రజస్వలా వా భవ యాజ్ఞసేని ఏకామ్బరా వాప్యథవా వివస్త్రా। ద్యూతే జితా చాసి కృతాఽసి దాసీ దాసీషు వాసశ్చ యథోపజోషమ్
యజ్ఞసేనీ, నీవు రజస్వల అయినా, ఒకే వస్త్రం ధరించినా, లేక పూర్తిగా వస్త్రము లేకపోయినా, జూదంలో ఓడి దాసిగా మారినా, దాసుల మధ్య నివసిస్తూ ఉన్నా—
ప్రకీర్ణకేశీ పతితార్ధవస్త్రా దుఃశాసనేన వ్యవధూయమానా। హీమత్యమర్షేణ చ దహ్యమానా శనైరిదం వాక్యమువాచ కృష్ణా
కేశాలు అలజడి అయి, అర్ధవస్త్రము జారిపోవడంతో, దుఃశాసనుడు లాగుతూ, అవమానంతో కోపం మంటగా, కృష్ణా నెమ్మదిగా ఇలా మాటలాడింది—
ఇమే సమాయాముపనీతశాస్త్రాః క్రియావన్తః సర్వ ఏవేన్ద్రకల్పాః। గురుస్థానా గురవశ్చైవ సర్వే తేషామగ్రే నోత్సహే స్థాతుమేవమ్
ఇక్కడ ధర్మాన్ని బాగా తెలిసిన పెద్దలు, మంచి ప్రవర్తన కలవారు, అందరూ ఇంద్రునికి సమానంగా ఉన్నారు. వీరంతా గురువుల్లా గౌరవించదగినవారు. వారి ముందు నేను ఇలా నిలబడలేను.
నశంసకర్మంస్త్వమనార్యవృత మా మా వివస్త్రాం కురు మా వికార్షీః। న మర్షయేయుస్తవ రాజపుత్రాః సేన్ద్రాపి దేవా యది తే సహాయాః
నీ పని చాలా నీచమైనది. నన్ను అబద్ధంగా బట్టలు తీసేయించకు, ఇలా చేయకు! నీకు సహాయంగా ఇంద్రుడు, దేవతలు ఉన్నా, రాజకుమారులు కూడా నీ దురాచారాన్ని సహించరు.
ధర్మే స్థితో ధర్మసుతో మహాత్మా ధర్మశ్చ సూక్ష్మో నిపుణోపలక్ష్యః। వాచాపి భర్తుః పరమాణుమాత్ర- మిచ్ఛామి దోషం న గుణాన్విసృజ్య
ధర్మసూతుడు, ధర్మపుత్రుడు, గొప్ప మనసున్నవాడు ధర్మంలో నిలబడినవాడు. ధర్మం చాలా సూక్ష్మంగా, జాగ్రత్తగా తెలుసుకోవాలి. భర్తను నిందించడానికి నేను ధర్మాన్ని వదిలిపెట్టాలని అనుకోను.
ఇదం త్వకార్యం కురువీరమధ్యే రజస్వలాం యత్పరికర్షసే మామ్। న చాపి కశ్చిత్కురుతేఽత్ర కుత్సాం ధ్రువం తవేదం మతమభ్యుపేతః
కురువీరుల మధ్య నన్ను రజస్వలగా లాగుతున్న నీ పని చాలా తక్కువది. అయినా ఇక్కడ ఎవ్వరూ నిన్ను తప్పు అంటడం లేదు. అందరూ నీ అభిప్రాయాన్నే ఒప్పుకున్నట్టున్నారు.
ధిగస్తు నష్టః ఖలు భారతానాం ధర్మస్తథా క్షత్రవిదాం చ వృత్తమ్। యత్ర హ్యతీతాం కురుధర్మవేలాం ప్రేక్షన్తి సర్వే కురవః సభాయామ్
అయ్యో! భారత వంశానికి ధర్మం పోయింది, క్షత్రియుల ప్రవర్తన కూడా పోయింది. ఎందుకంటే, ఇక్కడ సభలో అందరూ ధర్మానికి హద్దు దాటి పోతున్నదాన్ని చూస్తూ ఉన్నారు.
