యథాఽతిమాత్రం కౌన్తేయః శ్రియా పరమయా యుతః। రాజసూయమవాప్యైవం హరిశ్చన్ద్ర ఇవ ప్రభుః
కుంతీ కుమారుడు పరమ వైభవంతో రాజసూయ యజ్ఞాన్ని సాధించినట్టు, హరిశ్చంద్రుడు కూడా అదే విధంగా మహిమను పొందాడు.
ఏతాం దృష్టా శ్రియం పార్థే హరిశ్చన్ద్రే యథా విభో। కథం తు జీవితం శ్రేయో మమ పశ్యసి భారత
పార్థునిలో, హరిశ్చంద్రుడిలో చూసినట్టు ఈ మహిమను చూశాక, ఓ మహాబలుడా! నాకు ఇక జీవితం లో శ్రేయస్సు ఏముంది అని నీవు ఎలా అనుకుంటావు?
అన్ధేనేవ యుగం నద్ధం విపర్యస్తం నరాధిప। కనీయాంసో వివర్ధన్తే జ్యేష్ఠా హీయన్త ఏవ చ
ఓ రాజా! ఈ యుగం చీకటిలో మునిగినట్టు ఉంది. చిన్నవారు ఎదుగుతున్నారు, పెద్దవారు తగ్గిపోతున్నారు.
ఏవం దృష్ట్వా నాభివిన్దామి శర్మ సమీక్షమాణోఽపి కురుప్రవీర। తేనాహమేవం కృశతాం గతశ్చ వివర్ణతాం చైవ సశోకతాం చ
ఇలా చూసినప్పుడు, ఓ కురువంశశ్రేష్ఠా! ఎంత ఆలోచించినా నాకు శాంతి దొరకడం లేదు. అందుకే నేను బలహీనుడిని, వర్ణహీనుడిని, దుఃఖంతో ఉన్నవాడిని అయ్యాను.
త్వం వై జ్యేష్ఠో జ్యైష్ఠినేయః పుత్ర మా పాణ్డవాన్ద్విషః। ద్వేషా హ్యసుఖమాదత్తే యథైవ నిఘనం తథా
నీవు పెద్దవాడివి, పెద్దవారికి పుట్టినవాడివి, నా కుమారుడా! పాండవులపై ద్వేషం పెట్టకు. ద్వేషం ఎప్పుడూ బాధనే ఇస్తుంది, మబ్బు మోత మాదిరిగా.
అవ్యుత్పన్నం సమానార్థం తుల్యమిత్రం యుధిష్ఠిరమ్। అద్విషన్తం కథం ద్విష్యాత్త్వాదృశో భరతర్షభ
ఓ భారతవంశశ్రేష్ఠా! మోసానికి దూరంగా ఉండే, అందరికీ సమానంగా మిత్రుడిగా ఉండే, ఎవ్వరినీ ద్వేషించని యుధిష్ఠిరుడిని నువ్వు ఎలా ద్వేషించగలవు?
తుల్యాభిజనవీర్యశ్చ కథం భ్రాతుః శ్రియం నృప। పుత్ర కామయసే మోహాన్మైవం భూః శామ్య మా శుచః
ఓ రాజా, నువ్వు జన్మలోను, శక్తిలోను నీ అన్నతో సమానమే. మరి ఎందుకు మాయతో నీ అన్నకి ఉన్న ఐశ్వర్యాన్ని కోరుకుంటున్నావు? అలా చేయవద్దు, మనసు చల్లబర్చుకో, బాధపడవద్దు.
అథ యజ్ఞవిభూతిం తాం కాఙ్క్షసే భరతర్షభ। ఋత్విజస్తవ తన్వన్తు సప్తతన్తుం మహాధ్వరమ్
ఓ భరత వంశ శిరోమణి, నీవు యజ్ఞఫలాన్ని ఆశిస్తే, నీ యాజమాన్యంలో ఉన్న పూజారులు ఆ ఏడురకాల కర్మలతో కూడిన గొప్ప యజ్ఞాన్ని నీకోసం నిర్వహించనివ్వు.
ఆహరిష్యన్తి రాజానస్తవాపి విపులం ధనమ్। ప్రీత్యా చ బహుమానాచ్చ రత్నాన్యాభరణాని చ
రాజులు నీకు అపారమైన ధనాన్ని తీసుకొస్తారు. వారు ప్రేమతో, గౌరవంతో నీకు రత్నాలు, ఆభరణాలు కూడా ఇస్తారు.
అనార్యాచరితం తాత పరస్వస్పృహణం భృశమ్। స్వసన్తుష్టః స్వధర్మస్థో యః స వై సుఖమేధతే
ఇతరుల సంపదను ఆశించడం మంచి పనికాదు, బిడ్డా. తనదైనదానిలో సంతృప్తిగా ఉండి, తన కర్తవ్యాన్ని నిబద్ధంగా పాటించే వాడే నిజంగా సుఖాన్ని పొందుతాడు.
