న సన్తీమే ధార్తరాష్ట్రా యేషాం త్వమనుశాసితా। భవిష్యమర్థమాఖ్యాసి సర్వదా కృత్యమాత్మనః
నువ్వు ఉపదేశం చేస్తున్న ధృతరాష్ట్ర కుమారులు నాకు నిజమైన బంధువులు కావు. నువ్వు ఎప్పుడూ నీకే మేలు అయ్యే విషయాలే చెబుతావు.
పరనేయోఽగ్రణీర్యస్య స మార్గాన్ప్రతిముహ్యతి। పన్థానమనుగచ్ఛేయుః కథం తస్య పదానుగాః
తలపెట్టినవాడు తానే తప్పుదోవ పట్టినప్పుడు, అతని మార్గాన్ని అనుసరించే వారు ఎలా సరిగా నడవగలరు?
రాజన్పరిణతప్రజ్ఞో వృద్ధసేవీ జితేన్ద్రియః। ప్రతిపన్నాన్స్వకార్యేషు సంమోహయసి నో భృశమ్
ఓ రాజా, నీవు పరిణితి కలవాడవు, పెద్దవారిని సేవించేవాడవు, ఇంద్రియాలను జయించినవాడవు. అయినా, తమ పనుల్లో నిమగ్నమైన మమ్మల్ని బాగా అయోమయానికి గురిచేస్తున్నావు.
లోకవృత్తాద్రాజవృత్తమన్యదాహ బృహస్పతిః। తస్మాద్రాజ్ఞాఽప్రమత్తేన స్వార్థశ్చిన్త్యః సదైవ హి
బృహస్పతి గారు, రాజుల ప్రవర్తన సామాన్య జనాలదానికంటే భిన్నమని చెప్పారు. అందుకే రాజు ఎప్పుడూ అప్రమత్తంగా తన మేలుకే ఆలోచించాలి.
క్షత్రియస్య మహారాజ జయే వృత్తిః సమాహితా। స వై ధర్మస్త్వధర్మో వా స్వవృత్తౌ కా పరీక్షణా
ఓ మహారాజా, క్షత్రియునికి విజయం ద్వారా జీవనం లభిస్తుంది. అది ధర్మమా, అధర్మమా అన్న విచారణ అవసరం లేదు; తన కర్తవ్యాన్ని చేయడమే ముఖ్యం.
ప్రకాలయేద్దిశః సర్వాః ప్రతోదేనేవ సారథిః। ప్రత్యమిత్రశ్రియం దీప్తాం జిఘృక్షుర్భరతర్షభ
ఓ భారత వంశశ్రేష్ఠా, సారథి ఎలాగో ప్రగడితో అన్ని దిశలను ప్రేరేపిస్తాడో, శత్రువు యొక్క ప్రకాశవంతమైన ఐశ్వర్యాన్ని పొందాలని ప్రయత్నిస్తాడు.
ప్రచ్ఛన్నో వా ప్రకాశో వా యోగో యోఽరిం ప్రబాధతే। తద్వై శస్త్రం శస్త్రవిదాం న శస్త్రం ఛేదనం స్మృతమ్
దాచిన పద్ధతైనా, బహిరంగంగా చేసినా, శత్రువును ఓడించగల యుక్తి ఏదైనా, అదే నిజమైన ఆయుధం. కత్తితో కోయడమే ఆయుధం కాదని ఆయుధజ్ఞులు చెబుతారు.
శత్రుశ్చైవ హి మిత్రం చ న లేఖ్యం న చ మాతృకా। యో వై సన్తాపయతి యం స శత్రుః ప్రోచ్యతే నృప
ఓ రాజా, శత్రుత్వమూ, స్నేహమూ ఎవరికీ శాశ్వతంగా రాసిపెట్టినవి కావు. ఎవరు ఎవరికి బాధ కలిగిస్తారో, వాడే శత్రువు అని పిలవబడతాడు.
అసన్తోషః శ్రియో మూలం తస్మాత్తం కామయామ్యహమ్। సముచ్ఛ్రయే యో యతతే స రాజన్పరమో నయః
సంతృప్తి లేకపోవడమే ఐశ్వర్యానికి మూలం. అందుకే నేను దానిని కోరుకుంటాను. ఎదుగుదలకు ప్రయత్నించేవాడే, ఓ రాజా, నిజమైన నయాన్ని అనుసరిస్తాడు.
