తతః సూతస్తస్య వశానుగామీ భీతశ్చ కోపాద్ద్రుపదాత్మజాయాః। విహాయ మానం పునరేవ సభ్యా- నువాచ కృష్ణాం కిమహం బ్రవీమి
ఆ రథసారథి, దుర్యోధనుని మాటకు లోబడి, ద్రుపదుని కుమార్తె కోపానికి భయపడి, తన గర్వాన్ని పక్కన పెట్టి మళ్లీ కృష్ణా దగ్గరికి వచ్చి, 'సభలో నేను ఏమి చెప్పాలి?' అని అడిగాడు.
దుఃశాసనైష మమ సూతపుత్రో వృకోదరాదుద్విజతేఽల్పచేతాః। స్వయం ప్రగృహ్యానయ యాజ్ఞసేనీం కిం తే కరిష్యన్త్యవశాః సపత్నాః
ఈ రథసారథి కుమారుడు దుఃశాసనుడు చిన్న మనసున్నవాడు, భీముడిని భయపడతాడు. నువ్వే యాజ్ఞసేనిని పట్టుకుని తీసుకురా. ఆమెను ఆపడానికి ఆమె ప్రత్యర్థులు ఏమి చేయగలరు?
తతః సముత్థాయ స రాజపుత్రః శ్రుత్వా భ్రాతుః శాసనం రక్తదృష్టిః। ప్రవిశ్య తద్వేశ్మ మహారథానా- మిత్యబ్రవీద్ద్రౌపదీం రాజపుత్రీమ్
తమ్ముడి ఆజ్ఞ విని, రక్తం కన్నుల్లో మెరుస్తూ, ఆ రాజకుమారుడు లేచి, మహారథుల గదిలోకి వెళ్లి, ద్రౌపదీని, ఆ రాజకుమార్తెను ఉద్దేశించి మాట్లాడాడు.
ఏహ్యేహి పాఞ్చాలి రాజపుత్రీమ్। దుర్యోధనం పశ్య విముక్తలజ్జా। కురూన్భజస్వాయతపత్రనేత్రే ధర్మేణ లబ్ధాఽసి సభాం పరైహి
'రా రా పాంచాలి, రాజకుమార్తె! లజ్జా లేకుండా ఉన్న దుర్యోధనుడిని చూడు. విశాలమైన కళ్లవాడా, కురువంశాన్ని చేరి, నీవు ధర్మంతో సభలో గెలుచుకున్నవాడివి.'
తతః సముత్థాయ సుదూర్మనాః సా వివర్ణమామృజ్య ముఖం కరేణ। ఆర్తా ప్రదుద్రావ యతః స్త్రియస్తా వృద్ధస్య రాజ్ఞః కురుపుఙ్గవస్య
ఆమె చాలా బాధతో లేచి, చేతితో వాడిపోయిన ముఖాన్ని తుడుచుకుని, హృదయంలో వేదనతో, వృద్ధుడైన కురువంశపు రాజు భార్యలవైపు పరుగెత్తింది.
తతో జవేనాభిససార రోషా- ద్దుఃశాసనస్తామభిగర్జమానః। దీర్ఘేషు నీలేష్వథ చోర్మిమత్సు జగ్రాహ కేశేషు నరేన్ద్రపత్నీమ్
ఆ సమయంలో దుఃశాసనుడు కోపంతో గర్జిస్తూ, వేగంగా ఆమెవైపు పరుగెత్తి, ఆమె పొడవాటి నల్లని అలజడి జుట్టును పట్టుకుని, ఆ మహారాణిని లాక్కున్నాడు.
యే రాజసూయావభృథే జలేన మహాక్రతౌ మన్త్రపూతేన సిక్తాః। తే పాణ్డవానాం పరిభూయ వీర్యం బలాత్ప్రమృష్టా ధృతరాష్ట్రజేన
రాజసూయ యాగంలో మంత్రపూతమైన నీటితో అభిషేకం చేయించుకున్నవారు, పాండవుల శౌర్యాన్ని పట్టించుకోకుండా, ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు బలవంతంగా అవమానపరిచాడు.
స తాం పరాకృష్య సభాసమీప- మానీయ కృష్ణామతిదీర్ఘకేశీమ్। దుఃశాసనో నాథవతీమనాథవ- చ్చకర్ష వాయుః కదలీమివార్తామ్
దుఃశాసనుడు ఆమెను పొడవాటి జుట్టుతో లాక్కుని, రక్షణ ఉన్నవారిలా కనిపించినా, ఎవ్వరూ రక్షించని విధంగా, ఆ కృష్ణను సభ మధ్యలోకి లాగాడు. అది గాలిలో తిప్పబడే అరటి చెట్టును లాగినట్టు ఉంది.
