దక్షిణార్థం సమానీత రాజభిః కాంస్యదోహనాః। ఆరణ్యా బహుసాహస్రా అపశ్యంస్తత్రతత్ర గాః
రాజులు దక్షిణాదాయానికి కాంస్య పాత్రల్లో పాలు తీయడానికి ఆవులను తెచ్చారు. అక్కడక్కడా వేలాది అడవి ఆవులను చూశాను.
ఆజహ్రస్తత్ర సత్కృత్య స్వయముద్యమ్య భారత। అభిషేకార్థమవ్యగ్రా భాణ్డముచ్చావచం నృపాః
రాజులు స్వయంగా ఏకాగ్రతతో, గౌరవంగా, వివిధ రకాల పాత్రలను అభిషేకానికి తీసుకొచ్చారు.
బాహ్లీకో రథమాహార్షీజ్జామ్బూనదవిభూషితమ్। సుదక్షిణస్తు యుయుజే శ్వేతైః కామ్భోజజైర్హయైః
బాహ్లీకుడు బంగారు అలంకారాలతో కూడిన రథాన్ని తెచ్చాడు. సుదక్షిణుడు కాంభోజదేశపు తెల్ల గుర్రాలతో దానిని జోడించాడు.
సునీథః ప్రీతిమాంశ్చైవ హ్యనుకర్షం మహాబలః। ధ్వజం చేదిపతిశ్చైవమహార్షీత్స్వయముద్యతమ్
సునీతుడు ఆనందంగా, బలంగా యోగాన్ని తెచ్చాడు. చెది రాజు తన చేతులతో జెండాను ఎత్తి తెచ్చాడు.
దాక్షిణాత్యః సన్నహనం స్రగుష్ణీషే చ మాగధః। వసుదానో మహేష్వాసో గజేన్ద్రం షష్టిహాయనమ్
దక్షిణాది రాజు కవచాన్ని తెచ్చాడు, మాగధుడు హారాన్ని, తలపాగా తెచ్చాడు. గొప్ప విలువాడు వసుదానుడు అరవై ఏళ్ల ఏనుగును తెచ్చాడు.
మత్స్యస్త్వక్షాన్హేమనద్ధానేకలవ్య ఉపానహౌ। ఆవన్త్యస్త్వభిషేకార్థమపో బహువిధాస్తథా
మత్స్యుడు బంగారు పట్టీలతో కూడిన చెప్పులు, చేప చర్మపు వస్త్రాన్ని తెచ్చాడు. అవంతి రాజు అభిషేకానికి色色 రకాల నీళ్లు తెచ్చాడు.
చేకితాన ఉపాసఙ్గం ధనుః కాశ్య ఉపాహరత్। అసిం చ సుత్సరుం శల్యః శైక్యం కాఞ్చనభూషణమ్
చేకితానుడు బహుమతిగా విల్లు తెచ్చాడు, కాశీ రాజు ఖడ్గాన్ని తెచ్చాడు, శల్యుడు బంగారు అలంకారాలతో కూడిన శూలాన్ని తెచ్చాడు.
అభ్యపిఞ్చత్తతో ధౌమ్యో వ్యాసశ్చ సముహాతపాః। నారదం చ పురస్కృత్య దేవలం చాసితం మునిమ్
ఆ తరువాత ధౌమ్యుడు, వ్యాసుడు, నారదుని ముందుగా ఉంచి, అసితుడు దేవలునితో కలిసి పవిత్ర జలాన్ని చల్లారు.
ప్రీతిమన్త ఉపాతిష్ఠన్నభిషేకం మహర్షయః। జామదగ్న్యేన సహితాస్తథాన్యే వేదపారగాః
మహర్షులు ఆనందంతో, జామదగ్ని కుమారుడు మరియు ఇతర వేదపండితులతో కలిసి, అభిషేకానికి హాజరయ్యారు.
అభిజగ్మర్మహాత్మానో మన్త్రవద్భూరిదక్షిణమ్। మహేన్ద్రమివ దేవేన్ద్రం దివి సప్తర్షయో యథా
మంత్రజ్ఞులు, విరాళాలిచ్చే మహాత్ములు, ఆ సభకు వచ్చారు. వారు ఆకాశంలో ఇంద్రుని వద్దకు వెళ్లే సప్తర్షుల్లా అక్కడ చేరారు.
అధారయచ్ఛత్రమస్య సాత్యకిః సత్యవిక్రమః। ధనఞ్జయశ్చ వ్యజనే భీమసేనశ్చ పాణ్డవః
ధైర్యవంతుడైన సాత్యకి అతనికి ఛత్రం పట్టాడు. ధనంజయుడు, భీమసేనుడు ఇద్దరూ పంకాలు పట్టి సేవ చేశారు.