మమత్వం హి న కర్తవ్యమైశ్వర్యే వా ధనేఽపి వా। పూర్వావాప్తం హరన్త్యన్యే రాజధ్రమం హి తం విదుః
ఐశ్వర్యానికైనా, ధనానికి అయినా మమకారం కలిగి ఉండకూడదు. మనకు వచ్చినదాన్ని ఇతరులు తీసుకుపోతారు. ఇదే రాజధర్మం అని అంటారు.
అద్రోహసమంయ కృత్వా చిచ్ఛేద నముచేః శిరః। శక్రః సాఽభిమతా తస్య రిపౌ వృత్తిః సనాతనీ
శత్రువుతో శాంతి ఒప్పందం చేసుకున్నా, ఇంద్రుడు నముచిని తలను కోసాడు. శత్రువుపట్ల ఇలాంటి ప్రవర్తనే శాశ్వతమైన ఆచారం అని భావిస్తారు.
ద్వావేతౌ గ్రసతే భూమిః సర్పో బిలశయానివ। రాజానం చావిరోద్ధారం బ్రాహ్మణం చాప్రవాసినమ్
పాములు బిలంలో ఉన్నవారిని ఎలా మింగిపోతాయో, అలాగే ఎదురు నిలబడని రాజును, ఊర్లోనే ఉండే బ్రాహ్మణుడిని భూమి మింగివేస్తుంది.
నాస్తి వై జాతితః శత్రుః పురుషస్య విశామ్పతే। యేన సాధారణీ వృత్తిః స శత్రుర్నేతరో జనః
ఓ మానవరాజా, జన్మతో ఎవరికీ శత్రువు ఉండడు. మన ప్రయోజనాలకు ఎవరు విరుద్ధంగా ఉంటారో వాడే శత్రువు, ఇతరులు కాదు.
శత్రుపక్షం సమృధ్యన్తం యో మోహాత్సముపేక్షతే। వ్యాధిరాప్యాయిత ఇవ తస్య మూలం ఛినత్తి సః
శత్రువు బలపడుతున్నాడని తెలిసినా, మోహంతో పట్టించుకోని వాడు, పెరుగుతున్న వ్యాధిలా తన మూలాన్ని తానే నాశనం చేసుకుంటాడు.
అల్పోఽపి హ్యరిరత్యర్థం వర్ధమానః పరాక్రమైః। వల్మీకో మూలజ ఇవ గ్రసతే వృక్షమన్తికాత్
చిన్న శత్రువు అయినా, అతని శక్తి పెరిగితే, చెట్టు వేరులో పెరిగే పుట్టెడు ఎలుకలు చెట్టును ఎలా నాశనం చేస్తాయో, అలాగే సమీపంలో నుంచే నాశనం చేస్తాడు.
ఆజమీఢ రిపోర్లక్ష్మీర్మా తే రోచిష్ట భారత। ఏష భారః సత్వవతాం న యః శిరసి ధిష్ఠితః
ఓ ఆజమీఢ వంశజా, శత్రువు ఐశ్వర్యం నీకు ఆకర్షణగా అనిపించకూడదు. ఆ భారాన్ని మోయగలవారు ధైర్యవంతులు మాత్రమే, తలపై పడితే ఎవ్వరూ భరించలేరు.
జన్మవృద్ధిమివార్థానాం యో వృద్ధిమాభికాఙ్క్షతే। ఏధతే జ్ఞాతిషు స వై సద్యో వృద్ధిర్హి విక్రమః
ఎవడు సంతాన వృద్ధిని కోరినట్టు ధన వృద్ధిని కోరుతాడో, వాడే బంధువుల మధ్య ఎదుగుతాడు. ఎందుకంటే వృద్ధి అనేది పరాక్రమమే.
నాప్రాప్య పాణ్డవైశ్వర్యం సంశయో మే భవిష్యతి। అవాప్స్యే వా శ్రియం తాం హి శయిష్యే వా హతో యుధి
పాండవుల ఐశ్వర్యాన్ని పొందకపోతే నాకు సందేహమే మిగిలిపోతుంది. లేకపోతే ఆ ఐశ్వర్యాన్ని పొందుతాను, లేదా యుద్ధంలో మరణిస్తాను.
ఏతాదృశస్య కిం మేఽద్య జీవితేన విశామ్పతే। వర్ధన్తే పాణ్డవా నిత్యం వయం స్వస్థిరవృద్ధయః
ఓ మానవరాజా, ఈ రోజు నాకు జీవితం ఎందుకు? పాండవులు ఎప్పుడూ ఎదుగుతున్నారు, మనం మాత్రం స్థిరంగా, ఎదుగుదల లేకుండా ఉన్నాం.
