అధారయచ్ఛత్రమస్య సాత్యకిః సత్యవిక్రమః। ధనఞ్జయశ్చ వ్యజనే భీమసేనశ్చ పాణ్డవః
ధైర్యవంతుడైన సాత్యకి అతనికి ఛత్రం పట్టాడు. ధనంజయుడు, భీమసేనుడు ఇద్దరూ పంకాలు పట్టి సేవ చేశారు.
చామరే చాపి శుద్ధే ద్వే యమౌ జగృహతుస్తథా। ఉపాగృహ్ణాద్యమిన్ద్రాయ పురాకల్పే ప్రజాపతిః
యమద్వయులు రెండు శుద్ధమైన చామరాలు పట్టారు. పూర్వకాలంలో ప్రజాపతి ఇంద్రునికి సేవ చేసినట్టు వారు సేవ చేశారు.
తమస్మై శఙ్ఖమాహార్షీద్వారుణం కలశోదధిః। శైక్యం నిష్కసహస్రేణ సుకృతం విశ్వకర్మణా
విశ్వకర్మ చేతి పనిగా, వెయ్యి నాణేల విలువైన బంగారు పాత్రలో, సముద్రుడు వరుణుని శంఖాన్ని అతనికి అందించాడు.
తేనాభిషిక్తః కృష్ణేన తత్ర మే కశ్మలోఽభవత్। గచ్ఛన్తి పూర్వాదపరం సముద్రం చాపి దక్షిణమ్
కృష్ణుడు ఆ జలంతో అభిషేకం చేసినప్పుడు, నాకు మనసు గందరగోళంగా మారింది. తూర్పు నుంచి పడమటికి, దక్షిణ సముద్రానికీ నీళ్లు ప్రవహించాయి.
ఉత్తరం తు గచ్ఛన్తి వినా తాత పతత్ర్రిభిః। తత్ర స్మ దధ్ముః శతశః శఙ్ఖాన్మఙ్గలకారకాన్
ఊరికి ఉత్తర దిశకు మాత్రం పక్షులు తప్ప ఎవరూ వెళ్లలేకపోయారు. అక్కడ శుభదాయకమైన శంఖాలు వందల సంఖ్యలో ఊదబడ్డాయి.
ప్రాణదన్త సమాధ్మాతాస్తతో రోమాణి మేఽహృషన్। ప్రాపతన్భూమిపాలాశ్చ యే తు హీనాః స్వతేజసా
ఆ శంఖధ్వని గట్టిగా వినిపించగానే నా రోమాలు నిక్కబొడుచుకున్నాయి. తమ తేజస్సు లేని రాజులు నేలపై పడిపోయారు.
ధృష్టద్యుమ్నః పాణ్డవాశ్చ సాత్యకిః కేశవోఽష్టమః। సత్వస్థా వీర్యసమ్పన్నా హ్యన్యోన్యప్రియదర్శనాః
ధృష్టద్యుమ్నుడు, పాండవులు, సాత్యకి, ఎనిమిదవవాడిగా కేశవుడు— వీరందరూ ధైర్యవంతులు, బలవంతులు, పరస్పరం సంతోషంగా ఉన్నారు.
విసఞ్జ్ఞాన్భూమిపాన్దృష్ట్వా మాం చ తే ప్రాహసంస్తదా। తతః ప్రహృష్టో బీభత్సుః ప్రాదాద్ధేమవిషాణినామ్
రాజులు, నేనూ, అపస్మారంలో పడిపోతుంటే వారంతా నవ్వారు. ఆనందంతో అర్జునుడు వందలాది బంగారు కొమ్ముల గోవులను దానం చేశాడు.
శతాన్యనడుహాం పఞ్చ ద్విజముఖ్యేషు భారత। న రన్తిదేవో నాభాగో యౌవనాశ్వో మనుర్న చ
భారతా! అర్జునుడు ప్రఖ్యాత బ్రాహ్మణులకు ఐదు వందల పాలు ఇచ్చే ఆవులను దానం చేశాడు. అంతటి దానం రంతిదేవుడు, నాభాగుడు, యౌవనాశ్వుడు, మనువు కూడా చేయలేదు.
న చ రాజా పృథుర్వైన్యో న చాప్యాసీద్భగీరథః। యయాతిర్నహుషో వాపి యథా రాజా యుధిష్ఠిరః
పృథువు, భాగీరథుడు, యయాతి, నహుషుడు కూడా యుధిష్ఠిరుడు చేసినంత గొప్ప కార్యాన్ని చేయలేకపోయారు.
యథాఽతిమాత్రం కౌన్తేయః శ్రియా పరమయా యుతః। రాజసూయమవాప్యైవం హరిశ్చన్ద్ర ఇవ ప్రభుః
కుంతీ కుమారుడు పరమ వైభవంతో రాజసూయ యజ్ఞాన్ని సాధించినట్టు, హరిశ్చంద్రుడు కూడా అదే విధంగా మహిమను పొందాడు.
