దేవర్షిర్వాసవాగురుర్దేవరాజాయ ధీమతే। యత్ప్రాహ శాస్త్రం భగవాన్బృహస్పతిరుదారధీః। తద్దే విదురః సర్వం సరహస్యం మహాకవిః
దేవతల రాజుకు, మహా బుద్ధిమంతుడైన వాసవునికి, భగవాన్ బృహస్పతి శాస్త్రాన్ని బోధించాడు. ఆ రహస్యాలన్నీ విదురుడు, గొప్ప కవి, బాగా తెలుసు.
స్థితస్తు వచనే తస్య సదాఽహమపి పుత్రక। విదురో వాపి మేధావీ కురూణాం ప్రవరో మతః
అతను చెప్పిన మాటలను నేను ఎప్పుడూ పాటిస్తాను కుమారా. విదురుడు తెలివిగలవాడు, కురువంశంలో శ్రేష్ఠుడిగా భావించబడతాడు.
ఉద్ధవో వా మహాబుద్ధిర్వృష్ణీనామర్చితో నృప। తదలం పుత్ర ద్యూతేన ద్యూతే భేదో హి దృశ్యతే
లేదా వృష్ణివంశంలో గౌరవించబడే మహా బుద్ధిమంతుడు ఉద్ధవుడు కూడా. అందువల్ల కుమారా, జూదం చాలించు; జూదంలో చిచ్చు మాత్రమే కనిపిస్తుంది.
భేదే వినాశో రాజ్యస్య తత్పుత్ర పరివర్జయ
చిచ్చు వస్తే రాజ్యం నాశనం అవుతుంది. అందుకే కుమారా, దాన్ని దూరంగా ఉంచు.
పిత్రా మాత్రా చ పుత్రస్య యద్వై కార్యం పరం స్మృతమ్। ప్రాప్తస్త్వమసి తన్నామ పితృపైతామహం పదమ్
తండ్రి తల్లికి కుమారుడు చేయాల్సిన గొప్ప కర్తవ్యమేమిటో అది నీవు సాధించావు. పితృపితామహుల స్థానాన్ని నీవు పొందావు.
అధీతవాన్కృతీ శాస్త్రే లాలితః సతతం గృహే। భ్రాతృజ్యేష్ఠః స్థితో రాజ్యే విన్దసరే కిం న శోభనమ్
శాస్త్రాలు నేర్చుకున్నవాడవు, కార్యసాధకుడవు, ఎప్పుడూ ఇంట్లో ఆదరణ పొందినవాడవు, అన్నదమ్ములలో పెద్దవాడవు, రాజ్యంలో స్థిరంగా ఉన్నవాడవు — విందసరసులో నీకు ఏది తగదు చెప్పు.
పృథగ్జనైరలభ్యం యద్భోజనాచ్ఛాదనం పరమ్। తత్ప్రాప్తోసి మహాబాహో కస్మాచ్ఛోనసి పుత్రక
ప్రమాదమైనవారు అందుకోలేని అతి ఉత్తమమైన భోజనం, వస్త్రాలు నీవు పొందావు, మహాబాహువా! అయినా ఎందుకు, నా బిడ్డా, నీవు బాధపడుతున్నావు?
స్ఫీతం రాష్ట్రం మహాబాహో పితృపైతామహం మహత్। నిత్యమాజ్ఞాపయన్భాసి దివి దేవేశ్వరో యథా
మహాబాహువా! నీవు తండ్రి, తాతల నుండి వచ్చిన గొప్ప రాజ్యాన్ని సంపన్నంగా పాలిస్తున్నావు. నీవు ఎప్పుడూ ఆజ్ఞాపిస్తూ, ఆకాశంలో దేవేంద్రుడిలా కనిపిస్తున్నావు.
యాదృశం చ తవైశ్వర్యం తదన్యేషాం సుదుర్లభమ్। యే చోపభోగాస్తే రాజన్మయా తే పరికీర్తితాః
నీ అధికారాన్ని ఇతరులు పొందడం చాలా అరుదు. రాజా! నీకు ఉన్న అన్ని సుఖాలను నేను వివరించాను.
తస్య తే విదితప్రజ్ఞ శోకమూలమిదం కథమ్। సముత్థితం దుఃఖకరం తన్మే శంసితుమర్హసి
నీకు తెలిసిన జ్ఞానం ఉన్నా, ఈ బాధకు మూలమైన దుఃఖం ఎలా కలిగింది? దయచేసి అది నాకు చెప్పు.
