వ్రతోపవాసైర్బహుభిః కృతం భవతి భీష్మ యత్। సర్వం తదనపత్యస్య మోఘం భవతి నిశ్చయాత్
ఎన్ని వ్రతాలు, ఉపవాసాలు చేసినా, భీష్మా, సంతానం లేని వారికి అవన్నీ వృథా అవుతాయి అని ఖచ్చితంగా చెప్పగలను.
సోఽనపత్యశ్చ వృద్ధశ్చ మిథ్యాధర్మానుశాసనాత్। హంసవత్త్వమపీదానీం జ్ఞాతిభ్యః ప్రాప్నుయా వధమ్
ఇలా సంతానం లేక వృద్ధుడై, అసత్య ధర్మోపదేశం వల్ల, నీవు ఇప్పుడు ఆ హంసవలె బంధువుల చేతిలో మరణాన్ని పొందవచ్చు.
ఏవం హి కథయన్త్యన్యే నరా జ్ఞానవిదః పురా। భీష్మ యత్తదహం సమ్యగ్వక్ష్యామి తవ శృణ్వతః
పూర్వం జ్ఞానవంతులు ఇలా చెప్పారు, భీష్మా. వారు చెప్పినదాన్ని నేను నీకు సరిగ్గా వివరంగా చెబుతాను, విను.
వృద్ధః కిల సముద్రాన్తే కశ్చిద్ధంసోఽభవత్పురా। ధర్మవాగన్యథావృత్తః పక్షిణః సోఽనుశాస్తి చ
ఒకప్పుడు సముద్రతీరంలో ఒక వృద్ధ హంస ఉండేది. అది ధర్మం గురించి మాట్లాడేది కానీ తన ప్రవర్తన వేరుగా ఉండేది. ఆ హంస ఇతర పక్షులకు ఉపదేశం చేసేది.
ధర్మ చరత మాఽధర్మమితి తస్య వచః కిల। పక్షిణః శుశ్రువుర్భీష్మ సతతం ధర్మవాదినః
‘ధర్మాన్ని ఆచరించండి, అధర్మాన్ని దూరం పెట్టండి’ అని ఆ హంస ఎప్పుడూ చెప్పేది. ఆ మాటలను ధర్మాన్ని ప్రేమించే పక్షులు ఎప్పుడూ వినేవారు.
హంసస్య తు వచః శ్రుత్వా ముదితాః సర్వపక్షిణః। ఊచుశ్చైవ స్వగా హంసం పరివార్య చ సర్వశః
హంస మాటలు విని, అన్ని పక్షులు ఆనందించారు. అవన్నీ చుట్టూ చేరి, తమ భాషలో ఆ హంసను అడిగాయి.
కథయస్వ భవాన్సర్వం పక్షిణాం తు సమాసతః। కో హి నామ ద్విజశ్రేష్ఠ బ్రూహి నో ధర్మ ఉత్తమః
మా అందరికీ, ఈ పక్షుల మధ్య, నీవు అన్నీ వివరంగా చెప్పు. ద్విజోత్తమా, ఎవరు నిజంగా ఉత్తమ ధర్మాన్ని తెలుసు? చెప్పు.
ప్రజాస్వహింసా ధర్మో వై హింసాఽధర్మః ఖగవ్రజాః। ఏతదేవానుబోద్ధవ్యం ధర్మాధర్మః సమాసతః
ప్రాణులకు హింస చేయకపోవడమే ధర్మం, హింస చేయడమే అధర్మం, పక్షులూ. ధర్మం, అధర్మం అంటే ఇదే సారాంశంగా తెలుసుకోవాలి.
వృద్ధహంసవచః శ్రుత్వా పక్షిణస్తే సుసంహితాః। ఊచుశ్చ ధర్మలుబ్ధాస్తే స్మయమానా ఇవాణ్డజాః
వృద్ధ హంస మాటలు విని, పక్షులు బాగా చేరి, ధర్మం పట్ల ఆసక్తిగా, చిరునవ్వుతో మాట్లాడాయి.
ధర్మం యః కురుతే నిత్యం లోకే ధీరతరోఽణ్డజః। స యత్ర గచ్ఛేద్ధర్మాత్మా తన్మే బ్రూహీహ తత్త్వతః
ఈ లోకంలో ఎవరైతే ఎప్పుడూ ధర్మాన్ని ఆచరిస్తారో, ఆ పక్షి మరింత జ్ఞానవంతుడు. అలాంటి ధర్మాత్ముడు ఎక్కడికి వెళ్తాడో నిజంగా చెప్పు.
