తథా బ్రువన్తీం కరుణం రుదన్తీ- మవేక్షమాణాం కృపణాన్పతీంస్తాన్। దుఃశాసనః పరుషాణ్యప్రియాణి వాక్యాన్యువాచామధురాణి చైవ
ఆమె ఇలా బాధతో ఏడుస్తూ, తన దురదృష్టపు భర్తలను చూసుకుంటూ మాట్లాడుతుండగా, దుఃశాసనుడు ఆమెకు కఠినమైన మాటలు, కొంత మధురంగా కూడా, చెప్పాడు.
తాం కృష్యమాణాం చ రజస్వలాం చ స్రస్తోత్తరీయామతదర్హమాణామ్। వృకోదరః ప్రేక్ష్య యుధిష్ఠిరం చ చకార కోపం పరమార్తరూపః
ఆమెను లాగుతూ, ఆమె రజస్వలిగా ఉండగా, పై వస్త్రం జారిపోతుండగా, అలాంటి అవమానం అనర్హమై ఉండగా, భీముడు, యుధిష్ఠిరుడు చూడగానే, తీవ్ర కోపంతో, దుఃఖంతో నిండిపోయారు.
పురస్తాత్కరణీయం మే న కృతం కార్యముత్తరమ్। విహ్వలాఽస్మి కృతాఽనేన కర్షతా బలినా బలాత్
ముందే చేయాల్సిన పని నేను చేయలేదు. ఇప్పుడు ఈ బలవంతుడు నన్ను బలాత్కారంగా లాగుతుండగా, నేను చాలా కలవరపడి పోయాను.
అభివాదం కరోమ్యేషాం కురూణాం కురుసంసది। న మే స్యాదపరాధోఽయం తదిదం న కృతం మయా।। వైశమ్పాయన ఉవాచ
ఈ సభలో ఉన్న కురువంశస్థులకు నమస్కారం చేయాలని ఉంది. ఇప్పటివరకు చేయకపోయినదానికి నాపై తప్పు ఉండకూడదు.
సా తేన చ సమాధూతా దుఃఖేన చ తపస్వినీ। పతితా విలలాపేదం సభాయామతథోచితా
ఆమె అతని చేతిలో, దుఃఖంలో తడిసి, అప్రతిష్టకు గురై, సభలో పడిపోయి, కన్నీళ్లు పెట్టింది.
స్వయంవరే యాస్మి నృపైదృష్టా రఙ్గే సమాగతైః। న దృష్టపూర్వా చాన్యత్ర సాఽహమద్య సభాం గతా
నా స్వయంవరంలో రాజులు కూడిన సభలో నన్ను చూశారు. కానీ, ఆ సందర్భం తప్ప, ఇంతవరకు నేను ఇలా సభలో ఎవరికీ కనిపించలేదు.
యాం న వాయుర్న చాదిత్యో దృష్టవన్తౌ పురా గృహే। సాఽహమద్య సభామధ్యే దృష్టాస్మి జనసంసది
గృహంలో నాకు గాలి, సూర్యుడు కూడా కనిపించనివాడిని. కానీ ఈ రోజు, జనసమూహం మధ్యలో, నేను అందరికీ కనబడుతున్నాను.
యాం న మృష్యన్తి వాతేన స్పృశ్యమానాం గృహే పురా। స్పృశ్యమానాం సహన్తేఽద్య పాణ్డవాస్తాం దూరాత్మనా
ఇంతకు ముందు ఇంట్లో గాలి తాకినా సహించలేని నేను, ఇప్పుడు పాండవులు దూరంగా మనసు పెట్టి, ఇతరుల చేత తాకించడాన్ని సహిస్తున్నారు.
మృష్యన్తి కురవశ్చేమే మన్యే కాలస్య పర్యయమ్। స్నుషాం దుహితరం చైవ క్లిశ్యమానామనర్హతీమ్
ఈ కురువంశస్థులు, తమ కోడలు, కుమార్తె అనర్హంగా బాధపడుతున్నా, కాలచక్రం తిప్పు అని భావించి, సహిస్తున్నారు.
కింన్వతః కృపణం భూయో యదహం స్త్రీ సతీ శుభా। సభామధ్యం విగాహేఽద్య క్వ ను ధర్మో మహీక్షితామ్
నేను సతీ, శుభ్ర స్వభావమున్న స్త్రీగా ఉండి, ఈ సభ మధ్యలో రావాల్సి రావడం కన్నా మరింత దయనీయమైనది ఇంకేముంటుంది? రాజుల ధర్మం ఇప్పుడు ఎక్కడ ఉంది?