ఏతాం దృష్టా శ్రియం పార్థే హరిశ్చన్ద్రే యథా విభో। కథం తు జీవితం శ్రేయో మమ పశ్యసి భారత
పార్థునిలో, హరిశ్చంద్రుడిలో చూసినట్టు ఈ మహిమను చూశాక, ఓ మహాబలుడా! నాకు ఇక జీవితం లో శ్రేయస్సు ఏముంది అని నీవు ఎలా అనుకుంటావు?
అన్ధేనేవ యుగం నద్ధం విపర్యస్తం నరాధిప। కనీయాంసో వివర్ధన్తే జ్యేష్ఠా హీయన్త ఏవ చ
ఓ రాజా! ఈ యుగం చీకటిలో మునిగినట్టు ఉంది. చిన్నవారు ఎదుగుతున్నారు, పెద్దవారు తగ్గిపోతున్నారు.
ఏవం దృష్ట్వా నాభివిన్దామి శర్మ సమీక్షమాణోఽపి కురుప్రవీర। తేనాహమేవం కృశతాం గతశ్చ వివర్ణతాం చైవ సశోకతాం చ
ఇలా చూసినప్పుడు, ఓ కురువంశశ్రేష్ఠా! ఎంత ఆలోచించినా నాకు శాంతి దొరకడం లేదు. అందుకే నేను బలహీనుడిని, వర్ణహీనుడిని, దుఃఖంతో ఉన్నవాడిని అయ్యాను.
త్వం వై జ్యేష్ఠో జ్యైష్ఠినేయః పుత్ర మా పాణ్డవాన్ద్విషః। ద్వేషా హ్యసుఖమాదత్తే యథైవ నిఘనం తథా
నీవు పెద్దవాడివి, పెద్దవారికి పుట్టినవాడివి, నా కుమారుడా! పాండవులపై ద్వేషం పెట్టకు. ద్వేషం ఎప్పుడూ బాధనే ఇస్తుంది, మబ్బు మోత మాదిరిగా.
అవ్యుత్పన్నం సమానార్థం తుల్యమిత్రం యుధిష్ఠిరమ్। అద్విషన్తం కథం ద్విష్యాత్త్వాదృశో భరతర్షభ
ఓ భారతవంశశ్రేష్ఠా! మోసానికి దూరంగా ఉండే, అందరికీ సమానంగా మిత్రుడిగా ఉండే, ఎవ్వరినీ ద్వేషించని యుధిష్ఠిరుడిని నువ్వు ఎలా ద్వేషించగలవు?
తుల్యాభిజనవీర్యశ్చ కథం భ్రాతుః శ్రియం నృప। పుత్ర కామయసే మోహాన్మైవం భూః శామ్య మా శుచః
ఓ రాజా, నువ్వు జన్మలోను, శక్తిలోను నీ అన్నతో సమానమే. మరి ఎందుకు మాయతో నీ అన్నకి ఉన్న ఐశ్వర్యాన్ని కోరుకుంటున్నావు? అలా చేయవద్దు, మనసు చల్లబర్చుకో, బాధపడవద్దు.
అథ యజ్ఞవిభూతిం తాం కాఙ్క్షసే భరతర్షభ। ఋత్విజస్తవ తన్వన్తు సప్తతన్తుం మహాధ్వరమ్
ఓ భరత వంశ శిరోమణి, నీవు యజ్ఞఫలాన్ని ఆశిస్తే, నీ యాజమాన్యంలో ఉన్న పూజారులు ఆ ఏడురకాల కర్మలతో కూడిన గొప్ప యజ్ఞాన్ని నీకోసం నిర్వహించనివ్వు.
ఆహరిష్యన్తి రాజానస్తవాపి విపులం ధనమ్। ప్రీత్యా చ బహుమానాచ్చ రత్నాన్యాభరణాని చ
రాజులు నీకు అపారమైన ధనాన్ని తీసుకొస్తారు. వారు ప్రేమతో, గౌరవంతో నీకు రత్నాలు, ఆభరణాలు కూడా ఇస్తారు.
అనార్యాచరితం తాత పరస్వస్పృహణం భృశమ్। స్వసన్తుష్టః స్వధర్మస్థో యః స వై సుఖమేధతే
ఇతరుల సంపదను ఆశించడం మంచి పనికాదు, బిడ్డా. తనదైనదానిలో సంతృప్తిగా ఉండి, తన కర్తవ్యాన్ని నిబద్ధంగా పాటించే వాడే నిజంగా సుఖాన్ని పొందుతాడు.