ద్రోణస్య భీష్మస్య చ నాస్తి సత్త్వం క్షత్తుస్తథైవాస్య చనాస్తి సత్త్వం క్షత్తుస్తథైవాస్య మహాత్మనోపి। న లక్షయన్తి కురువృద్ధముఖ్యాః
ద్రోణుడు, భీష్ముడు ధైర్యంగా లేరు. విదురుడు కూడా, ఈ మహాత్ముడైన రాజు కూడా ధైర్యంగా లేరు. కురువంశ పెద్దలు ఏమి చేయాలో గ్రహించడంలేదు.
తథా బ్రువన్తీ కరుణం సుమధ్యమా భర్తౄన్కటాక్షైః కుపితానపశ్యత్। సా పాణ్డవాన్కోపపరీతదేహా- న్సన్దీపయామాస కటాక్షపాతైః
ఈ విధంగా మధ్యమ దేహముతో బాధతో మాట్లాడుతున్న కృష్ణా, కోపంతో తన భర్తలను కన్నులతో చూశింది. ఆమె కోపంతో శరీరం మండిపోతూ, తన చూపులతో పాండవులను ఉద్దీపన చేసింది.
హృతేన రాజ్యేన తథా ధనేన రత్నైశ్చ ముఖ్యైర్న తథా బభూవ। యథా త్రపాకోపసమీరితేన కృష్ణాకటాక్షేణ బభూవ దుఃఖమ్
రాజ్యం పోయిన బాధ, ధనం పోయిన బాధ, విలువైన రత్నాలు పోయిన బాధ కూడా, కృష్ణా చూపుతో కలిగిన అవమాన, కోప బాధకు సమానం కాదు.
దుఃశాసనశ్చాపి సమీక్ష్య కృష్ణా- మవేక్షమాణాం కృపణాన్పతీంస్తాన్। ఆధూయ వేగేన విసఞ్జ్ఞకల్పా- మువాచ దాసీతి హసన్సశబ్దమ్
దుఃశాసనుడు, కృష్ణా తన దురదృష్టపడ్డ భర్తలను చూస్తున్నదాన్ని గమనించి, ఆమెను బలంగా లాగి, ఆమెను తట్టుకోలేనంతగా చేసి, పెద్దగా నవ్వుతూ 'దాసి' అని పిలిచాడు.
కర్ణస్తు తద్వాక్యమతీవ హృష్టః సమ్పూజయామాస హసన్సశబ్దమ్। గాన్ధారరాజః సుబలస్య పుత్ర- స్తథైవ దుఃశాసనమభ్యనన్దత్
కర్ణుడు ఆ మాటలు విని చాలా సంతోషపడి, పెద్దగా నవ్వుతూ దుఃశాసనుని పొగిడాడు. గంధార రాజు, సుబలుని కుమారుడు కూడా అలాగే దుఃశాసనుని అభినందించాడు.
సభ్యాస్తు యే తత్ర బభూవురన్యే తాభ్యామృతే ధార్తరాష్ట్రేణ చైవ। తేషామభూద్దుః ఖమతీవ కృష్ణాం దృష్ట్వా సభాయాం పరికృష్యమాణామ్
ధృతరాష్ట్రుని కుమారులను తప్ప, మిగతా సభలో ఉన్నవారంతా, కృష్ణను సభలో లాగబడుతున్నదాన్ని చూసి చాలా బాధపడ్డారు.
న ధర్మసౌక్ష్మ్యాత్సుభగే వివేక్తుం శక్రోమి తే ప్రశ్నమిమం యథావత్। అస్వామ్యశక్తః పణితుం పరస్వం స్త్రియాశ్చ భర్తుర్వశతాం సమీక్ష్య
ధర్మం చాలా సూక్ష్మమైనది కాబట్టి, సౌభాగ్యవంతురాలా, నీ ప్రశ్నకు సరైన సమాధానం చెప్పలేను. తనది కాని దాన్ని పందెంలో పెట్టే హక్కు ఎవరికీ లేదు. భార్య భర్త ఆధీనంలో ఉంటుంది.