సా కృష్ణమాణా నమితాఙ్గయష్టిః శనైరువాచాథ రజస్వలాఽస్మి। ఏకం చ వాసో మమ మన్దబుద్ధే సభాం నేతుం నార్హసి మామనార్య
కృష్ణ, సిగ్గుతో శరీరం వంగిపోయి, మృదువుగా ఇలా అన్నది: 'నేను నెలసరి సమయంలో ఉన్నాను, నా దగ్గర ఒక్క వస్త్రమే ఉంది. నీవు నన్ను సభలోకి లాక్కెళ్లడం తగదు, నీచుడా.'
తతోఽబ్రవీత్తాం ప్రసభం నిగృహ్య కేశేశు కృష్ణేషు తదా స కృష్ణామ్। కృష్ణం చ జిష్ణుం చ హరిం నరం చ త్రాయాయ విక్రోశతి యాజ్ఞసేని
అప్పుడు దుఃశాసనుడు ఆమె నల్లని జుట్టును బలవంతంగా పట్టుకుని, కృష్ణతో మాట్లాడాడు. యాజ్ఞసేనీ అయితే, కృష్ణ, అర్జున, భీమ, ధర్మరాజులను రక్షించమని అరవసాగింది.
రజస్వలా వా భవ యాజ్ఞసేని ఏకామ్బరా వాప్యథవా వివస్త్రా। ద్యూతే జితా చాసి కృతాఽసి దాసీ దాసీషు వాసశ్చ యథోపజోషమ్
యజ్ఞసేనీ, నీవు రజస్వల అయినా, ఒకే వస్త్రం ధరించినా, లేక పూర్తిగా వస్త్రము లేకపోయినా, జూదంలో ఓడి దాసిగా మారినా, దాసుల మధ్య నివసిస్తూ ఉన్నా—
ప్రకీర్ణకేశీ పతితార్ధవస్త్రా దుఃశాసనేన వ్యవధూయమానా। హీమత్యమర్షేణ చ దహ్యమానా శనైరిదం వాక్యమువాచ కృష్ణా
కేశాలు అలజడి అయి, అర్ధవస్త్రము జారిపోవడంతో, దుఃశాసనుడు లాగుతూ, అవమానంతో కోపం మంటగా, కృష్ణా నెమ్మదిగా ఇలా మాటలాడింది—
ఇమే సమాయాముపనీతశాస్త్రాః క్రియావన్తః సర్వ ఏవేన్ద్రకల్పాః। గురుస్థానా గురవశ్చైవ సర్వే తేషామగ్రే నోత్సహే స్థాతుమేవమ్
ఇక్కడ ధర్మాన్ని బాగా తెలిసిన పెద్దలు, మంచి ప్రవర్తన కలవారు, అందరూ ఇంద్రునికి సమానంగా ఉన్నారు. వీరంతా గురువుల్లా గౌరవించదగినవారు. వారి ముందు నేను ఇలా నిలబడలేను.
నశంసకర్మంస్త్వమనార్యవృత మా మా వివస్త్రాం కురు మా వికార్షీః। న మర్షయేయుస్తవ రాజపుత్రాః సేన్ద్రాపి దేవా యది తే సహాయాః
నీ పని చాలా నీచమైనది. నన్ను అబద్ధంగా బట్టలు తీసేయించకు, ఇలా చేయకు! నీకు సహాయంగా ఇంద్రుడు, దేవతలు ఉన్నా, రాజకుమారులు కూడా నీ దురాచారాన్ని సహించరు.
ధర్మే స్థితో ధర్మసుతో మహాత్మా ధర్మశ్చ సూక్ష్మో నిపుణోపలక్ష్యః। వాచాపి భర్తుః పరమాణుమాత్ర- మిచ్ఛామి దోషం న గుణాన్విసృజ్య
ధర్మసూతుడు, ధర్మపుత్రుడు, గొప్ప మనసున్నవాడు ధర్మంలో నిలబడినవాడు. ధర్మం చాలా సూక్ష్మంగా, జాగ్రత్తగా తెలుసుకోవాలి. భర్తను నిందించడానికి నేను ధర్మాన్ని వదిలిపెట్టాలని అనుకోను.