ధర్మ్యం స్త్రియం సభాం పూర్వే న నయన్తీతి నః శ్రుతమ్। స నష్టః కౌరవేయేషు పూర్వో ధర్మః సనాతనః
మునుపటి కాలంలో ధర్మవంతులైన స్త్రీలను సభలోకి తీసుకురావడం లేదని మేము విన్నాం. ఆ పురాతన ధర్మం ఇప్పుడు కౌరవులలో పోయింది.
కథం హి భార్యా పాణ్డునాం పార్షతస్య స్వసా సతీ। వాసుదేవస్య చ సఖీ పార్థివానాం సభామియామ్
పాండవుల భార్యను, పాంచాలుని సోదరిని, వాసుదేవుని స్నేహితురాలిని, నేను రాజుల సభలోకి ఎలా రావాలి?
తామిమాం ధర్మరాజస్య భార్యాం సదృశవర్ణజామ్। బ్రూత దాసీమదాసీం వా తత్కరిష్యామి కౌరవాః
కౌరవులారా! నేను ధర్మరాజు భార్యనా, లేక దాసీనా చెప్పండి. మీరు చెప్పినట్లు నేను చేస్తాను.
అయం మాం సుదృఢం క్షుద్రః కౌరవాణాం యశోహరః. క్లిశ్నాతి నాహం తత్సోఢుం క్షుద్రః కౌరవాణాం యశోహరః
ఈ నీచుడు, కౌరవుల కీర్తిని నాశనం చేసే వాడు, నన్ను బాధిస్తున్నాడు. నేను దీన్ని భరించలేను. ఈ నీచుడు కౌరవుల కీర్తిని చెడగొడుతున్నాడు.
జితాం వాఽప్యజితాం వాపి మన్యధ్వం మాం యథా నృపాః। తథా ప్రత్యుక్తమిచ్ఛామి తత్కరిష్యామి కౌరవాః
రాజులారా! మీరు నన్ను గెలిచినదిగా భావించినా, గెలవనిదిగా భావించినా, మీరు చెప్పినట్లు సమాధానం చెప్పండి. కౌరవులారా! నేను మీ మాట ప్రకారం చేస్తాను.
ఉక్తవానస్మి కల్యాణి ధర్మస్య పరమా గతిః। లోకే న శక్యతే జ్ఞాతుమపి విజ్ఞైర్మహాత్మభిః
ఓ మంగళకరమైనవాడా! నేను ధర్మములో అత్యున్నత మార్గాన్ని చెప్పాను. ఈ లోకంలో గొప్పవారు, జ్ఞానులు కూడా దాన్ని పూర్తిగా గ్రహించలేరు.
బలవాంశ్చ యథా ధర్మం లోకే పశ్యతి పురుషః।। స ధర్మో ధర్మవేలాయాం భవత్యభిహతః పరః
బలవంతుడు ఈ లోకంలో ధర్మాన్ని ఎలా చూస్తాడో, ఆ ధర్మం కూడా తన సమయానికి మరొకరి చేతిలో నాశనం అవుతుంది.
న వివేక్తుం చ తే ప్రశ్నమిమం శక్నోమి నిశ్చయాత్। సూక్ష్మత్వాద్గహనత్వాచ్చ కార్యస్యాస్య చ గౌరవాత్
ఈ ప్రశ్నకు నేను ఖచ్చితంగా సమాధానం చెప్పలేను. ఎందుకంటే ఇది చాలా సూక్ష్మమైనది, లోతైనది, ఇంకా ఈ విషయానికి ఎంతో ప్రాముఖ్యత ఉంది.
నూనమన్తః కులస్యాస్య భవితా న చిరాదివ। తథా హి కురవః సర్వే లోభమోహపరాయణాః
నిశ్చయంగా, ఈ కుటుంబానికి అంతం త్వరలోనే వస్తుంది. ఎందుకంటే కౌరవులందరూ లోభం, మోహంలో మునిగిపోయారు.
కులేషు జాతాః కల్యాణి వ్యసనైరాహతా భృశమ్। ధర్మ్యాన్మార్గాన్న చ్యవన్తే యేషాం నస్త్వం బధూః స్థితా
అమ్మా, మంచి కుటుంబాల్లో పుట్టినవారు ఎంతటి కష్టాలు వచ్చినా ధర్మమార్గాన్ని వదలరు. అలాంటి వారిలో నువ్వు మా భార్యగా నిలిచావు.
ఉపపన్నం చ పాఞ్చాలి తవేదం వృత్తమీదృశమ్। యత్కృచ్ఛ్రమపి సమ్ప్రాప్తా ధర్మమేవాన్వవేక్షసే
పాంచాలి, నీవు ఎంతటి కష్టాల్లో ఉన్నా కూడా ధర్మాన్ని మాత్రమే పట్టుకుని ఉండటం నీకు తగిన ప్రవర్తన.