త్యజేత సర్వాం పృథివీం సమృద్ధాం యుధిష్ఠిరో ధర్మమథో న జహ్యాత్। ఉక్తం జితోఽస్మీతి చ పాణ్డవేన తస్మాన్న శక్నోమి వివేక్తుమేతత్
యుధిష్ఠిరుడు సంపన్నమైన భూమంతా వదిలిపెట్టగలడు, కానీ ధర్మాన్ని మాత్రం వదిలిపెట్టడు. పాండవుడు 'నేను ఓడిపోయాను' అని చెప్పినందువల్ల, ఈ విషయాన్ని నేను తీర్మానించలేను.
ద్వ్యూతేఽద్వితీయః శకునిర్నరేషు కున్తీసుతస్తేన నిసృష్టకామః। న మన్యతే తాం నికృతిం యుధిష్ఠిర- స్తస్మాన్ తే ప్రశ్నమిమం బ్రవీమి
జూదంలో మనుషుల్లో శకుని అపూర్వుడు. కుంతీ కుమారుడు అతని ప్రేరణతో ఆడాడు. యుధిష్ఠిరుడు ఆ మోసాన్ని గుర్తించలేదు. అందుకే ఈ ప్రశ్నను నీకు అడుగుతున్నాను.
ఆహూయ రాజా కుశలైరనార్యై- ర్దుష్టాత్మభిర్నైకృతికైః సభాయామ్। ద్యూతప్రియైర్నాతికృతప్రయత్నః కస్మాదయం నామ నిసృష్టకామః
చతురులైన కానీ నీచులైన, దుర్మార్గులైన, మోసగాళ్లైన, జూదాన్ని ఇష్టపడే వాళ్లచేత రాజు సభలో పిలిపించబడ్డాడు. పెద్దగా శ్రమించకుండా, కుంతీ కుమారుడు ఎందుకు అంత ఉత్సాహంగా ఆడాడు?
అశుద్ధభావైర్నికృతిప్రవృత్తై- రబుధ్యమానః కురుపాణ్డవాగ్ర్యః। సమ్భూయ సర్వైశ్చ జితోఽపి యస్మా- త్పశ్చాదయం కైతవమభ్యుపేతః
వారు కలుషితమైన మనసుతో, మోసానికి అలవాటుపడినవాళ్లని తెలిసినా, కురు పాండవులలో శ్రేష్ఠుడు అయినా, అందరూ కలిసి మోసంతో గెలిచిన తర్వాతే ఆ మాయను గ్రహించాడు.
తిష్ఠన్తి చేమే కురవః సభాయా- మీశాః సుతానాం చ తథా స్నుపాణామ్। సమీక్ష్య సర్వే మమ చాపి వాక్యం విబ్రూత మే ప్రశ్నమిమం యథావత్
ఈ సభలో నా కుమారులు, కోడళ్ళు, మరియు ఈ కురువంశస్థులు అందరూ ఉన్నారు. నేను అడిగే ఈ ప్రశ్నకు, వారందరూ కూడా, నేనూ సహా, న్యాయంగా సమాధానం చెప్పాలి.
న సా సభా యత్ర న సన్తి వృద్ధా న తే వృద్ధా యే న వదన్తి ధర్మమ్। నాసౌ ధర్మో యత్ర న సత్యమస్తి న తత్సత్యం యచ్ఛలేనానువిద్ధమ్
వృద్ధులు లేని చోట అది సభ కాదు. ధర్మం గురించి మాట్లాడని వారు వృద్ధులు కాదు. సత్యం లేని చోట అది ధర్మం కాదు. మోసంతో కలిసినది సత్యం కాదు.
తథా బ్రువన్తీం కరుణం రుదన్తీ- మవేక్షమాణాం కృపణాన్పతీంస్తాన్। దుఃశాసనః పరుషాణ్యప్రియాణి వాక్యాన్యువాచామధురాణి చైవ
ఆమె ఇలా బాధతో ఏడుస్తూ, తన దురదృష్టపు భర్తలను చూసుకుంటూ మాట్లాడుతుండగా, దుఃశాసనుడు ఆమెకు కఠినమైన మాటలు, కొంత మధురంగా కూడా, చెప్పాడు.