మహీ కామదుఘా సా హి వీరపత్నీతి చోచ్యతే। తథా వీరస్య భార్యా శ్రీస్తే ఇమే హి కలత్రవత్
ఈ భూమి కోరినదాన్ని ఇచ్చే కామధేను లాంటిది, వీరుల భార్య అని కూడా అంటారు. అలాగే, ఐశ్వర్యం కూడా ధైర్యవంతుడికి భార్యలాంటిదే. ఇవన్నీ యోగ్యులకు జీవిత భాగస్వామ్యాలవంటివి.
తవాప్యస్తి హే చేద్వీర్యం భోక్ష్యసే హి మహీమిమామ్
నీకూ ధైర్యం ఉంటే, ఈ భూమిని నువ్వు కూడా అనుభవించవచ్చు.
అయుక్తమిదమేతత్తు పరస్వహరణం భృశమ్। ఉభయోర్లోకయోర్దుఃఖం సుహృదాం కాఙ్క్షతోఽనయమ్
ఇతరుల సంపదను లాక్కోవడం సరైనది కాదు. స్నేహితులదాన్ని ఆశించడం ఇహలోకంలోను, పరలోకంలోను బాధను కలిగిస్తుంది.
అవ్యాపారః పరార్తేషు నిత్యోద్యోగః స్వకర్మసు। రక్షణం సముపాత్తానామేతద్వైభవలక్షణమ్
ఇతరుల విషయాల్లో కలగకూడదు, ఎప్పుడూ తన పనుల్లో శ్రద్ధగా ఉండాలి, సంపాదించినదాన్ని కాపాడుకోవాలి — ఇవే ఐశ్వర్యానికి లక్షణాలు.
విపత్తిష్వవ్యథో దక్షో నిత్యముత్థానవాన్నరః। అప్రమత్తో వినీతాత్మా నిత్యం భద్రాణి పశ్యతి
అపదల్లో కూడా మనసు స్థిరంగా ఉంచే వాడు, పనిలో నైపుణ్యం కలవాడు, ఎప్పుడూ శ్రమించే వాడు, అప్రమత్తంగా ఉండే వాడు, ఆత్మనిగ్రహం కలవాడు — అలాంటి వాడు ఎప్పుడూ శుభాన్ని చూస్తాడు.
బాహూనివైతాన్మా చ్ఛేత్సీః పాణ్డుపుత్రాస్తథైవ తే। భ్రాతృణాం తద్ధనార్థం వై మిత్రద్రోహం చ మా కురు
నీకు సొంతమైన పాండుపుత్రుల చేతులను నువ్వు నరికవద్దు. ధనానికి మోజుపడి నీ అన్నదమ్ములను, స్నేహితులను వంచించవద్దు.
పాణ్డోః పుత్రాన్మా ద్విషస్వేహ రాజం- స్తథైవ తే భ్రాతృధనం సమగ్రమ్। మిత్రద్రోహే తాత మహానఘర్మః పితామహా యే తవ తేఽపి తేషామ్
ఓ రాజా, పాండు కుమారులపై ద్వేషం పెట్టుకోకు. అలాగే, అన్నదమ్ముల సంపద అంతా ఆశించవద్దు. స్నేహితులను వంచిస్తే గొప్ప దురదృష్టం వస్తుంది. నీ పితామహులు కూడా వాళ్లవారే.
అన్తర్వేద్యాం దదద్విత్తం కామాననుభవన్ప్రియాన్। క్రీడన్స్త్రీభిర్నిరాతఙ్కః ప్రశామ్య భరతర్షభ
యజ్ఞవేదిక మధ్యలో ధనం పంచుతూ, ఇష్టమైనవారితో కోరికలు అనుభవిస్తూ, స్త్రీలతో ఆనందంగా ఆడుతూ, ఎలాంటి భయం లేకుండా ప్రశాంతంగా ఉండు, ఓ భరత వంశ శిరోమణి.
యస్య నాస్తి నిజా ప్రజ్ఞా కేవలం తు బహుశ్రుతః। న స జానాతి శాస్త్రార్థం దర్వీ సూపరసానివ
తనకు స్వంత జ్ఞానం లేకపోయినా, పుస్తకాలు ఎక్కువగా చదివినవాడు, వాస్తవానికి శాస్త్రార్థాన్ని అర్థం చేసుకోడు. అది ఊపలతో పులుసు రుచి చూడలేనట్టు.
జానన్వై మోహయతి మాం నావి నౌరివ సంయతా। స్వార్థే కిం నావధానం తే ఉతాహో ద్వేష్టి మాం భవాన్
నువ్వు తెలిసి కూడా నన్ను అయోమయంలో పడేస్తున్నావు. ఇది నడిపించని పడవలా ఉంది. నీకే మేలు కావాలని శ్రద్ధ లేకపోయిందా, లేక నన్ను ద్వేషిస్తున్నావా?