మహీ కామదుఘా సా హి వీరపత్నీతి చోచ్యతే। తథా వీరస్య భార్యా శ్రీస్తే ఇమే హి కలత్రవత్
ఈ భూమి కోరినదాన్ని ఇచ్చే కామధేను లాంటిది, వీరుల భార్య అని కూడా అంటారు. అలాగే, ఐశ్వర్యం కూడా ధైర్యవంతుడికి భార్యలాంటిదే. ఇవన్నీ యోగ్యులకు జీవిత భాగస్వామ్యాలవంటివి.
తవాప్యస్తి హే చేద్వీర్యం భోక్ష్యసే హి మహీమిమామ్
నీకూ ధైర్యం ఉంటే, ఈ భూమిని నువ్వు కూడా అనుభవించవచ్చు.
అయుక్తమిదమేతత్తు పరస్వహరణం భృశమ్। ఉభయోర్లోకయోర్దుఃఖం సుహృదాం కాఙ్క్షతోఽనయమ్
ఇతరుల సంపదను లాక్కోవడం సరైనది కాదు. స్నేహితులదాన్ని ఆశించడం ఇహలోకంలోను, పరలోకంలోను బాధను కలిగిస్తుంది.
అవ్యాపారః పరార్తేషు నిత్యోద్యోగః స్వకర్మసు। రక్షణం సముపాత్తానామేతద్వైభవలక్షణమ్
ఇతరుల విషయాల్లో కలగకూడదు, ఎప్పుడూ తన పనుల్లో శ్రద్ధగా ఉండాలి, సంపాదించినదాన్ని కాపాడుకోవాలి — ఇవే ఐశ్వర్యానికి లక్షణాలు.
విపత్తిష్వవ్యథో దక్షో నిత్యముత్థానవాన్నరః। అప్రమత్తో వినీతాత్మా నిత్యం భద్రాణి పశ్యతి
అపదల్లో కూడా మనసు స్థిరంగా ఉంచే వాడు, పనిలో నైపుణ్యం కలవాడు, ఎప్పుడూ శ్రమించే వాడు, అప్రమత్తంగా ఉండే వాడు, ఆత్మనిగ్రహం కలవాడు — అలాంటి వాడు ఎప్పుడూ శుభాన్ని చూస్తాడు.
బాహూనివైతాన్మా చ్ఛేత్సీః పాణ్డుపుత్రాస్తథైవ తే। భ్రాతృణాం తద్ధనార్థం వై మిత్రద్రోహం చ మా కురు
నీకు సొంతమైన పాండుపుత్రుల చేతులను నువ్వు నరికవద్దు. ధనానికి మోజుపడి నీ అన్నదమ్ములను, స్నేహితులను వంచించవద్దు.
పాణ్డోః పుత్రాన్మా ద్విషస్వేహ రాజం- స్తథైవ తే భ్రాతృధనం సమగ్రమ్। మిత్రద్రోహే తాత మహానఘర్మః పితామహా యే తవ తేఽపి తేషామ్
ఓ రాజా, పాండు కుమారులపై ద్వేషం పెట్టుకోకు. అలాగే, అన్నదమ్ముల సంపద అంతా ఆశించవద్దు. స్నేహితులను వంచిస్తే గొప్ప దురదృష్టం వస్తుంది. నీ పితామహులు కూడా వాళ్లవారే.
అన్తర్వేద్యాం దదద్విత్తం కామాననుభవన్ప్రియాన్। క్రీడన్స్త్రీభిర్నిరాతఙ్కః ప్రశామ్య భరతర్షభ
యజ్ఞవేదిక మధ్యలో ధనం పంచుతూ, ఇష్టమైనవారితో కోరికలు అనుభవిస్తూ, స్త్రీలతో ఆనందంగా ఆడుతూ, ఎలాంటి భయం లేకుండా ప్రశాంతంగా ఉండు, ఓ భరత వంశ శిరోమణి.
యస్య నాస్తి నిజా ప్రజ్ఞా కేవలం తు బహుశ్రుతః। న స జానాతి శాస్త్రార్థం దర్వీ సూపరసానివ
తనకు స్వంత జ్ఞానం లేకపోయినా, పుస్తకాలు ఎక్కువగా చదివినవాడు, వాస్తవానికి శాస్త్రార్థాన్ని అర్థం చేసుకోడు. అది ఊపలతో పులుసు రుచి చూడలేనట్టు.
జానన్వై మోహయతి మాం నావి నౌరివ సంయతా। స్వార్థే కిం నావధానం తే ఉతాహో ద్వేష్టి మాం భవాన్
నువ్వు తెలిసి కూడా నన్ను అయోమయంలో పడేస్తున్నావు. ఇది నడిపించని పడవలా ఉంది. నీకే మేలు కావాలని శ్రద్ధ లేకపోయిందా, లేక నన్ను ద్వేషిస్తున్నావా?