యాం త్వమేతాం శ్రియం పాణ్డుపుత్రే యుధిష్ఠిరే। తప్యసే తాం హరిష్యామి ద్యూతేన జయతాం వర
నీవు పాండు కుమారుడు యుధిష్ఠిరుని ఐశ్వర్యాన్ని చూసి బాధపడుతున్నావు కదా. ఆ ఐశ్వర్యాన్ని నేను జూదంలో గెలిచి తెచ్చేస్తాను.
ఆహూయతాం పరం రాజన్కున్తీపుత్రో యుధిష్ఠిరః। అగత్వా సంశయమహమయుద్ధ్వా చ చమూముఖే
ఓ రాజా, కుంతీ కుమారుడు యుధిష్ఠిరుణ్ణి పిలిపించు. అతడు రాకపోతే నాకు సందేహం, సభలో జూదం ఆడకపోతే కూడా నాకు సందేహమే.
అక్షాన్క్షిపన్నక్షతః సన్విద్వానవిదుషో జయే। గ్లహాన్ధనూంషి మే విద్ధి శరానక్షాంశ్చ భారత
విజయంలో పాండిత్యం ఉన్నా లేకపోయినా, అతడు గాయపడకుండా పాశాలను వేయాలి. ఓ భారతా, నా పాశాలు బాణాలు, నా పందెం ధనుస్సులే.
అక్షాణాం హృదయం మే జ్యాం రథం విద్ధి మమాస్ఫురమ్
నా మనసు పాశాలే, బాణసంధానం నా రథంలా ఉప్పొంగుతోంది అని భావించు.
అయముత్సహతే రాజచ్ఛ్రియమాహర్తుమక్షవిత్। ద్యూతేన పాణ్డుపుత్రేభ్యస్తదనుజ్ఞాతుమర్హసి
ఈ జూదగాడు పాండవుల నుంచి రాజ్యాన్ని గెలుచుకోగలడు; నీవు అనుమతించాలి.
స్థితోఽస్మి శాసనే భ్రాతుర్విదురస్య మహాత్మనః। తేన సఙ్గమ్య వేత్స్యామి కార్యస్యాస్య వినిశ్చయమ్
నేను నా గొప్ప సహోదరుడు విదురుని ఆజ్ఞను పాటిస్తున్నాను; అతడితో మాట్లాడి ఈ విషయానికి తగిన నిర్ణయం తెలుసుకుంటాను.
కృష్ణాదభ్యాధికః సోఽపి క్షత్తా బోద్ధా విశామ్పతే। కేవలం ధర్మమేవాహ న తద్విజయసాధకమ్
కృష్ణుడిని మించిన జ్ఞానంతో కూడిన విదురుడు కూడా ధర్మాన్నే మాట్లాడతాడు, విజయాన్ని సాధించేదాన్ని కాదు, రాజా.
జయశ్చ ధర్మతోపేతస్తథైవ భరతర్షభ। తస్మాద్వినయతో జేతా తావుభౌ చ విరోధినౌ
ధర్మంతో కూడిన విజయం కూడా అంతే గొప్పది, భరత వంశశ్రేష్ఠా; అందువల్ల వినయంతో ఉన్నవాడే ఇద్దరు శత్రువులను కూడా జయించగలడు.
వ్యపనేష్యతి తే బుద్ధిం విదురో ముక్తసంశయః। పాణ్డవానాం హితే యుక్తో న తథా మమ కౌరవ
సందేహం లేని విదురుడు నీ బుద్ధిని తొలగిస్తాడు; అతడు పాండవుల మేలుకోసమే యత్నిస్తాడు, నా కోసం అంతగా కాదు, కౌరవా.
నారభేతాన్యసామర్థ్యాత్పురుషః కార్యమాత్మనః। మతిసామ్యం ద్వయోర్నాస్తి కార్యేషు కురునన్దన
తన శక్తికి మించి మనిషి పనిని ప్రారంభించకూడదు; ఈ విషయాల్లో ఇద్దరి మధ్య బుద్ధి సమానం కాదు, కురునందనా.
భయం పరిహరన్మత్త ఆత్మానం పరిపాలయన్। వర్షాసు క్లిన్నవటవత్తిష్ఠన్నైవావసీదతి
భయాన్ని దూరం చేసుకుంటూ, తనను తాను రక్షించుకుంటూ, వానలో తడిసిన వటవృక్షంలా నిలబడితే, ఎప్పటికీ కుంగిపోవడు.