ధర్మ్యం స్త్రియం సభాం పూర్వే న నయన్తీతి నః శ్రుతమ్। స నష్టః కౌరవేయేషు పూర్వో ధర్మః సనాతనః
మునుపటి కాలంలో ధర్మవంతులైన స్త్రీలను సభలోకి తీసుకురావడం లేదని మేము విన్నాం. ఆ పురాతన ధర్మం ఇప్పుడు కౌరవులలో పోయింది.
కథం హి భార్యా పాణ్డునాం పార్షతస్య స్వసా సతీ। వాసుదేవస్య చ సఖీ పార్థివానాం సభామియామ్
పాండవుల భార్యను, పాంచాలుని సోదరిని, వాసుదేవుని స్నేహితురాలిని, నేను రాజుల సభలోకి ఎలా రావాలి?
తామిమాం ధర్మరాజస్య భార్యాం సదృశవర్ణజామ్। బ్రూత దాసీమదాసీం వా తత్కరిష్యామి కౌరవాః
కౌరవులారా! నేను ధర్మరాజు భార్యనా, లేక దాసీనా చెప్పండి. మీరు చెప్పినట్లు నేను చేస్తాను.
అయం మాం సుదృఢం క్షుద్రః కౌరవాణాం యశోహరః. క్లిశ్నాతి నాహం తత్సోఢుం క్షుద్రః కౌరవాణాం యశోహరః
ఈ నీచుడు, కౌరవుల కీర్తిని నాశనం చేసే వాడు, నన్ను బాధిస్తున్నాడు. నేను దీన్ని భరించలేను. ఈ నీచుడు కౌరవుల కీర్తిని చెడగొడుతున్నాడు.
జితాం వాఽప్యజితాం వాపి మన్యధ్వం మాం యథా నృపాః। తథా ప్రత్యుక్తమిచ్ఛామి తత్కరిష్యామి కౌరవాః
రాజులారా! మీరు నన్ను గెలిచినదిగా భావించినా, గెలవనిదిగా భావించినా, మీరు చెప్పినట్లు సమాధానం చెప్పండి. కౌరవులారా! నేను మీ మాట ప్రకారం చేస్తాను.
ఉక్తవానస్మి కల్యాణి ధర్మస్య పరమా గతిః। లోకే న శక్యతే జ్ఞాతుమపి విజ్ఞైర్మహాత్మభిః
ఓ మంగళకరమైనవాడా! నేను ధర్మములో అత్యున్నత మార్గాన్ని చెప్పాను. ఈ లోకంలో గొప్పవారు, జ్ఞానులు కూడా దాన్ని పూర్తిగా గ్రహించలేరు.
బలవాంశ్చ యథా ధర్మం లోకే పశ్యతి పురుషః।। స ధర్మో ధర్మవేలాయాం భవత్యభిహతః పరః
బలవంతుడు ఈ లోకంలో ధర్మాన్ని ఎలా చూస్తాడో, ఆ ధర్మం కూడా తన సమయానికి మరొకరి చేతిలో నాశనం అవుతుంది.
న వివేక్తుం చ తే ప్రశ్నమిమం శక్నోమి నిశ్చయాత్। సూక్ష్మత్వాద్గహనత్వాచ్చ కార్యస్యాస్య చ గౌరవాత్
ఈ ప్రశ్నకు నేను ఖచ్చితంగా సమాధానం చెప్పలేను. ఎందుకంటే ఇది చాలా సూక్ష్మమైనది, లోతైనది, ఇంకా ఈ విషయానికి ఎంతో ప్రాముఖ్యత ఉంది.
నూనమన్తః కులస్యాస్య భవితా న చిరాదివ। తథా హి కురవః సర్వే లోభమోహపరాయణాః
నిశ్చయంగా, ఈ కుటుంబానికి అంతం త్వరలోనే వస్తుంది. ఎందుకంటే కౌరవులందరూ లోభం, మోహంలో మునిగిపోయారు.
కులేషు జాతాః కల్యాణి వ్యసనైరాహతా భృశమ్। ధర్మ్యాన్మార్గాన్న చ్యవన్తే యేషాం నస్త్వం బధూః స్థితా
అమ్మా, మంచి కుటుంబాల్లో పుట్టినవారు ఎంతటి కష్టాలు వచ్చినా ధర్మమార్గాన్ని వదలరు. అలాంటి వారిలో నువ్వు మా భార్యగా నిలిచావు.
ఉపపన్నం చ పాఞ్చాలి తవేదం వృత్తమీదృశమ్। యత్కృచ్ఛ్రమపి సమ్ప్రాప్తా ధర్మమేవాన్వవేక్షసే
పాంచాలి, నీవు ఎంతటి కష్టాల్లో ఉన్నా కూడా ధర్మాన్ని మాత్రమే పట్టుకుని ఉండటం నీకు తగిన ప్రవర్తన.