అశ్నామ్యాచ్ఛాదయామీతి ప్రపశ్యన్హీనపౌరుషః। నామర్షం కురుతే యస్తు పురుషః సోఽధమః స్మృతః
తాను తినుతూ, దుస్తులు ధరిస్తూ ఉన్నా, తనలో పురుషార్థం లేదని భావించి అసహనం కలగని వాడు, అతడు అత్యంత నీచుడు అని చెప్పబడతాడు.
న మాం ప్రీణాతి రాజేన్ద్ర లక్ష్మీః సాధారణీ విభో। జ్వలితామేవ కౌన్యేయే శ్రియం దృష్ట్వా చ వివ్యథే
రాజేంద్రా! అందరికీ సాధారణంగా ఉన్న ఐశ్వర్యం నాకు ఆనందాన్ని ఇవ్వదు. కాన్యేయుని వెలిగిపోతున్న ధనాన్ని చూసి నేను మనసులో బాధపడ్డాను.
సర్వాం చ పృథివీం చైవ యుధిష్ఠిరవశానుగామ్। స్థిరోఽస్మి యోఽహం జీవామి దుఃఖాదేతద్బ్రవీమి తే
యుధిష్ఠిరుని ఆధీనంలో భూమంతా ఉన్నా, నేను స్థిరంగా, బ్రతికే ఉన్నాను. ఈ బాధ వల్లనే నీతో మాట్లాడుతున్నాను.
ఆవర్జితా ఇవాభాన్తి నీపాశ్చిత్రకకౌకురాః। కారస్కారా లోహజఙ్ఘా యుధిష్ఠిరనివేశనే
యుధిష్ఠిరుని మహల్లో నీప, చిత్రక, కాకౌకర, కారస్కార, లోహజంఘ వృక్షాలు అన్నీ ఒకచోట కూడినట్లుగా కనిపిస్తున్నాయి.
హిమవత్సాగరానుపాః సర్వే రత్నాకరాస్తథా। అన్త్యాః సర్వే పర్యుదస్తా యుధిష్ఠిరనివేశనే
హిమవంతం, సముద్రతీరాల నుండి వచ్చిన అన్ని రత్నాలు, గొప్ప ధనాలు యుధిష్ఠిరుని మహల్లో ఒకచోట చేరినట్లుగా ఉన్నాయి.
జ్యేష్ఠోఽయమితి మాం మత్వా శ్రేష్ఠశ్చేతి విశామ్పతే। యుధిష్ఠిరేణ సత్కృత్య యుక్తో రత్నపరిగ్రహే
విశాలపాలకా! 'ఇతడు పెద్దవాడు, ఉత్తముడు' అని భావించి, యుధిష్ఠిరుడు నాకు గౌరవం ఇచ్చి, రత్నాల సమాహార బాధ్యతను అప్పగించాడు.
ఉపస్థితానాం రత్నానాం శ్రేష్ఠానామర్ఘహారిణామ్। నాదృశ్యత పరః పారో నాపరస్తత్ర భారత
అక్కడ కూడిన రత్నాలలో, అతి విలువైన వాటిలో, దూరం దగ్గర అనే సరిహద్దు కనబడలేదు, భారతా!
న మే హస్తః సమభవద్వసు తత్ప్రతిగృహ్ణతః। అతిష్ఠన్త మయి శ్రాన్తే గృగ్య దూరాహృతం వసు
ఆ ధనాన్ని స్వీకరిస్తున్నప్పుడు నా చేతికి అదంతా సరిపోలేకపోయింది. గృగ్యా! దూరం నుండి తెచ్చిన ధనం నాకు అలసట కలిగించింది.
కృతాం బిన్దుసరోరత్నైర్మయేన స్ఫాటికచ్ఛదామ్। అపశ్యం నలినీం పూర్ణాముదకస్యేవ భారత
బిందుసరసు రత్నాలతో చేసిన స్ఫటికపు తడిపైన, నీటితో నిండిన కమలవనం నేను చూశాను, భారతా!
వస్త్రముత్కర్షతి మయి ప్రాహసత్స వృకోదరః। శత్రోర్ఋద్ధివిశేషేణ విమూఢ రత్తవర్జితమ్
నేను ఒక వస్త్రాన్ని ఎత్తుతున్నప్పుడు, శత్రువు గొప్ప ఐశ్వర్యాన్ని చూసి అయోమయంగా, రత్నాలు లేని దుస్తులపై వృకోదరుడు నన్ను నవ్వాడు.