బాలా యూయం న జానీధ్వం ధర్మసూక్ష్మం విహఙ్గమాః। ధర్మం యః కురుతే లోకే సతతం శుభబుద్ధినా। న చాయుషోఽన్తే స్వం దేహం త్యక్త్వా స్వర్గం స గచ్ఛతి
మీరు ఇంకా చిన్నవారు, పక్షులారా, ధర్మం లోని సూక్ష్మతను మీరు తెలియరు. ఎవరైతే శుభబుద్ధితో ఎప్పుడూ ధర్మాన్ని ఆచరిస్తారో, వారు చివరికి శరీరం విడిచాక స్వర్గానికి పోరని చెప్పగలను.
తథాఽహమపి చ త్యక్త్వా కాలే దేహమిమం ద్విజాః। స్వర్గలోకం గమిష్యామి ఇయం ధర్మస్య వై గతిః
అలాగే, నేను కూడా సమయం వచ్చినప్పుడు ఈ శరీరం విడిచిన తర్వాత, ద్విజులారా, స్వర్గలోకానికి వెళ్తాను. ఇదే ధర్మానికి మార్గం.
ఏవం ధర్మకథాం చక్రే స హంసః పక్షిణాం భృశమ్। పక్షిణః శుశ్రువుర్భీష్మ సతతం ధర్మమేవ తే
అలా ఆ హంస పక్షులకు ధర్మాన్ని విస్తృతంగా వివరించింది. పక్షులు, భీష్మా, ఎప్పుడూ ధర్మమే వినేవారు.
అథాస్య భక్ష్యమాజహ్రుః సముద్రజలచారిణః। అణ్డజా భీష్మ తస్యాన్యే ధర్మార్థమితి శుశ్రుమ
తర్వాత, సముద్రంలో నివసించే ఆ అండజులు, భీష్మా, ధర్మార్ధంగా ఆ హంసకు ఆహారం తీసుకొచ్చారు అని మేము విన్నాము.
తే చ తస్య సమభ్యాశే నిక్షిప్యాణ్డాని సర్వశః। సముద్రామ్భస్యమోదన్త చరన్తో భీష్మ పక్షిణః
అవి తమ అండలను అన్నీ ఆ హంస దగ్గర పెట్టాయి. పక్షులు, భీష్మా, సముద్రపు నీటిలో సంతోషంగా సంచరించేవారు.
తేషామణ్డాని సర్వేషాం భక్షయామాస పాపకృత్। స హంసః సమ్ప్రమత్తానామప్రమత్తః స్వకర్మణి
అందరి అండలను, ఆ పాపాత్మ హంస, ఇతరులు నిర్లక్ష్యంగా ఉన్నప్పుడు, తాను జాగ్రత్తగా ఉండి తినేసింది.
తతః ప్రక్షీయమాణేషు తేషు తేష్వణ్డజోఽపరః। అశఙ్కత మహాప్రాజ్ఞః స కదాచిద్దదర్శ హ
అప్పుడు ఆ గుడ్లు నశించిపోతున్న సమయంలో, ఇంకొక పక్షి గుడ్డులోంచి బయటపడింది. ఆ జ్ఞానవంతుడు ఆందోళనకు గురయ్యాడు. ఒక సందర్భంలో అతడు దాన్ని చూశాడు.
తతః సఙ్కథయామాస దృష్ట్వా హంసస్య కిల్బిషమ్। తేషాం పరమదుఃఖార్తః స పక్షీ సర్వపక్షిణామ్
తర్వాత, ఆ హంస చేసిన పాపాన్ని చూసి, ఆ పక్షి వారిపట్ల గొప్ప బాధతో నిండిపోయి మాట్లాడడం ప్రారంభించాడు.
తతః ప్రత్యక్షతో దృష్ట్వా పక్షిణస్తే సమీపగాః। నిజఘ్నస్తం తదా హంసం మిథ్యావృత్తం కురూద్వహ
ఆ సమయంలో, సమీపంలో ఉన్న పక్షులు హంస చేసిన తప్పును ప్రత్యక్షంగా చూసి, ఆ హంసను అక్కడే కొట్టి పడగొట్టాయి, ఓ కురు వంశజా.
ఏవం త్వాం హంసధర్మాణమపీమే వసుధాధిపాః। నిహన్యుర్భీష్మ సఙ్క్రుద్ధాః పక్షిణస్తం యథాణ్డజమ్
ఇలాగే, భీష్మా, నీవు హంస ధర్మాన్ని అనుసరిస్తున్నావని కోపంతో ఉన్న ఈ భూమిపాలకులు కూడా, ఆ పక్షులు ఆ గుడ్డు పక్షిని హతమార్చినట్లు, నిన్ను హతమార్చవచ్చు.