ఏతే ద్రోణాదయశ్చైవ వృద్ధా ధర్మవిదో జనాః। శూన్యైః శరీరైస్తిష్ఠన్తి గతాసవ ఇవానతాః
ఈ ద్రోణాది పెద్దలు ధర్మాన్ని తెలిసినవారు అయినా, ప్రాణం లేని శరీరాల్లా, నిశ్చలంగా నిలబడి ఉన్నారు.
యుధిష్ఠిరస్తు ప్రశ్నోఽస్మిన్ప్రమాణమితి మే మతిః। అజితాం వా జితాం వేతి స్వయం వ్యాఖ్యాతుమర్హతి
ఈ విషయంలో యుధిష్ఠిరుని సమాధానమే నాకు ప్రామాణికంగా అనిపిస్తుంది. అతను ఓడిపోయాడా, గెలిచాడా అన్నదాన్ని తానే చెప్పాలి.
తథా తు దృష్ట్వా బహు తత్ర దేవీం రోరూయమాణాం కురరీమివార్తామ్। నోచుర్వచః సాధ్వథవాఽప్యసాధు మహీక్షితో ధార్తరాష్ట్రస్య భీతాః
అక్కడ ఆ దేవిని, బాధతో ఏడుస్తున్న పక్షిలా చూసి, ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడి భయంతో రాజులు ఎవ్వరూ మంచి మాటైనా, చెడు మాటైనా మాట్లాడలేదు.
దృష్ట్వా తథా పార్థివపుత్రపౌత్రాం- స్తూష్ణీంభూతాన్ధృతరాష్ట్రస్య పుత్రః। స్మయన్నివేదం వచనం బభాషే పాఞ్చాలరాజస్య సుతాం తదానీమ్
అక్కడ రాజుల కుమారులు, మనవళ్లు మౌనంగా ఉన్నారు చూసి, ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు చిరునవ్వుతో పాంచాలరాజు కుమార్తెను ఇలా ఉద్దేశించి మాట్లాడాడు.
తిష్ఠత్వయం ప్రశ్న ఉదారసత్వే భీమేఽర్జునే సహదేవే తథైవ। పత్యౌ చ తే నకులే యాజ్ఞసేని వదన్త్వేతే వచనం త్వత్ప్రసూతమ్
ఈ గొప్ప ప్రశ్న భీముడు, అర్జునుడు, సహదేవుడు, ఇంకా నీ భర్త నకులుని వద్ద ఉండనివ్వు యాజ్ఞసేనీ. నువ్వు అడిగిన మాటకు వాళ్లు సమాధానం చెప్పనివ్వు.
అనీశ్వరం విబ్రువన్త్వార్యమధ్యే యుధిష్ఠిరం తవ పాఞ్చాలి హేతోః। కుర్వన్తు సర్వే చానృతం ధర్మరాజం పాఞ్చాలి త్వం మోక్ష్యసే దాసభావాత్
పాంచాలి, నీ కోసం అందరూ ఈ సభలో యుధిష్ఠిరుడు శక్తిలేని వాడని ప్రకటించనివ్వు. ధర్మరాజును అబద్ధవాదిగా పిలవనివ్వు. అప్పుడు నువ్వు బానిసత్వం నుంచి విముక్తి పొందుతావు.
ధర్మే స్థితో ధర్మసుతో మహాత్మా స్వయం చేదం కథయత్విన్ద్రకల్పః। ఈశో వా తే హ్యనీశోఽథవైష వాక్యాదస్య క్షిప్రమేకం భజస్వ
ధర్మపుత్రుడు, మహాత్ముడు, ఇంద్రునితో సమానమైనవాడు, ధర్మంలో నిలిచినవాడు తానే చెప్పాలి — తనకు అధికారముందా లేదా అని. అతని మాటల్లో ఏదో ఒకదాన్ని త్వరగా ఎంచుకో.
సర్వే హీమే కౌరవేయాః సభాయాం దుఃఖాన్తరే వర్తమానాస్తవైవ। న విబ్రువన్త్యార్యసత్వా యథావ- త్పతీంశ్చ తే సమవేక్ష్యాల్పభాగ్యాన్
ఈ సభలో ఉన్న కౌరవులు నీకోసం బాధలో మునిగిపోయి, నీ భర్తలు ఎంత దురదృష్టవంతులో చూసి, ఆర్యుల్లా మాట్లాడడంలేదు.