చామరే చాపి శుద్ధే ద్వే యమౌ జగృహతుస్తథా। ఉపాగృహ్ణాద్యమిన్ద్రాయ పురాకల్పే ప్రజాపతిః
యమద్వయులు రెండు శుద్ధమైన చామరాలు పట్టారు. పూర్వకాలంలో ప్రజాపతి ఇంద్రునికి సేవ చేసినట్టు వారు సేవ చేశారు.
తమస్మై శఙ్ఖమాహార్షీద్వారుణం కలశోదధిః। శైక్యం నిష్కసహస్రేణ సుకృతం విశ్వకర్మణా
విశ్వకర్మ చేతి పనిగా, వెయ్యి నాణేల విలువైన బంగారు పాత్రలో, సముద్రుడు వరుణుని శంఖాన్ని అతనికి అందించాడు.
తేనాభిషిక్తః కృష్ణేన తత్ర మే కశ్మలోఽభవత్। గచ్ఛన్తి పూర్వాదపరం సముద్రం చాపి దక్షిణమ్
కృష్ణుడు ఆ జలంతో అభిషేకం చేసినప్పుడు, నాకు మనసు గందరగోళంగా మారింది. తూర్పు నుంచి పడమటికి, దక్షిణ సముద్రానికీ నీళ్లు ప్రవహించాయి.
ఉత్తరం తు గచ్ఛన్తి వినా తాత పతత్ర్రిభిః। తత్ర స్మ దధ్ముః శతశః శఙ్ఖాన్మఙ్గలకారకాన్
ఊరికి ఉత్తర దిశకు మాత్రం పక్షులు తప్ప ఎవరూ వెళ్లలేకపోయారు. అక్కడ శుభదాయకమైన శంఖాలు వందల సంఖ్యలో ఊదబడ్డాయి.
ప్రాణదన్త సమాధ్మాతాస్తతో రోమాణి మేఽహృషన్। ప్రాపతన్భూమిపాలాశ్చ యే తు హీనాః స్వతేజసా
ఆ శంఖధ్వని గట్టిగా వినిపించగానే నా రోమాలు నిక్కబొడుచుకున్నాయి. తమ తేజస్సు లేని రాజులు నేలపై పడిపోయారు.
ధృష్టద్యుమ్నః పాణ్డవాశ్చ సాత్యకిః కేశవోఽష్టమః। సత్వస్థా వీర్యసమ్పన్నా హ్యన్యోన్యప్రియదర్శనాః
ధృష్టద్యుమ్నుడు, పాండవులు, సాత్యకి, ఎనిమిదవవాడిగా కేశవుడు— వీరందరూ ధైర్యవంతులు, బలవంతులు, పరస్పరం సంతోషంగా ఉన్నారు.
విసఞ్జ్ఞాన్భూమిపాన్దృష్ట్వా మాం చ తే ప్రాహసంస్తదా। తతః ప్రహృష్టో బీభత్సుః ప్రాదాద్ధేమవిషాణినామ్
రాజులు, నేనూ, అపస్మారంలో పడిపోతుంటే వారంతా నవ్వారు. ఆనందంతో అర్జునుడు వందలాది బంగారు కొమ్ముల గోవులను దానం చేశాడు.
శతాన్యనడుహాం పఞ్చ ద్విజముఖ్యేషు భారత। న రన్తిదేవో నాభాగో యౌవనాశ్వో మనుర్న చ
భారతా! అర్జునుడు ప్రఖ్యాత బ్రాహ్మణులకు ఐదు వందల పాలు ఇచ్చే ఆవులను దానం చేశాడు. అంతటి దానం రంతిదేవుడు, నాభాగుడు, యౌవనాశ్వుడు, మనువు కూడా చేయలేదు.
న చ రాజా పృథుర్వైన్యో న చాప్యాసీద్భగీరథః। యయాతిర్నహుషో వాపి యథా రాజా యుధిష్ఠిరః
పృథువు, భాగీరథుడు, యయాతి, నహుషుడు కూడా యుధిష్ఠిరుడు చేసినంత గొప్ప కార్యాన్ని చేయలేకపోయారు.
యథాఽతిమాత్రం కౌన్తేయః శ్రియా పరమయా యుతః। రాజసూయమవాప్యైవం హరిశ్చన్ద్ర ఇవ ప్రభుః
కుంతీ కుమారుడు పరమ వైభవంతో రాజసూయ యజ్ఞాన్ని సాధించినట్టు, హరిశ్చంద్రుడు కూడా అదే విధంగా మహిమను పొందాడు.