తాం కృష్యమాణాం చ రజస్వలాం చ స్రస్తోత్తరీయామతదర్హమాణామ్। వృకోదరః ప్రేక్ష్య యుధిష్ఠిరం చ చకార కోపం పరమార్తరూపః
ఆమెను లాగుతూ, ఆమె రజస్వలిగా ఉండగా, పై వస్త్రం జారిపోతుండగా, అలాంటి అవమానం అనర్హమై ఉండగా, భీముడు, యుధిష్ఠిరుడు చూడగానే, తీవ్ర కోపంతో, దుఃఖంతో నిండిపోయారు.
పురస్తాత్కరణీయం మే న కృతం కార్యముత్తరమ్। విహ్వలాఽస్మి కృతాఽనేన కర్షతా బలినా బలాత్
ముందే చేయాల్సిన పని నేను చేయలేదు. ఇప్పుడు ఈ బలవంతుడు నన్ను బలాత్కారంగా లాగుతుండగా, నేను చాలా కలవరపడి పోయాను.
అభివాదం కరోమ్యేషాం కురూణాం కురుసంసది। న మే స్యాదపరాధోఽయం తదిదం న కృతం మయా।। వైశమ్పాయన ఉవాచ
ఈ సభలో ఉన్న కురువంశస్థులకు నమస్కారం చేయాలని ఉంది. ఇప్పటివరకు చేయకపోయినదానికి నాపై తప్పు ఉండకూడదు.
సా తేన చ సమాధూతా దుఃఖేన చ తపస్వినీ। పతితా విలలాపేదం సభాయామతథోచితా
ఆమె అతని చేతిలో, దుఃఖంలో తడిసి, అప్రతిష్టకు గురై, సభలో పడిపోయి, కన్నీళ్లు పెట్టింది.
స్వయంవరే యాస్మి నృపైదృష్టా రఙ్గే సమాగతైః। న దృష్టపూర్వా చాన్యత్ర సాఽహమద్య సభాం గతా
నా స్వయంవరంలో రాజులు కూడిన సభలో నన్ను చూశారు. కానీ, ఆ సందర్భం తప్ప, ఇంతవరకు నేను ఇలా సభలో ఎవరికీ కనిపించలేదు.
యాం న వాయుర్న చాదిత్యో దృష్టవన్తౌ పురా గృహే। సాఽహమద్య సభామధ్యే దృష్టాస్మి జనసంసది
గృహంలో నాకు గాలి, సూర్యుడు కూడా కనిపించనివాడిని. కానీ ఈ రోజు, జనసమూహం మధ్యలో, నేను అందరికీ కనబడుతున్నాను.
యాం న మృష్యన్తి వాతేన స్పృశ్యమానాం గృహే పురా। స్పృశ్యమానాం సహన్తేఽద్య పాణ్డవాస్తాం దూరాత్మనా
ఇంతకు ముందు ఇంట్లో గాలి తాకినా సహించలేని నేను, ఇప్పుడు పాండవులు దూరంగా మనసు పెట్టి, ఇతరుల చేత తాకించడాన్ని సహిస్తున్నారు.
మృష్యన్తి కురవశ్చేమే మన్యే కాలస్య పర్యయమ్। స్నుషాం దుహితరం చైవ క్లిశ్యమానామనర్హతీమ్
ఈ కురువంశస్థులు, తమ కోడలు, కుమార్తె అనర్హంగా బాధపడుతున్నా, కాలచక్రం తిప్పు అని భావించి, సహిస్తున్నారు.
కింన్వతః కృపణం భూయో యదహం స్త్రీ సతీ శుభా। సభామధ్యం విగాహేఽద్య క్వ ను ధర్మో మహీక్షితామ్
నేను సతీ, శుభ్ర స్వభావమున్న స్త్రీగా ఉండి, ఈ సభ మధ్యలో రావాల్సి రావడం కన్నా మరింత దయనీయమైనది ఇంకేముంటుంది? రాజుల ధర్మం ఇప్పుడు ఎక్కడ ఉంది?