శ్రుత్వా తుం తద్వాక్యమనోహరం త- ద్ధర్షశ్చాసీత్కౌరవాణాం సభాయామ్। సర్వే చాసన్పార్థివాః ప్రీతిమన్తః కురుశ్రేష్ఠం ధార్మికం పూజయన్తః
ఆ మధురమైన మాటలు విని, కౌరవుల సభలో ఆనందం వెల్లివిరిసింది. రాజులందరూ ధర్మాన్ని పాటించే కురు నాయకుడిని గౌరవిస్తూ సంతోషించారు.
యుధిష్ఠిరం చ తే సర్వే సముదైక్షన్త పార్థివాః। కిం ను వక్ష్యతి ధర్మజ్ఞ ఇతి సాచీకృతాననాః
అందరు రాజులు యుధిష్ఠిరుని వైపు ముఖాలు తిప్పి, 'ధర్మాన్ని తెలిసినవాడు ఏమి మాట్లాడతాడో?' అని ఆసక్తిగా చూశారు.
కిం ను వక్ష్యతి బీభత్సురజితో యుధి పాణ్డవః। భీమసేనో యమౌ చోభౌ భృశం కౌతూహలాన్వితాః
అజేయుడైన పాండవుడు, భీమసేనుడు, మద్రీ కుమారులు యుద్ధంలో ఏమి చెబుతారో అని అందరూ ఎంతో ఆసక్తిగా ఎదురుచూశారు.
తస్మిన్నుపరతే శబ్దే భీమసేనోఽబ్రవీదిదమ్। ప్రగృహ్య రుచిరం దివ్యం భుజం చన్దనచర్చితమ్
ఆ శబ్దం ఆగిన తరువాత, భీమసేనుడు తన అందమైన, దివ్యమైన, చందనంతో పూసిన భుజాన్ని పట్టుకుని ఇలా మాట్లాడాడు.
యద్యేష గురురస్మాకం ధర్మరాజో మహామనాః। న ప్రభుః స్యాత్కులస్యాస్య న వయం మర్షయేమహి
ఈ ధర్మరాజు మన వంశానికి అధిపతి కాకపోతే, మనం ఈ అవమానాన్ని భరించేవారు కాదము.
ఈశో నః పుణ్యతపసాం ప్రాణానామపి చేశ్వరః। మన్యతే జితమాత్మానం యద్యేష విజితా వయమ్
అయన మనందరికి, తపస్సు కలిగినవారికీ, మన ప్రాణాలకూ అధిపతి. ఆయనే తనను ఓడిపోయినవాడిగా భావిస్తే, మనమూ ఓడిపోయిన వారమే.
న హి ముచ్యేత మే జీవన్పదా భూమిముపస్పృశన్। మర్త్యధర్మా పరామృశ్య పాఞ్చాల్యా మూర్ధజానిమాన్
నేను బ్రతికుండగా, నేలపై నడిచే నా అడుగులతో, మానవ ధర్మాన్ని గుర్తు చేసుకున్నాక, ద్రౌపదీ జుట్టు అవమానం నుంచి విముక్తి పొందలేను.
పశ్యధ్వం హ్యాయతౌ వృత్తౌ భుజౌ మే పరిఘావివ। నైతయోరన్తరం ప్రాప్య ముచ్యేతాపి శతక్రతుః
నా చేతులు చూడండి, ఇవి ధర్మబలం వల్ల ఇంత బలంగా, ఇనుప కడ్డీల్లా పెరిగాయి. వీటికి మధ్య పడితే, ఇంద్రుడైనా తప్పించుకోలేడు.
ధర్మపాశసితస్త్వేవమధిగచ్ఛామి సఙ్కటమ్। గౌరవేణ నిరుద్ధశ్చ నిగ్రహాదర్జునస్య చ
ధర్మబంధనాలతో బంధించబడి, గౌరవంతో, అర్జునుని నియమంతో నేను ఇబ్బందిలో పడ్డాను.
ధర్మరాజనిసృష్టస్తు సింహః క్షుద్రమృగానివ। ధార్తరాష్టారానిమాన్పాపాన్నిష్పషేయం తలాసిభిః
ధర్మరాజు అనుమతిస్తే, నేను ఈ ధృతరాష్ట్ర కుమారులను సింహంలా చిన్న జంతువులను చితరచెదర చేసేదిలా, నా ఖడ్గంతో, గొడ్డలితో పారద్రోలగలను.
తమువాచ తదా భీష్మో ద్రోణో విదుర ఏవ చ। క్షమ్యతామిదమిత్యేవం సర్వం సమ్భావ్యతే త్వయి
అప్పుడు భీష్ముడు, ద్రోణుడు, విదురుడు ఇలా అన్నారు: 'ఇది క్షమించు; నీ నుండి ఏది వచ్చినా అందరూ అంగీకరిస్తారు.'
