అద్రోహసమంయ కృత్వా చిచ్ఛేద నముచేః శిరః। శక్రః సాఽభిమతా తస్య రిపౌ వృత్తిః సనాతనీ
శత్రువుతో శాంతి ఒప్పందం చేసుకున్నా, ఇంద్రుడు నముచిని తలను కోసాడు. శత్రువుపట్ల ఇలాంటి ప్రవర్తనే శాశ్వతమైన ఆచారం అని భావిస్తారు.
ద్వావేతౌ గ్రసతే భూమిః సర్పో బిలశయానివ। రాజానం చావిరోద్ధారం బ్రాహ్మణం చాప్రవాసినమ్
పాములు బిలంలో ఉన్నవారిని ఎలా మింగిపోతాయో, అలాగే ఎదురు నిలబడని రాజును, ఊర్లోనే ఉండే బ్రాహ్మణుడిని భూమి మింగివేస్తుంది.
నాస్తి వై జాతితః శత్రుః పురుషస్య విశామ్పతే। యేన సాధారణీ వృత్తిః స శత్రుర్నేతరో జనః
ఓ మానవరాజా, జన్మతో ఎవరికీ శత్రువు ఉండడు. మన ప్రయోజనాలకు ఎవరు విరుద్ధంగా ఉంటారో వాడే శత్రువు, ఇతరులు కాదు.
శత్రుపక్షం సమృధ్యన్తం యో మోహాత్సముపేక్షతే। వ్యాధిరాప్యాయిత ఇవ తస్య మూలం ఛినత్తి సః
శత్రువు బలపడుతున్నాడని తెలిసినా, మోహంతో పట్టించుకోని వాడు, పెరుగుతున్న వ్యాధిలా తన మూలాన్ని తానే నాశనం చేసుకుంటాడు.
అల్పోఽపి హ్యరిరత్యర్థం వర్ధమానః పరాక్రమైః। వల్మీకో మూలజ ఇవ గ్రసతే వృక్షమన్తికాత్
చిన్న శత్రువు అయినా, అతని శక్తి పెరిగితే, చెట్టు వేరులో పెరిగే పుట్టెడు ఎలుకలు చెట్టును ఎలా నాశనం చేస్తాయో, అలాగే సమీపంలో నుంచే నాశనం చేస్తాడు.
ఆజమీఢ రిపోర్లక్ష్మీర్మా తే రోచిష్ట భారత। ఏష భారః సత్వవతాం న యః శిరసి ధిష్ఠితః
ఓ ఆజమీఢ వంశజా, శత్రువు ఐశ్వర్యం నీకు ఆకర్షణగా అనిపించకూడదు. ఆ భారాన్ని మోయగలవారు ధైర్యవంతులు మాత్రమే, తలపై పడితే ఎవ్వరూ భరించలేరు.
జన్మవృద్ధిమివార్థానాం యో వృద్ధిమాభికాఙ్క్షతే। ఏధతే జ్ఞాతిషు స వై సద్యో వృద్ధిర్హి విక్రమః
ఎవడు సంతాన వృద్ధిని కోరినట్టు ధన వృద్ధిని కోరుతాడో, వాడే బంధువుల మధ్య ఎదుగుతాడు. ఎందుకంటే వృద్ధి అనేది పరాక్రమమే.
నాప్రాప్య పాణ్డవైశ్వర్యం సంశయో మే భవిష్యతి। అవాప్స్యే వా శ్రియం తాం హి శయిష్యే వా హతో యుధి
పాండవుల ఐశ్వర్యాన్ని పొందకపోతే నాకు సందేహమే మిగిలిపోతుంది. లేకపోతే ఆ ఐశ్వర్యాన్ని పొందుతాను, లేదా యుద్ధంలో మరణిస్తాను.
ఏతాదృశస్య కిం మేఽద్య జీవితేన విశామ్పతే। వర్ధన్తే పాణ్డవా నిత్యం వయం స్వస్థిరవృద్ధయః
ఓ మానవరాజా, ఈ రోజు నాకు జీవితం ఎందుకు? పాండవులు ఎప్పుడూ ఎదుగుతున్నారు, మనం మాత్రం స్థిరంగా, ఎదుగుదల లేకుండా ఉన్నాం.
యాం త్వమేతాం శ్రియం పాణ్డుపుత్రే యుధిష్ఠిరే। తప్యసే తాం హరిష్యామి ద్యూతేన జయతాం వర
నీవు పాండు కుమారుడు యుధిష్ఠిరుని ఐశ్వర్యాన్ని చూసి బాధపడుతున్నావు కదా. ఆ ఐశ్వర్యాన్ని నేను జూదంలో గెలిచి తెచ్చేస్తాను.
