బిభీషికాభిర్బహ్వీభిర్భీషయన్భీష్మ పార్థివాన్। న వ్యపత్రపసే కస్మాద్వృద్ధః సన్కులపాంసనః
ఓ భీష్మా, నువ్వు ఎన్నో భయంకరమైన బెదిరింపులతో రాజులను భయపెడుతున్నావు. వృద్ధుడవై, వంశాన్ని నాశనం చేసినవాడివై, నీకు ఎటువంటి సిగ్గు లేదేమిటి?
యుక్తమేతత్తృతీయాయాం ప్రకృతౌ వర్తతా త్వయా। వక్తుం ధర్మాదపేతార్థం త్వం హి సర్వకురూత్తమః
నువ్వు మూడవ స్వభావంతో ప్రవర్తిస్తూ, ధర్మానికి విరుద్ధంగా మాట్లాడటం సరిపోతుంది. ఎందుకంటే నువ్వు కురువంశంలో శ్రేష్ఠుడవు.
నావి నౌరివ సమ్బద్ధా యథాన్ధో వాన్ధమన్వియాత్। తథాభూతా హి కౌరవ్యా యేషాం భీష్మ త్వమగ్రణీః
ఎలా ఒక అంధుడు మరొక అంధుడిని అనుసరిస్తాడో, ఒక పడవ మరొక పడవకు కట్టబడినట్లుంటుందో, అలాగే నువ్వు నాయకుడవైన కౌరవులు కూడా అలా ఉన్నారు.
పూతనాఘాతపూర్వాణి కర్మాణ్యస్య విశేషతః। త్వయా కీర్తయతాఽస్మాకం భూయః ప్రవ్యథితం మనః
పూతనను సంహరించే ముందు చేసిన అతని కార్యాలను నువ్వు చెప్పడం వల్ల, మా మనస్సు మరింత కలవరపడింది.
అవలిప్తస్య మూర్శస్య కేశవం స్తోతుమిచ్ఛతః। కథం భీష్మ న తే జిహ్వా శతధేయం విదీర్యతే
అహంకారంతో, మూర్ఖత్వంతో నీవు కేశవుణ్ణి పొగడాలని కోరుకుంటున్నప్పుడు, నీ నాలుక వంద ముక్కలుగా చీలిపోవాల్సింది కదా, భీష్మా!
యత్ర కుత్సా ప్రయోక్తవ్యా భీష్మ బాలతరైర్నరైః। తమిమం జ్ఞానవృద్ధః సన్గోపం సంస్తోతుమిచ్ఛసి
ఇక్కడ చిన్నవయసు వారూ, మూర్ఖులూ దూషణలు చేయాల్సిన చోట, నీవు జ్ఞానవంతుడవై, జాగ్రత్తగా ఉండి, ఈ మనిషిని పొగడాలని కోరుకుంటున్నావు.
యద్యనేన హతా బాల్యే శకునిశ్చిత్రమత్ర కిమ్। తౌ వాఽశ్వవృషభౌ భీష్ణ యౌ న యుద్ధవిశారదౌ
అతడు చిన్నప్పుడే శకునిని చంపాడంటే అందులో ఏమి ఆశ్చర్యం? లేక యుద్ధంలో నైపుణ్యం లేని ఆ ఇద్దరు గుర్రాలను చంపాడా, భీష్మా!
చేతనారహితం కాష్ఠం యద్యనేన నిపాతితమ్। పాదేన శకటం భీష్ణ తత్ర కిం కృతమద్భుతమ్
అతడు చైతన్యం లేని దుంగను కూల్చినా, లేదా కాలితో బండిని తిప్పినా, అందులో ఏమి అద్భుతం, భీష్మా!
అర్కప్రమాణౌ తౌ వృక్షౌ యద్యనేన నిపాతితౌ। ' నాగశ్చ దమితోఽనేన తత్ర కో విస్మయః కృతః
ఆయన రెండు పెద్ద వృక్షాలను కూల్చినా, ఏనుగును అదుపు చేసినా, అందులో ఏమి ఆశ్చర్యం?
వల్మీకమాత్రః సప్తాహం యద్యనేన ధృతోఽచలః। తదా గోవర్ధనో భీష్మ న తచ్చిత్రం మతం మమ
ఏడు రోజులు చీమగూడు అంత పరిమాణంలో ఉన్న కొండను ఎత్తిపట్టినా, ఆ గోవర్ధనుడే అయినా, అందులో నాకు ఏమాత్రం ఆశ్చర్యం లేదు, భీష్మా.
భుక్తమేతేన బహ్వన్నం క్రీడతా నగమూర్ధని। ఇతి తే భీష్ణ శృణ్వానాః పరే విస్మయమాగతాః
ఈయన కొండపై ఆడుకుంటూ ఎన్నో వంటలు తిన్నాడని చెబుతారు, భీష్మా. ఇది విని ఇతరులు ఆశ్చర్యపోయారు.