తతః సభ్యాః కురురాజస్య తస్య వాక్యం సర్వే ప్రశశంసుస్తథోచ్చైః। చేలావేధాంశ్చాపి చక్రుర్నదన్తో హాహేత్యాసీదపి చైవార్తనాదః
అప్పుడు కురురాజు సభలో ఉన్నవారు అందరూ ఆ మాటలను గట్టిగా ప్రశంసించారు. హర్షంతో చేతులు ఊపారు. అక్కడ 'హాయో' అని, బాధతో అరుపులు కూడా వినిపించాయి.
శ్రుత్వా తుం తద్వాక్యమనోహరం త- ద్ధర్షశ్చాసీత్కౌరవాణాం సభాయామ్। సర్వే చాసన్పార్థివాః ప్రీతిమన్తః కురుశ్రేష్ఠం ధార్మికం పూజయన్తః
ఆ మధురమైన మాటలు విని, కౌరవుల సభలో ఆనందం వెల్లివిరిసింది. రాజులందరూ ధర్మాన్ని పాటించే కురు నాయకుడిని గౌరవిస్తూ సంతోషించారు.
యుధిష్ఠిరం చ తే సర్వే సముదైక్షన్త పార్థివాః। కిం ను వక్ష్యతి ధర్మజ్ఞ ఇతి సాచీకృతాననాః
అందరు రాజులు యుధిష్ఠిరుని వైపు ముఖాలు తిప్పి, 'ధర్మాన్ని తెలిసినవాడు ఏమి మాట్లాడతాడో?' అని ఆసక్తిగా చూశారు.
కిం ను వక్ష్యతి బీభత్సురజితో యుధి పాణ్డవః। భీమసేనో యమౌ చోభౌ భృశం కౌతూహలాన్వితాః
అజేయుడైన పాండవుడు, భీమసేనుడు, మద్రీ కుమారులు యుద్ధంలో ఏమి చెబుతారో అని అందరూ ఎంతో ఆసక్తిగా ఎదురుచూశారు.
తస్మిన్నుపరతే శబ్దే భీమసేనోఽబ్రవీదిదమ్। ప్రగృహ్య రుచిరం దివ్యం భుజం చన్దనచర్చితమ్
ఆ శబ్దం ఆగిన తరువాత, భీమసేనుడు తన అందమైన, దివ్యమైన, చందనంతో పూసిన భుజాన్ని పట్టుకుని ఇలా మాట్లాడాడు.
యద్యేష గురురస్మాకం ధర్మరాజో మహామనాః। న ప్రభుః స్యాత్కులస్యాస్య న వయం మర్షయేమహి
ఈ ధర్మరాజు మన వంశానికి అధిపతి కాకపోతే, మనం ఈ అవమానాన్ని భరించేవారు కాదము.
ఈశో నః పుణ్యతపసాం ప్రాణానామపి చేశ్వరః। మన్యతే జితమాత్మానం యద్యేష విజితా వయమ్
అయన మనందరికి, తపస్సు కలిగినవారికీ, మన ప్రాణాలకూ అధిపతి. ఆయనే తనను ఓడిపోయినవాడిగా భావిస్తే, మనమూ ఓడిపోయిన వారమే.
న హి ముచ్యేత మే జీవన్పదా భూమిముపస్పృశన్। మర్త్యధర్మా పరామృశ్య పాఞ్చాల్యా మూర్ధజానిమాన్
నేను బ్రతికుండగా, నేలపై నడిచే నా అడుగులతో, మానవ ధర్మాన్ని గుర్తు చేసుకున్నాక, ద్రౌపదీ జుట్టు అవమానం నుంచి విముక్తి పొందలేను.
పశ్యధ్వం హ్యాయతౌ వృత్తౌ భుజౌ మే పరిఘావివ। నైతయోరన్తరం ప్రాప్య ముచ్యేతాపి శతక్రతుః
నా చేతులు చూడండి, ఇవి ధర్మబలం వల్ల ఇంత బలంగా, ఇనుప కడ్డీల్లా పెరిగాయి. వీటికి మధ్య పడితే, ఇంద్రుడైనా తప్పించుకోలేడు.
ధర్మపాశసితస్త్వేవమధిగచ్ఛామి సఙ్కటమ్। గౌరవేణ నిరుద్ధశ్చ నిగ్రహాదర్జునస్య చ
ధర్మబంధనాలతో బంధించబడి, గౌరవంతో, అర్జునుని నియమంతో నేను ఇబ్బందిలో పడ్డాను.
ధర్మరాజనిసృష్టస్తు సింహః క్షుద్రమృగానివ। ధార్తరాష్టారానిమాన్పాపాన్నిష్పషేయం తలాసిభిః
ధర్మరాజు అనుమతిస్తే, నేను ఈ ధృతరాష్ట్ర కుమారులను సింహంలా చిన్న జంతువులను చితరచెదర చేసేదిలా, నా ఖడ్గంతో, గొడ్డలితో పారద్రోలగలను.