ఆహూయతాం పరం రాజన్కున్తీపుత్రో యుధిష్ఠిరః। అగత్వా సంశయమహమయుద్ధ్వా చ చమూముఖే
ఓ రాజా, కుంతీ కుమారుడు యుధిష్ఠిరుణ్ణి పిలిపించు. అతడు రాకపోతే నాకు సందేహం, సభలో జూదం ఆడకపోతే కూడా నాకు సందేహమే.
అక్షాన్క్షిపన్నక్షతః సన్విద్వానవిదుషో జయే। గ్లహాన్ధనూంషి మే విద్ధి శరానక్షాంశ్చ భారత
విజయంలో పాండిత్యం ఉన్నా లేకపోయినా, అతడు గాయపడకుండా పాశాలను వేయాలి. ఓ భారతా, నా పాశాలు బాణాలు, నా పందెం ధనుస్సులే.
అక్షాణాం హృదయం మే జ్యాం రథం విద్ధి మమాస్ఫురమ్
నా మనసు పాశాలే, బాణసంధానం నా రథంలా ఉప్పొంగుతోంది అని భావించు.
అయముత్సహతే రాజచ్ఛ్రియమాహర్తుమక్షవిత్। ద్యూతేన పాణ్డుపుత్రేభ్యస్తదనుజ్ఞాతుమర్హసి
ఈ జూదగాడు పాండవుల నుంచి రాజ్యాన్ని గెలుచుకోగలడు; నీవు అనుమతించాలి.
స్థితోఽస్మి శాసనే భ్రాతుర్విదురస్య మహాత్మనః। తేన సఙ్గమ్య వేత్స్యామి కార్యస్యాస్య వినిశ్చయమ్
నేను నా గొప్ప సహోదరుడు విదురుని ఆజ్ఞను పాటిస్తున్నాను; అతడితో మాట్లాడి ఈ విషయానికి తగిన నిర్ణయం తెలుసుకుంటాను.
కృష్ణాదభ్యాధికః సోఽపి క్షత్తా బోద్ధా విశామ్పతే। కేవలం ధర్మమేవాహ న తద్విజయసాధకమ్
కృష్ణుడిని మించిన జ్ఞానంతో కూడిన విదురుడు కూడా ధర్మాన్నే మాట్లాడతాడు, విజయాన్ని సాధించేదాన్ని కాదు, రాజా.
జయశ్చ ధర్మతోపేతస్తథైవ భరతర్షభ। తస్మాద్వినయతో జేతా తావుభౌ చ విరోధినౌ
ధర్మంతో కూడిన విజయం కూడా అంతే గొప్పది, భరత వంశశ్రేష్ఠా; అందువల్ల వినయంతో ఉన్నవాడే ఇద్దరు శత్రువులను కూడా జయించగలడు.
వ్యపనేష్యతి తే బుద్ధిం విదురో ముక్తసంశయః। పాణ్డవానాం హితే యుక్తో న తథా మమ కౌరవ
సందేహం లేని విదురుడు నీ బుద్ధిని తొలగిస్తాడు; అతడు పాండవుల మేలుకోసమే యత్నిస్తాడు, నా కోసం అంతగా కాదు, కౌరవా.
నారభేతాన్యసామర్థ్యాత్పురుషః కార్యమాత్మనః। మతిసామ్యం ద్వయోర్నాస్తి కార్యేషు కురునన్దన
తన శక్తికి మించి మనిషి పనిని ప్రారంభించకూడదు; ఈ విషయాల్లో ఇద్దరి మధ్య బుద్ధి సమానం కాదు, కురునందనా.
భయం పరిహరన్మత్త ఆత్మానం పరిపాలయన్। వర్షాసు క్లిన్నవటవత్తిష్ఠన్నైవావసీదతి
భయాన్ని దూరం చేసుకుంటూ, తనను తాను రక్షించుకుంటూ, వానలో తడిసిన వటవృక్షంలా నిలబడితే, ఎప్పటికీ కుంగిపోవడు.
న వ్యాధయో నాపి యమః ప్రాప్తుం శ్రేయః ప్రతీక్షతే। యావదేవ భవేత్కల్పస్తావచ్ఛ్రేయః సమాచరేత్
రోగమూ, మరణమూ మంచి ఫలితాన్ని ఎదురు చూసి ఉండవు; ఎంతవరకు శక్తి ఉంటే అంతవరకు మేలైన పనులు చేయాలి.
సర్వథా పుత్ర బలిభిర్విగ్రహో మే రోచతే। వైరం వికారం సృజతి తద్వై శస్త్రమనాయసమ్
ఎల్లప్పుడూ నా బలమైన కుమారులతో పోరాటమే నాకిష్టం; శత్రుత్వం మనసులో మార్పు తెస్తుంది, అదే బాధలేని ఆయుధం.