ఏతే ద్రోణాదయశ్చైవ వృద్ధా ధర్మవిదో జనాః। శూన్యైః శరీరైస్తిష్ఠన్తి గతాసవ ఇవానతాః
ఈ ద్రోణాది పెద్దలు ధర్మాన్ని తెలిసినవారు అయినా, ప్రాణం లేని శరీరాల్లా, నిశ్చలంగా నిలబడి ఉన్నారు.
యుధిష్ఠిరస్తు ప్రశ్నోఽస్మిన్ప్రమాణమితి మే మతిః। అజితాం వా జితాం వేతి స్వయం వ్యాఖ్యాతుమర్హతి
ఈ విషయంలో యుధిష్ఠిరుని సమాధానమే నాకు ప్రామాణికంగా అనిపిస్తుంది. అతను ఓడిపోయాడా, గెలిచాడా అన్నదాన్ని తానే చెప్పాలి.
తథా తు దృష్ట్వా బహు తత్ర దేవీం రోరూయమాణాం కురరీమివార్తామ్। నోచుర్వచః సాధ్వథవాఽప్యసాధు మహీక్షితో ధార్తరాష్ట్రస్య భీతాః
అక్కడ ఆ దేవిని, బాధతో ఏడుస్తున్న పక్షిలా చూసి, ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడి భయంతో రాజులు ఎవ్వరూ మంచి మాటైనా, చెడు మాటైనా మాట్లాడలేదు.
దృష్ట్వా తథా పార్థివపుత్రపౌత్రాం- స్తూష్ణీంభూతాన్ధృతరాష్ట్రస్య పుత్రః। స్మయన్నివేదం వచనం బభాషే పాఞ్చాలరాజస్య సుతాం తదానీమ్
అక్కడ రాజుల కుమారులు, మనవళ్లు మౌనంగా ఉన్నారు చూసి, ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు చిరునవ్వుతో పాంచాలరాజు కుమార్తెను ఇలా ఉద్దేశించి మాట్లాడాడు.
తిష్ఠత్వయం ప్రశ్న ఉదారసత్వే భీమేఽర్జునే సహదేవే తథైవ। పత్యౌ చ తే నకులే యాజ్ఞసేని వదన్త్వేతే వచనం త్వత్ప్రసూతమ్
ఈ గొప్ప ప్రశ్న భీముడు, అర్జునుడు, సహదేవుడు, ఇంకా నీ భర్త నకులుని వద్ద ఉండనివ్వు యాజ్ఞసేనీ. నువ్వు అడిగిన మాటకు వాళ్లు సమాధానం చెప్పనివ్వు.
అనీశ్వరం విబ్రువన్త్వార్యమధ్యే యుధిష్ఠిరం తవ పాఞ్చాలి హేతోః। కుర్వన్తు సర్వే చానృతం ధర్మరాజం పాఞ్చాలి త్వం మోక్ష్యసే దాసభావాత్
పాంచాలి, నీ కోసం అందరూ ఈ సభలో యుధిష్ఠిరుడు శక్తిలేని వాడని ప్రకటించనివ్వు. ధర్మరాజును అబద్ధవాదిగా పిలవనివ్వు. అప్పుడు నువ్వు బానిసత్వం నుంచి విముక్తి పొందుతావు.
ధర్మే స్థితో ధర్మసుతో మహాత్మా స్వయం చేదం కథయత్విన్ద్రకల్పః। ఈశో వా తే హ్యనీశోఽథవైష వాక్యాదస్య క్షిప్రమేకం భజస్వ
ధర్మపుత్రుడు, మహాత్ముడు, ఇంద్రునితో సమానమైనవాడు, ధర్మంలో నిలిచినవాడు తానే చెప్పాలి — తనకు అధికారముందా లేదా అని. అతని మాటల్లో ఏదో ఒకదాన్ని త్వరగా ఎంచుకో.
సర్వే హీమే కౌరవేయాః సభాయాం దుఃఖాన్తరే వర్తమానాస్తవైవ। న విబ్రువన్త్యార్యసత్వా యథావ- త్పతీంశ్చ తే సమవేక్ష్యాల్పభాగ్యాన్
ఈ సభలో ఉన్న కౌరవులు నీకోసం బాధలో మునిగిపోయి, నీ భర్తలు ఎంత దురదృష్టవంతులో చూసి, ఆర్యుల్లా మాట్లాడడంలేదు.
తతః సభ్యాః కురురాజస్య తస్య వాక్యం సర్వే ప్రశశంసుస్తథోచ్చైః। చేలావేధాంశ్చాపి చక్రుర్నదన్తో హాహేత్యాసీదపి చైవార్తనాదః
అప్పుడు కురురాజు సభలో ఉన్నవారు అందరూ ఆ మాటలను గట్టిగా ప్రశంసించారు. హర్షంతో చేతులు ఊపారు. అక్కడ 'హాయో' అని, బాధతో అరుపులు కూడా వినిపించాయి.