ఇదం త్వకార్యం కురువీరమధ్యే రజస్వలాం యత్పరికర్షసే మామ్। న చాపి కశ్చిత్కురుతేఽత్ర కుత్సాం ధ్రువం తవేదం మతమభ్యుపేతః
కురువీరుల మధ్య నన్ను రజస్వలగా లాగుతున్న నీ పని చాలా తక్కువది. అయినా ఇక్కడ ఎవ్వరూ నిన్ను తప్పు అంటడం లేదు. అందరూ నీ అభిప్రాయాన్నే ఒప్పుకున్నట్టున్నారు.
ధిగస్తు నష్టః ఖలు భారతానాం ధర్మస్తథా క్షత్రవిదాం చ వృత్తమ్। యత్ర హ్యతీతాం కురుధర్మవేలాం ప్రేక్షన్తి సర్వే కురవః సభాయామ్
అయ్యో! భారత వంశానికి ధర్మం పోయింది, క్షత్రియుల ప్రవర్తన కూడా పోయింది. ఎందుకంటే, ఇక్కడ సభలో అందరూ ధర్మానికి హద్దు దాటి పోతున్నదాన్ని చూస్తూ ఉన్నారు.
ద్రోణస్య భీష్మస్య చ నాస్తి సత్త్వం క్షత్తుస్తథైవాస్య చనాస్తి సత్త్వం క్షత్తుస్తథైవాస్య మహాత్మనోపి। న లక్షయన్తి కురువృద్ధముఖ్యాః
ద్రోణుడు, భీష్ముడు ధైర్యంగా లేరు. విదురుడు కూడా, ఈ మహాత్ముడైన రాజు కూడా ధైర్యంగా లేరు. కురువంశ పెద్దలు ఏమి చేయాలో గ్రహించడంలేదు.
తథా బ్రువన్తీ కరుణం సుమధ్యమా భర్తౄన్కటాక్షైః కుపితానపశ్యత్। సా పాణ్డవాన్కోపపరీతదేహా- న్సన్దీపయామాస కటాక్షపాతైః
ఈ విధంగా మధ్యమ దేహముతో బాధతో మాట్లాడుతున్న కృష్ణా, కోపంతో తన భర్తలను కన్నులతో చూశింది. ఆమె కోపంతో శరీరం మండిపోతూ, తన చూపులతో పాండవులను ఉద్దీపన చేసింది.
హృతేన రాజ్యేన తథా ధనేన రత్నైశ్చ ముఖ్యైర్న తథా బభూవ। యథా త్రపాకోపసమీరితేన కృష్ణాకటాక్షేణ బభూవ దుఃఖమ్
రాజ్యం పోయిన బాధ, ధనం పోయిన బాధ, విలువైన రత్నాలు పోయిన బాధ కూడా, కృష్ణా చూపుతో కలిగిన అవమాన, కోప బాధకు సమానం కాదు.
దుఃశాసనశ్చాపి సమీక్ష్య కృష్ణా- మవేక్షమాణాం కృపణాన్పతీంస్తాన్। ఆధూయ వేగేన విసఞ్జ్ఞకల్పా- మువాచ దాసీతి హసన్సశబ్దమ్
దుఃశాసనుడు, కృష్ణా తన దురదృష్టపడ్డ భర్తలను చూస్తున్నదాన్ని గమనించి, ఆమెను బలంగా లాగి, ఆమెను తట్టుకోలేనంతగా చేసి, పెద్దగా నవ్వుతూ 'దాసి' అని పిలిచాడు.
కర్ణస్తు తద్వాక్యమతీవ హృష్టః సమ్పూజయామాస హసన్సశబ్దమ్। గాన్ధారరాజః సుబలస్య పుత్ర- స్తథైవ దుఃశాసనమభ్యనన్దత్
కర్ణుడు ఆ మాటలు విని చాలా సంతోషపడి, పెద్దగా నవ్వుతూ దుఃశాసనుని పొగిడాడు. గంధార రాజు, సుబలుని కుమారుడు కూడా అలాగే దుఃశాసనుని అభినందించాడు.
సభ్యాస్తు యే తత్ర బభూవురన్యే తాభ్యామృతే ధార్తరాష్ట్రేణ చైవ। తేషామభూద్దుః ఖమతీవ కృష్ణాం దృష్ట్వా సభాయాం పరికృష్యమాణామ్
ధృతరాష్ట్రుని కుమారులను తప్ప, మిగతా సభలో ఉన్నవారంతా, కృష్ణను సభలో లాగబడుతున్నదాన్ని చూసి చాలా బాధపడ్డారు.
