో కలిసి నర్మదా నదికి వెళ్లాడు.
తతస్తాం స నదీం గత్వా ప్రవిశ్యన్తర్జలే తదా। కర్తుం రాజఞ్జలక్రీడాం తతో రాజోపచక్రమే
అతడు ఆ నదిని చేరి, లోపలికి ప్రవేశించాడు. అక్కడ, రాజా, తన భార్యలతో నీటిలో ఆటలు ఆడడం ప్రారంభించాడు.
తస్మిన్నేవ తతః కాలే రావమో రాక్షసైః సహ। లఙ్కాయా ఈశ్వరస్తాత తం దేశం ప్రయయౌ బలీ
అదే సమయంలో, లంకాధిపతి రావణుడు, రాక్షసులతో కలిసి, ఆ ప్రాంతానికి బలంగా వచ్చాడు.
తతస్తమర్జునం దృష్ట్వా నర్మదాయాం దశాననః। నిత్యం క్రోధపరో ధీరో వరదానేన మోహితః
అప్పుడు, నర్మదా నదిలో అర్జునుని చూసిన దశముఖుడు, ఎప్పుడూ కోపంగా ఉండే వాడు, వరప్రభావంతో మోహితుడై, అతనిని చూశాడు.
అభ్యఘావత్సుసఙ్క్రుద్ధో మహేన్ద్రం శమ్బరో యథా। అర్జునోఽప్యథ తం దృష్ట్వా రావణం ప్రత్యవారయత్
అతిగా కోపంతో, ఇంద్రునిపై శంబరుడు దాడిచేసినట్లు, రావణుడు దాడి చేశాడు. అర్జునుడు రావణుని చూసి ఎదుర్కొన్నాడు.
తతస్తౌ చక్రతుర్యుద్ధం రావణశ్చార్జునశ్చ వై। తతస్తు దుర్జయం వీరం వరదానేన దర్పితమ్
ఆ తరువాత రావణుడు, అర్జునుడు ఇద్దరూ యుద్ధానికి దిగారు. అప్పటికి వరప్రభావంతో గర్వంతో ఉన్న దుర్జయుడు, ఆ వీరుడు యుద్ధం చేశాడు.
రాక్షసేన్ద్రం మనుష్యేన్ద్రో జిత్వా బధ్వా రణే బలాత్। బధ్వా ధనుర్జ్యయా రాజన్వివేశాథ పురీం స్వకామ్
మనుష్యుల రాజు యుద్ధంలో రాక్షసుల రాజును ఓడించి, బలవంతంగా అతన్ని బంధించి, విల్లుతో కట్టేసి, తన నగరంలోకి ప్రవేశించాడు, ఓ రాజా.
స తు తం బన్ధితం శ్రుత్వా పులస్త్యో రావణం తదా। మోక్షయాణాస బన్ధాద్వై పురే దృష్ట్వాఽర్జునం తదా
ఆ సమయంలో రావణుడు బంధించబడ్డాడని విని, పులస్త్యుడు అక్కడికి వచ్చి, అర్జునుని నగరంలో చూసి, రావణుని బంధనంనుంచి విడుదల చేశాడు.
తతః కదాచిత్తేజస్వీ కార్తవీర్యోర్జునో బలీ। సముద్రతీరం గత్వాథ విరచన్దర్పమోహితః
ఒకసారి కార్తవీర్యుని కుమారుడు, మహాబలుడు, తేజోవంతుడైన అర్జునుడు, గర్వంతో మోహంతో సముద్రతీరానికి వెళ్లాడు.
అవాకిరచ్ఛితశరైః సముద్రం స తు భారత। తం సముద్రో నమస్కృత్య కృతాఞ్జలిరభాషత
అతడు పదునైన బాణాలతో సముద్రాన్ని ముంచెత్తాడు, ఓ భారతా. అప్పుడు సముద్రుడు చేతులు జోడించి నమస్కరించి ఇలా అన్నాడు.
ఆశుగాన్వీర మా ముఞ్చ బ్రూహి కిం కరవాణి తే। మదాశ్రయాణి సత్వాని త్వద్విసృష్టైర్మహేషుభిః। బాధ్యన్తే రాజశార్దూల తేభ్యో దేహ్యభయం విభో
ఓ వీరా, వేగంగా బాణాలు వదిలొద్దు. నాకు ఏం చేయమంటావో చెప్పు. నా లోపల నివసించే ప్రాణులు నీ బలమైన బాణాలతో బాధపడుతున్నారు. రాజులలో సింహమా, వారికి రక్షణ కల్పించు ప్రభూ.