ఏతాం దృష్టా శ్రియం పార్థే హరిశ్చన్ద్రే యథా విభో। కథం తు జీవితం శ్రేయో మమ పశ్యసి భారత
పార్థునిలో, హరిశ్చంద్రుడిలో చూసినట్టు ఈ మహిమను చూశాక, ఓ మహాబలుడా! నాకు ఇక జీవితం లో శ్రేయస్సు ఏముంది అని నీవు ఎలా అనుకుంటావు?
అన్ధేనేవ యుగం నద్ధం విపర్యస్తం నరాధిప। కనీయాంసో వివర్ధన్తే జ్యేష్ఠా హీయన్త ఏవ చ
ఓ రాజా! ఈ యుగం చీకటిలో మునిగినట్టు ఉంది. చిన్నవారు ఎదుగుతున్నారు, పెద్దవారు తగ్గిపోతున్నారు.
ఏవం దృష్ట్వా నాభివిన్దామి శర్మ సమీక్షమాణోఽపి కురుప్రవీర। తేనాహమేవం కృశతాం గతశ్చ వివర్ణతాం చైవ సశోకతాం చ
ఇలా చూసినప్పుడు, ఓ కురువంశశ్రేష్ఠా! ఎంత ఆలోచించినా నాకు శాంతి దొరకడం లేదు. అందుకే నేను బలహీనుడిని, వర్ణహీనుడిని, దుఃఖంతో ఉన్నవాడిని అయ్యాను.
త్వం వై జ్యేష్ఠో జ్యైష్ఠినేయః పుత్ర మా పాణ్డవాన్ద్విషః। ద్వేషా హ్యసుఖమాదత్తే యథైవ నిఘనం తథా
నీవు పెద్దవాడివి, పెద్దవారికి పుట్టినవాడివి, నా కుమారుడా! పాండవులపై ద్వేషం పెట్టకు. ద్వేషం ఎప్పుడూ బాధనే ఇస్తుంది, మబ్బు మోత మాదిరిగా.
అవ్యుత్పన్నం సమానార్థం తుల్యమిత్రం యుధిష్ఠిరమ్। అద్విషన్తం కథం ద్విష్యాత్త్వాదృశో భరతర్షభ
ఓ భారతవంశశ్రేష్ఠా! మోసానికి దూరంగా ఉండే, అందరికీ సమానంగా మిత్రుడిగా ఉండే, ఎవ్వరినీ ద్వేషించని యుధిష్ఠిరుడిని నువ్వు ఎలా ద్వేషించగలవు?
తుల్యాభిజనవీర్యశ్చ కథం భ్రాతుః శ్రియం నృప। పుత్ర కామయసే మోహాన్మైవం భూః శామ్య మా శుచః
ఓ రాజా, నువ్వు జన్మలోను, శక్తిలోను నీ అన్నతో సమానమే. మరి ఎందుకు మాయతో నీ అన్నకి ఉన్న ఐశ్వర్యాన్ని కోరుకుంటున్నావు? అలా చేయవద్దు, మనసు చల్లబర్చుకో, బాధపడవద్దు.
అథ యజ్ఞవిభూతిం తాం కాఙ్క్షసే భరతర్షభ। ఋత్విజస్తవ తన్వన్తు సప్తతన్తుం మహాధ్వరమ్
ఓ భరత వంశ శిరోమణి, నీవు యజ్ఞఫలాన్ని ఆశిస్తే, నీ యాజమాన్యంలో ఉన్న పూజారులు ఆ ఏడురకాల కర్మలతో కూడిన గొప్ప యజ్ఞాన్ని నీకోసం నిర్వహించనివ్వు.
ఆహరిష్యన్తి రాజానస్తవాపి విపులం ధనమ్। ప్రీత్యా చ బహుమానాచ్చ రత్నాన్యాభరణాని చ
రాజులు నీకు అపారమైన ధనాన్ని తీసుకొస్తారు. వారు ప్రేమతో, గౌరవంతో నీకు రత్నాలు, ఆభరణాలు కూడా ఇస్తారు.
అనార్యాచరితం తాత పరస్వస్పృహణం భృశమ్। స్వసన్తుష్టః స్వధర్మస్థో యః స వై సుఖమేధతే
ఇతరుల సంపదను ఆశించడం మంచి పనికాదు, బిడ్డా. తనదైనదానిలో సంతృప్తిగా ఉండి, తన కర్తవ్యాన్ని నిబద్ధంగా పాటించే వాడే నిజంగా సుఖాన్ని పొందుతాడు.