న సన్తీమే ధార్తరాష్ట్రా యేషాం త్వమనుశాసితా। భవిష్యమర్థమాఖ్యాసి సర్వదా కృత్యమాత్మనః
నువ్వు ఉపదేశం చేస్తున్న ధృతరాష్ట్ర కుమారులు నాకు నిజమైన బంధువులు కావు. నువ్వు ఎప్పుడూ నీకే మేలు అయ్యే విషయాలే చెబుతావు.
పరనేయోఽగ్రణీర్యస్య స మార్గాన్ప్రతిముహ్యతి। పన్థానమనుగచ్ఛేయుః కథం తస్య పదానుగాః
తలపెట్టినవాడు తానే తప్పుదోవ పట్టినప్పుడు, అతని మార్గాన్ని అనుసరించే వారు ఎలా సరిగా నడవగలరు?
రాజన్పరిణతప్రజ్ఞో వృద్ధసేవీ జితేన్ద్రియః। ప్రతిపన్నాన్స్వకార్యేషు సంమోహయసి నో భృశమ్
ఓ రాజా, నీవు పరిణితి కలవాడవు, పెద్దవారిని సేవించేవాడవు, ఇంద్రియాలను జయించినవాడవు. అయినా, తమ పనుల్లో నిమగ్నమైన మమ్మల్ని బాగా అయోమయానికి గురిచేస్తున్నావు.
లోకవృత్తాద్రాజవృత్తమన్యదాహ బృహస్పతిః। తస్మాద్రాజ్ఞాఽప్రమత్తేన స్వార్థశ్చిన్త్యః సదైవ హి
బృహస్పతి గారు, రాజుల ప్రవర్తన సామాన్య జనాలదానికంటే భిన్నమని చెప్పారు. అందుకే రాజు ఎప్పుడూ అప్రమత్తంగా తన మేలుకే ఆలోచించాలి.
క్షత్రియస్య మహారాజ జయే వృత్తిః సమాహితా। స వై ధర్మస్త్వధర్మో వా స్వవృత్తౌ కా పరీక్షణా
ఓ మహారాజా, క్షత్రియునికి విజయం ద్వారా జీవనం లభిస్తుంది. అది ధర్మమా, అధర్మమా అన్న విచారణ అవసరం లేదు; తన కర్తవ్యాన్ని చేయడమే ముఖ్యం.
ప్రకాలయేద్దిశః సర్వాః ప్రతోదేనేవ సారథిః। ప్రత్యమిత్రశ్రియం దీప్తాం జిఘృక్షుర్భరతర్షభ
ఓ భారత వంశశ్రేష్ఠా, సారథి ఎలాగో ప్రగడితో అన్ని దిశలను ప్రేరేపిస్తాడో, శత్రువు యొక్క ప్రకాశవంతమైన ఐశ్వర్యాన్ని పొందాలని ప్రయత్నిస్తాడు.
ప్రచ్ఛన్నో వా ప్రకాశో వా యోగో యోఽరిం ప్రబాధతే। తద్వై శస్త్రం శస్త్రవిదాం న శస్త్రం ఛేదనం స్మృతమ్
దాచిన పద్ధతైనా, బహిరంగంగా చేసినా, శత్రువును ఓడించగల యుక్తి ఏదైనా, అదే నిజమైన ఆయుధం. కత్తితో కోయడమే ఆయుధం కాదని ఆయుధజ్ఞులు చెబుతారు.
శత్రుశ్చైవ హి మిత్రం చ న లేఖ్యం న చ మాతృకా। యో వై సన్తాపయతి యం స శత్రుః ప్రోచ్యతే నృప
ఓ రాజా, శత్రుత్వమూ, స్నేహమూ ఎవరికీ శాశ్వతంగా రాసిపెట్టినవి కావు. ఎవరు ఎవరికి బాధ కలిగిస్తారో, వాడే శత్రువు అని పిలవబడతాడు.
అసన్తోషః శ్రియో మూలం తస్మాత్తం కామయామ్యహమ్। సముచ్ఛ్రయే యో యతతే స రాజన్పరమో నయః
సంతృప్తి లేకపోవడమే ఐశ్వర్యానికి మూలం. అందుకే నేను దానిని కోరుకుంటాను. ఎదుగుదలకు ప్రయత్నించేవాడే, ఓ రాజా, నిజమైన నయాన్ని అనుసరిస్తాడు.
మమత్వం హి న కర్తవ్యమైశ్వర్యే వా ధనేఽపి వా। పూర్వావాప్తం హరన్త్యన్యే రాజధ్రమం హి తం విదుః
ఐశ్వర్యానికైనా, ధనానికి అయినా మమకారం కలిగి ఉండకూడదు. మనకు వచ్చినదాన్ని ఇతరులు తీసుకుపోతారు. ఇదే రాజధర్మం అని అంటారు.