గాథామప్యత్ర గాయన్తి యే పురాణవిదో జనాః। భీష్మ యాం తాం చ తే సమ్యక్వథయిష్యామి భారత
ఇక్కడ పురాణాలను తెలిసిన వారు పాడే ఒక గాథ కూడా ఉంది, భీష్మా. ఆ గాథను నేను నీకు సరిగ్గా చెప్పుతాను, ఓ భారతా.
అన్తరాత్మన్యభిహతే రౌషి పత్రరథాశుచి। అణ్డభక్షణకర్మైతత్తవ వాచమతీయతే
మనసులో బాధ కలిగినపుడు కోపం ఉద్భవిస్తుంది, ఓ పవిత్రమైన రెక్కలవాడా. గుడ్లు తినడం అనే ఈ పని నీ మాటల్లో చెప్పబడింది.
స మే బహుమతో రాజా జరాసన్ధో మహాబలః। యోఽనేన యుద్ధం నేయేష దాక్షోఽయమితి సంయుగే
జరాసంధుడు అనే మహాబలుడు రాజు నాకు ఎంతో గౌరవప్రదుడు. యుద్ధంలో ఎంతో నైపుణ్యం కలవాడు, అతడితో యుద్ధానికి ఎవరూ సిద్ధపడలేకపోయారు.
కేశవేన కృతం కర్మ జరాసన్ధవధే తదా। భీమసేనార్జునాభ్యాం చ కస్తత్సాధ్వితి మన్యతే
కేశవుడు భీమసేనుడు, అర్జునుడు కలిసి జరాసంధుని సంహారంలో చేసిన కార్యాన్ని ఎవరు మంచిదని భావిస్తారు?
ఉద్వారేణ ప్రవిష్టేన ఛద్మనా బ్రహ్మవాదినా। దృష్టః ప్రభావః కృష్ణేన జరాసన్ధస్య భూపతేః
బ్రాహ్మణుడిగా వేషధారి అయి ద్వారమార్గంగా ప్రవేశించిన కృష్ణుడు, భూపతి అయిన జరాసంధుని శక్తిని చూశాడు.
యేన ధర్మాత్మనాఽఽత్మానం బ్రహ్మణ్యమభిజానతా। ప్రేషితం పాద్యమస్మై తద్దాతుమగ్రే దూరాత్మనే
ధర్మాత్ముడై, బ్రాహ్మణ ధర్మాన్ని తెలిసినవాడైన అతడు, పాదాలు కడుక్కోవడానికి నీటిని ముందుగా దుష్టుడికి ఇవ్వమని పంపించాడు.
భుజ్యతామితి తేనోక్తాః కృష్ణబీమధనఞ్జయాటః। జరాసన్ధేన కౌరవ్య కృష్ణేన వికృతం కృతమ్
జరాసంధుడు కృష్ణుడు, భీముడు, అర్జునుడితో 'తినండి' అని అన్నాడు. కానీ కృష్ణుడు, ఓ కౌరవా, జరాసంధునికి తగని పని చేశాడు.
యద్యయం జగతః కర్తా యథైనం మూర్ఖ మన్యసే। కస్మాన్న బ్రాహ్మణం సమ్యగాత్మానమవగచ్ఛతి
అతడు ఈ లోకానికి కర్త అని నువ్వు మూర్ఖంగా అనుకుంటే, ఎందుకు బ్రాహ్మణుడిని తనంతట తానే సరిగ్గా గుర్తించలేకపోతున్నాడు?
ఇదం త్వాశ్చర్యభూతం మే యదిభే పాణ్డవాస్త్వయా। అపకృష్టాః సతాం మార్గాన్మన్యన్తే తచ్చ సాధ్వితి
పాండవులు, మీరు సత్పథం నుండి తప్పిపోయి, దానిని మంచిదని భావిస్తున్నారని నాకు ఇది ఆశ్చర్యంగా ఉంది.
అథవా నైతదాశ్చర్యం యేషాం త్వమసి భారత। స్త్రీసధర్మా చ వృద్ధశ్చ సర్వార్థానాం ప్రదర్శకః
లేదా, ఇది ఆశ్చర్యం కాదేమో, ఓ భారతా. ఎందుకంటే నీవు వృద్ధుడవు, స్త్రీధర్మాన్ని అనుసరిస్తున్నావు, అన్ని విషయాల్లో మార్గదర్శకుడవు.