అనర్థమర్థం మన్యసే రాజపుత్ర సఙ్గ్రన్థనం కలహస్యాతియాతి। తద్వై ప్రవృత్తం తు యథాకథఞ్చిత్ సృజేదసీన్నిశితాన్సాయకాంశ్చ
రాజకుమారా! నీవు అనర్థాన్ని అర్థమని భావిస్తున్నావు; కలహాన్ని కలిపే పని హద్దు దాటి పోతుంది. అది మొదలైతే, ఎలాగైనా పదునైన కత్తులు, బాణాలు పుట్టించవచ్చు.
ద్యూతే పురాణైర్వ్యవహారః ప్రణీత- స్తత్రాత్యయో నాస్తి న సమ్ప్రహారః। తద్రోచతాం శకునేర్వాక్యమద్య సభాం క్షిప్రం త్వమిహాజ్ఞాపయస్వ
జూదంలో పూర్వకాలపు నియమాలు ఉన్నాయి; అక్కడ ప్రమాదమూ, గొడవలూ ఉండవు. శకుని మాటలు నేడు మనకు అనుకూలంగా ఉండాలి; సభను త్వరగా ఆదేశించు.
స్వర్గద్వారం దీవ్యతాం నో విశిష్టం తద్వర్తినాం చాపి తథైవ యుక్తమ్। భవేదేవం హ్యాత్మనా తుల్యమేవ దురోదరం పాణ్డవైస్త్వం కురుష్వ
మనకు జూదమే స్వర్గద్వారం అవ్వాలి; ఆ మార్గంలో నడిచేవారికి కూడా ఇది తగినదే. మనకు సమానంగా ఉండేలా పాండవులతో జూదాన్ని ఏర్పాటుచేయు.
వాక్యం న మే రోచతే యత్త్వయోక్తం యత్తే ప్రియం తత్క్రియతాం నరేన్ద్ర। పశ్చాత్తప్స్యసే తదుపాక్రమ్య వాక్యం న హీదృశం భావి వచో హి ధర్మ్యమ్
నీవు చెప్పిన మాటలు నాకు నచ్చలేదు; నీకు ఇష్టమైనదే జరగనీ, రాజా. తరువాత నీవు చేసిన పని మీద పశ్చాత్తాపపడతావు; ఇలాంటి మాటలు ధర్మబద్ధమైనవీ, జరగబోయేవీ కావు.
దృష్టం హ్యేతద్విదురేణై సర్వం విపశ్చితా బుద్ధివిద్యానుగేన। తదేవైతదవశస్యాభ్యుపైతి మహద్భయం క్షత్రియజీవఘాతి
విదురుడు తన జ్ఞానంతో, వివేకంతో ఈ సంగతులన్నీ ముందే గ్రహించాడు. అతడి మాటలను పట్టించుకోకపోతే, అది క్షత్రియుల ప్రాణాలను నాశనం చేసే మహా ప్రమాదానికి దారి తీస్తుంది.
ఏవముక్త్వా ధృతరాష్ట్రో మనీషీ దైవం మత్వా పరమం దుస్తరం చ। శశాసోచ్చైః పురుషాన్పుత్రవాక్యే స్థితో రాజా దైవసంమూఢచేతాః
ఇలా చెప్పి, ధృతరాష్ట్రుడు, విధిని అత్యంత గంభీరంగా, దాటి పోవడం కష్టమని భావించి, తన కుమారుని మాటలు అనుసరించి, పురుషులకు గట్టిగా ఆదేశించాడు; రాజు విధి వల్ల మూర్ఖుడై నిలిచిపోయాడు.
సహస్రస్తమ్భాం హేమవైదూర్యచిత్రాం శతద్వారాం తోరణస్ఫాటికాఢ్యామ్। సభామగ్ర్యాం క్రోశమాత్రాయతాం మే తద్విస్తారామాశు కుర్వన్తు యుక్తాః
వెయ్యి బంగారు, వైడూర్యపు స్తంభాలతో, వంద తలుపులతో, స్ఫటికపు ద్వారాలతో, ఒక క్రోశం పొడవుగా ఉన్న గొప్ప సభను నిపుణులు త్వరగా సిద్ధం చేయాలి.
శ్రుత్వా తస్య త్వరితా నిర్విశఙ్కాః ప్రాజ్ఞా దక్షాస్తాం తదా చక్రురాశు। సర్వద్రవ్యాణ్యుపజహ్రుః సభాయాం సహస్రశః శిల్పినశ్చైవ యుక్తాః
ఆయన ఆజ్ఞ విని, తెలివైన, నైపుణ్యం కలిగిన శిల్పులు ఎలాంటి సందేహం లేకుండా వెంటనే ఆ సభను నిర్మించారు; వేలాది వస్తువులను సభలోకి తెచ్చారు, నిపుణులు సిద్ధంగా ఉన్నారు.