తత్ర స్మ యది శక్తః స్యం పాతయేఽహం వృకోదరమ్। యది కుర్యాం సమారమ్భం భీమం హన్తుం నరాధిప
అక్కడ నేను శక్తివంతుడిని అయితే, వృకోదరుడిని నేనే పడగొట్టేవాడిని. భీమున్ని చంపేందుకు ప్రయత్నించేవాడిని, నరాధిపా!
శిశుపాల ఇవాస్మాకం గతిః స్యాన్నాత్ర సంశయః। సపత్నేనావహాసో మే స మాం దహతి భారత
అలా జరిగితే మన గతి శిశుపాలుని వలె అయేది, ఈ విషయంలో సందేహం లేదు. ప్రత్యర్థి చేసిన అపహాస్యం నన్ను లోపలుండి కాలుస్తోంది, భారతా!
పునశ్చ తాదృశీమేవ వాపీం జలజశాలినీమ్। మత్వా శిలాసమాం తోయే పతితోఽస్మి నరాధిప
మళ్లీ అలాగే, నీటితో నిండిన కమలవనాన్ని రాయి అని భావించి, నీటిలో పడిపోయాను, నరాధిపా!
తత్ర మాం ప్రాహసత్కృష్ణః పార్థేన సహ సుస్వరమ్। ద్రౌపదీ చ సహ స్త్రీభిర్వ్యథయన్తీ మనో మమ
అక్కడ కృష్ణుడు, పార్థుడితో కలిసి మధురంగా నన్ను నవ్వాడు. ద్రౌపదీ కూడా స్త్రీలతో కలిసి నా మనసును బాధించింది.
క్లిన్నవస్త్రస్య తు జలే కిఙ్కరా రాజనోదితాః। దదుర్వాసాంసి మేఽన్యాని తచ్చ దుఃఖం పరం మమ
రాజా గారు, నేను నీటిలోకి దిగినప్పుడు నా వస్త్రాలు తడిచిపోయాయి. అప్పుడా రాజు ఆజ్ఞతో వచ్చిన పనివాళ్లు నాకు ఇంకొకటి ఇచ్చారు. అది నాకు చాలా బాధ కలిగించింది.
ప్రలమ్భం చ శృణుష్వాన్యద్వదతో మే నరాధిప। అద్వారేణ వినిర్గచ్ఛన్ద్వారసంస్థానరూపిణా। అభిహత్య శిలాం భూయో లలాటేనాస్మి విక్షతః
నరాధిపా, నేను మరో తలుపు ద్వారా బయటకు వెళ్తున్నప్పుడు, అది ప్రధాన ద్వారం లాగే కనిపించింది. కానీ దురదృష్టవశాత్తు, నా నుదిటిని ఒక రాయికి బలంగా కొట్టుకుని మళ్లీ గాయపడ్డాను. ఇది కూడా నాకు ఎదురైన మరో కష్టం.
తత్ర మాం యమజౌ దూరాదాలోక్యాభిహతం తదా। బాహుభిః పరిగృహ్ణీతాం శోచన్తౌ సహితావుభౌ
అక్కడ యమధర్మరాజు కుమారులు ఇద్దరూ దూరం నుంచి నన్ను గాయపడి ఉన్నట్టుగా చూసి, ఇద్దరూ కలసి బాధతో వచ్చి చేతులతో నన్ను ఆలింగనం చేసుకున్నారు.
ఉవాచ సహదేవస్తు తత్ర మాం విస్మయన్నివ। ఇద ద్వారం ధార్తరాష్ట్ర మా గచ్ఛేతి పునః పునః
అక్కడ సహదేవుడు ఆశ్చర్యంగా నన్ను చూస్తూ, 'ధృతరాష్ట్ర కుమారా, ఈ తలుపు ద్వారా పోవద్దు, పోవద్దు' అని మళ్లీ మళ్లీ చెప్పాడు.
భీమసేనేన తత్రోక్తో ధృతరాష్ట్రాత్మజేతి చ। సమ్బోధ్య ప్రహసిత్వా చ ఇతో ద్వారం నరాధిప
అక్కడ భీమసేనుడు కూడా నన్ను 'ధృతరాష్ట్ర కుమారా' అని పిలిచి, పలకరించి నవ్వుతూ, 'ఈ తలుపు ద్వారా వెళ్ళు, నరాధిపా' అని సూచించాడు.
నామధేయాని రత్నానాం పురస్తాన్న శ్రుతాని మే। యాని దృష్టాని మే తస్యాం మనస్తపతి తచ్చ మే
అక్కడ నేను చూసిన రత్నాల పేర్లు ఇంతకు ముందు ఎప్పుడూ వినలేదు. ఆ రత్నాలను చూసిన తర్వాత నా మనసు ఇంకా కలవరపడుతోంది.