త్రయః కిలేమే హ్యధనా భవన్తి। దాసః పుత్రశ్చాస్వతన్త్రా చ నారీ। దాసస్య పత్నీ త్వధనస్య భద్రే హీనశ్వరా దాసధనం చ సర్వమ్
ఈ లోకంలో మూడు రకాలవారు ధనం లేనివారు అంటారు: దాసుడు, కుమారుడు, స్వతంత్రత లేని మహిళ. దాసుని భార్య, ధనం లేని వాడి భార్యా, వీరి దగ్గర ఉన్నది అంతా అధికారమే లేనిది.
ప్రవిశ్య రాజ్ఞః పరివారం భజస్వ తత్తే కార్యం శిష్టమాదిశ్యతేఽత్ర। ఈశాస్తు సర్వే తవ రాజపుత్రి భవన్తి వై ధార్తరాష్ట్రా న పార్థాః
రాజు ఇంట్లోకి వెళ్లి సేవచేయి. మిగిలిన పని ఇక్కడే చెప్పబడుతుంది. ధృతరాష్ట్ర కుమారులందరూ నీకు యజమానులు, పాండవులు కాదు.
అన్యం వృణీష్వ పతిమాశు భామిని యస్మాద్దాస్యం న లభసి దేవనేన। అవాచ్యా వై పతిషు కామవృత్తి- ర్నిత్యం దాస్యే విదితం తత్తవాస్తు
ఓ సుందరీ! నువ్వు దాస్యాన్ని పొందలేకపోతే, ఇంకొక భర్తను త్వరగా ఎంచుకో. భర్తల విషయంలో కోరికను బయటపెట్టకూడదు, కానీ సేవ చేయడం నీకు తెలిసినదే.
పరాజితో నకులో భీమసేనో యుధిష్ఠరః సహదేవార్జునౌ చ। దాసీభూతా త్వం హి వై యాజ్ఞసేని పరాజితాస్తే పతయో నైవ సన్తి
నకులుడు, భీమసేనుడు, యుధిష్ఠిరుడు, సహదేవుడు, అర్జునుడు ఓడిపోయారు. యాజ్ఞసేన కుమార్తె! నువ్వు దాసిగా మారిపోయావు. నీ భర్తలు ఓడిపోయినవారు, ఇక నీవారు కారు.
ప్రయోజనం జన్మని కిం న మన్యతే పరాక్రమం పౌరుషం చైవ పార్థటః। పాఞ్చాల్యస్య ద్రుపదస్యాత్మజామిమాం సభామధ్యే యో వ్యదేవీద్గ్లహేషు
పుట్టుకకు ప్రయోజనం ఏమిటి, శ్రమను, పురుషార్థాన్ని విలువ చేయకపోతే? ఈ సభలో, పాశా ఆటలో, ద్రుపదుని కుమార్తెను ఎవరు పణంగా పెట్టాడు?
తద్వై శ్రుత్వా భీమసేనోఽత్యమర్షీ భృశం నిశశ్వాస తదాఽర్తరూపః। రాజానుగో ధర్మపాశానుబద్ధో దహన్నివైనం క్రోధసంరక్తదృష్టిః
ఇలా విని, భీమసేనుడు తీవ్రమైన కోపంతో బాధతో ఊపిరి పీల్చాడు. రాజు, ధర్మబంధనాలతో బంధించబడి, కోపంతో కళ్లలో రక్తం ఉప్పొంగుతూ, లోపల మండిపోతున్నాడు.
నాహం కుప్యే సూతపుత్రస్య రాజ- న్నేష సత్యం దాసధర్మః ప్రదిష్టః। కిం విద్విషో వై మామేవం వ్యాహరేయు- ర్నాదేవీస్త్వం యద్యనయా నరేన్ద్ర
ఓ రాజా! నేను సూతపుత్రునిపై కోపపడను. ఇది నిజమైన దాసధర్మమే. నా శత్రువులు నన్ను ఇలా ఎందుకు మాట్లాడాలి? నీవు ధర్మానికి విరుద్ధంగా ప్రవర్తిస్తే, దేవతవు కవు.
భీమసేనవచః శ్రుత్వా రాజా దుర్యోధనస్తదా। యుధిష్ఠిరమువాచేదం తూష్ణీమ్భూతమచేతనమ్
భీమసేనుని మాటలు విని, రాజు దుర్యోధనుడు, మౌనంగా, చైతన్యం లేని యుధిష్ఠిరుని ఇలా అడిగాడు.
భీమార్జునౌ యమౌ చైవ స్థితౌ తే నృప శాసనే। ప్రశ్నం బ్రూహి చ కృష్ణాం త్వమజితాం యది మన్యసే
భీముడు, అర్జునుడు, యమజములు నీ ఆజ్ఞలో నిలబడ్డారు, ఓ రాజా! నీవు కృష్ణను ఓడించలేదని భావిస్తే, ఆమెను ఏదైనా అడుగు.