న ధర్మసౌక్ష్మ్యాత్సుభగే వివేక్తుం శక్రోమి తే ప్రశ్నమిమం యథావత్। అస్వామ్యశక్తః పణితుం పరస్వం స్త్రియాశ్చ భర్తుర్వశతాం సమీక్ష్య
ధర్మం చాలా సూక్ష్మమైనది కాబట్టి, సౌభాగ్యవంతురాలా, నీ ప్రశ్నకు సరైన సమాధానం చెప్పలేను. తనది కాని దాన్ని పందెంలో పెట్టే హక్కు ఎవరికీ లేదు. భార్య భర్త ఆధీనంలో ఉంటుంది.
త్యజేత సర్వాం పృథివీం సమృద్ధాం యుధిష్ఠిరో ధర్మమథో న జహ్యాత్। ఉక్తం జితోఽస్మీతి చ పాణ్డవేన తస్మాన్న శక్నోమి వివేక్తుమేతత్
యుధిష్ఠిరుడు సంపన్నమైన భూమంతా వదిలిపెట్టగలడు, కానీ ధర్మాన్ని మాత్రం వదిలిపెట్టడు. పాండవుడు 'నేను ఓడిపోయాను' అని చెప్పినందువల్ల, ఈ విషయాన్ని నేను తీర్మానించలేను.
ద్వ్యూతేఽద్వితీయః శకునిర్నరేషు కున్తీసుతస్తేన నిసృష్టకామః। న మన్యతే తాం నికృతిం యుధిష్ఠిర- స్తస్మాన్ తే ప్రశ్నమిమం బ్రవీమి
జూదంలో మనుషుల్లో శకుని అపూర్వుడు. కుంతీ కుమారుడు అతని ప్రేరణతో ఆడాడు. యుధిష్ఠిరుడు ఆ మోసాన్ని గుర్తించలేదు. అందుకే ఈ ప్రశ్నను నీకు అడుగుతున్నాను.
ఆహూయ రాజా కుశలైరనార్యై- ర్దుష్టాత్మభిర్నైకృతికైః సభాయామ్। ద్యూతప్రియైర్నాతికృతప్రయత్నః కస్మాదయం నామ నిసృష్టకామః
చతురులైన కానీ నీచులైన, దుర్మార్గులైన, మోసగాళ్లైన, జూదాన్ని ఇష్టపడే వాళ్లచేత రాజు సభలో పిలిపించబడ్డాడు. పెద్దగా శ్రమించకుండా, కుంతీ కుమారుడు ఎందుకు అంత ఉత్సాహంగా ఆడాడు?
అశుద్ధభావైర్నికృతిప్రవృత్తై- రబుధ్యమానః కురుపాణ్డవాగ్ర్యః। సమ్భూయ సర్వైశ్చ జితోఽపి యస్మా- త్పశ్చాదయం కైతవమభ్యుపేతః
వారు కలుషితమైన మనసుతో, మోసానికి అలవాటుపడినవాళ్లని తెలిసినా, కురు పాండవులలో శ్రేష్ఠుడు అయినా, అందరూ కలిసి మోసంతో గెలిచిన తర్వాతే ఆ మాయను గ్రహించాడు.
తిష్ఠన్తి చేమే కురవః సభాయా- మీశాః సుతానాం చ తథా స్నుపాణామ్। సమీక్ష్య సర్వే మమ చాపి వాక్యం విబ్రూత మే ప్రశ్నమిమం యథావత్
ఈ సభలో నా కుమారులు, కోడళ్ళు, మరియు ఈ కురువంశస్థులు అందరూ ఉన్నారు. నేను అడిగే ఈ ప్రశ్నకు, వారందరూ కూడా, నేనూ సహా, న్యాయంగా సమాధానం చెప్పాలి.
న సా సభా యత్ర న సన్తి వృద్ధా న తే వృద్ధా యే న వదన్తి ధర్మమ్। నాసౌ ధర్మో యత్ర న సత్యమస్తి న తత్సత్యం యచ్ఛలేనానువిద్ధమ్
వృద్ధులు లేని చోట అది సభ కాదు. ధర్మం గురించి మాట్లాడని వారు వృద్ధులు కాదు. సత్యం లేని చోట అది ధర్మం కాదు. మోసంతో కలిసినది సత్యం కాదు.