ఏవముక్త్వా తు కౌన్యేయమపోహ్య వసనం స్వకమ్। స్మయన్నివేక్ష్య పాఞ్చాలీమైశ్వర్యమదమోహితః
ఇలా చెప్పి, కర్ణుని కుమారుడు ధనంతో మదమెక్కి, నవ్వుతూ తన వస్త్రాన్ని తీసేసి, ద్రౌపదిని చూశాడు.
కదలీదణ్డసదృశం సర్వలక్షణసంయుతమ్। గజహస్తప్రతీకాశం వజ్రప్రతిమగౌరవమ్
ఆమె తొడ, అరటి కాండంలా, అన్ని లక్షణాలతో, ఏనుగు సొంకు లాంటి ఆకారంతో, వజ్రం లాంటి గంభీరతతో మెరిసింది.
అభ్యుత్స్మయిత్వా రాధేయం భీమమాధర్షయన్నివ। ద్రౌపద్యాః ప్రేక్షమాణాయాః సవ్యమూరుమదర్శయత్
కర్ణుని ఎగతాళి చేస్తూ, భీముడు అతన్ని రెచ్చగొట్టినట్టు, ద్రౌపదీ చూస్తుండగా తన ఎడమ తొడను చూపించాడు.
భీమసేనస్తమాలోక్య నేత్రే ఉత్ఫాల్య లోహితే। ప్రోవాచ రాజమధ్యే తం సభాం విశ్రావయన్నివ
భీమసేనుడు అది గమనించి, తన కళ్లను ఎర్రగా విప్పి, సభ మధ్యలో అందరికీ వినిపించేలా మాటలు చెప్పాడు.
పితృభిః సహ సాలోక్యం మా స్మ గచ్ఛేద్వృకోదరః। యద్యేతమూరుం గదయా న భిన్ద్యాం తే మహాహవే
ఈ గొప్ప యుద్ధంలో నీ తొడను నా గదతో విరిచిపారచకపోతే, వృకోదరుడు తన పితృదేవతలతో కూడిన లోకానికి పోకూడదు.
క్రుద్ధస్య తస్య సర్వేభ్యః స్రోతోభ్యః పావకార్చిషః। వృక్షస్యేవ వినిశ్వేరుః కోటరేభ్యః ప్రదహ్యతః
కోపంతో ఉన్న భీముని శరీరంలోని రంధ్రాలన్నిటి నుంచి, మండుతున్న చెట్టు లోపల నుంచి మంటలు చెలరేగినట్టు, అగ్ని జ్వాలలు పొంగిపొర్లాయి.
పరం భయం పశ్యత భీమసేనా- త్తద్బుధ్యధ్వం పార్థివాః ప్రాతిపేయాః। దైవేరితో నూనమయం పురస్తా- త్పరోఽనయో భరతేషూదపాది
ప్రతిప వంశపు రాజులారా! భీమసేనుని వల్ల ఏర్పడిన ఈ మహా భయాన్ని చూడండి, గ్రహించండి. భరత వంశంలో విధి నిర్ణయించిన పెద్ద అపాయం ముందుకొచ్చింది.
అతిద్యూతం కృతమిదం ధార్తరాష్ట్ర యస్మాత్స్త్రియం వివదధ్వం సభాయామ్। యోగక్షేమౌ నశ్యతో వః సమగ్రౌ పాపాన్మన్త్రాన్కురవో మన్త్రయన్తి
ధృతరాష్ట్ర కుమారులారా! మీరు సభలో ఒక స్త్రీ గురించి వాదించుకుంటూ, ఈ అతిగా జూదం జరిపారు. మీ యోగక్షేమాలు నశించిపోతున్నాయి; కౌరవులు పాపపు యుక్తులు ఆలోచిస్తున్నారు.
ఇమం ధర్మం కురవో జానతాశు ధ్వస్తే ధర్మే పరిషత్సమ్ప్రదుష్యేత్। ఇమాం చేత్పూర్వం కితవోఽగ్లహిష్య- దీశోఽభవిష్యదపరాజితాత్మా
ఈ ధర్మాన్ని కౌరవులు తెలుసుకొని వెంటనే చర్య తీసుకోవాలి. ధర్మం నశిస్తే, సభ కూడా చెడిపోతుంది. జూదగాడు ముందే ఓడిపోయుంటే, అతను శక్తిలేని వాడవుతాడు.
స్వప్నే యథైతద్విజితం ధనం స్యా- దేవం మన్యే యస్య దీవ్యత్యనీశః। గాన్ధారరాజస్య వచో నిశమ్య ధర్మాదస్మాత్కురవో మాఽపయాత
కలలో గెలిచిన ధనం నిజమైనదిగా ఉండదు, అలాగే అధికారంలేని వాడు జూదంలో గెలిచినా అది వ్యర్థమే. గాంధార రాజు మాటలు విని, కౌరవులు ధర్మాన్ని వదిలిపెట్టకూడదు.