యస్య చానేన ధర్మజ్ఞ భుక్తమన్నం బలీయసః। స చానేన హతః కంస ఇత్యేతత్తు బలీయసః
ధర్మాన్ని తెలిసినవాడా, ఈ బలవంతుడితో ఎవరు అన్నం తిన్నారో వారిని కూడా ఇతనే సంహరించాడని అంటారు.
స చానేన హతః కంస ఇత్యేతత్తు మహాద్భుతమ్।। న తే శ్రుతమిదం భీష్మ నూనం కథయతాం సతామ్
ఇతనే కంసుని సంహరించాడని ఈ కథ ఎంతో ఆశ్చర్యంగా ఉంది. నీకు మంచి వాళ్లు చెప్పిన కథల్లో ఇది వినిపించలేదేమో, భీష్మా.
యద్వక్ష్యే త్వామధర్మజ్ఞం వాక్యం కురుకులాధమ।। స్త్రీషు గోషు న శస్త్రాణి పాతయేద్బ్రాహ్మణేషు చ
నీకు నేను చెప్పబోయే మాట ఏమిటంటే, కురువంశానికి మచ్చ అయినవాడా, స్త్రీలు, ఆవులు, బ్రాహ్మణులపై ఆయుధాలు ఎత్తకూడదని.
ఇతి సన్తోఽనుశాసన్తి సఞ్జనా ధర్మిణః సదా। భీష్మ లోకే హి తత్సర్వం వితథం త్వయి దృశ్యతే
ధర్మబుద్ధులు ఎప్పుడూ ఇలా బోధిస్తారు, భీష్మా. కానీ నీలో ఇవన్నీ అబద్ధంగానే కనిపిస్తున్నాయి.
జ్ఞానవృద్ధం చ వృద్ధం చ భూయాంసం కేశవం మమ। అజానత ఇవాఖ్యాసి సంస్తువన్కౌరవాధమ
జ్ఞానవంతుడూ, వయసులో పెద్దవాడూ, అందరికన్నా గొప్పవాడైన కేశవుని గురించి నువ్వు తెలియనట్టు మాట్లాడుతూ, అతన్ని పొగిడుతున్నావు, కౌరవుల మచ్చవాడా.
గోఘ్రః స్త్రీఘ్నశ్చ సన్భీష్మ త్వద్వాక్యాద్యది పూజ్యతే। ఏవమ్భూతశ్చ యో భీష్మ కథం సంస్తవమర్హతి
భీష్మా, నీ మాట వల్ల ఆవులను, స్త్రీలను చంపినవాడిని గౌరవించాలంటే, అలాంటి వాడిని ఎలా పొగడగలం?
అసౌ మతిమతాం శ్రేష్ఠో య ఏష జగతః ప్రభుః। సమ్భావయతి చాప్యేవం త్వద్వాక్యాచ్చ జనార్దనః। ఏవమేతత్సర్వమితి తత్సర్వం వితథం ధ్రువమ్
ఈయన జ్ఞానులలో శ్రేష్ఠుడు, లోకానికి అధిపతి అని నీ మాట వల్ల జనార్దనుని గౌరవిస్తున్నారు. అయినా ఇవన్నీ అబద్ధమే.
ఆత్మానమాత్మనాఽఽధాతుం యది శక్తో జనార్దనః। అకామయన్తం తం భీష్మ కథం సాధ్వివ పశ్యసి
భీష్మా, జనార్దనుడు తనను తాను స్థాపించగలిగితే, తనకు ఆసక్తి లేకపోయినా, నువ్వు అతన్ని ఎలా మంచి వాడిగా చూస్తావు?
న గాథా గాథినం శాస్తి బహుచేదపి గాయతి। ప్రకృతిం యాన్తి భూతాని కులిఙ్గశకునిర్యథా
పాడేవాడు ఎంత పాటలు పాడినా, పాట అతనికి బోధించదు. అన్ని జీవులు తమ స్వభావాన్ని అనుసరిస్తాయి, పక్షి తన జాతిని అనుసరించునట్లు.
నూనం ప్రకృతిరేషా తే జఘన్యా నాత్ర సంశయటః। `నదీసుతత్వాత్తే చిత్తం చఞ్చలం న స్థిరం స్మృతమ్
ఇది నీ తక్కువ స్థాయి స్వభావమే, ఇందులో సందేహం లేదు. నది కుమారుడవు కాబట్టి, నీ మనసు చంచలంగా, స్థిరంగా ఉండదని అంటారు.
అతః పాపీయసీ చైషాం పాణ్డవానామపీష్యతే। యేషామర్చ్యతమః కృష్ణస్త్వం చ యేషాం ప్రదర్శకః
కృష్ణుడు అత్యంత పూజ్యుడై, నువ్వు మార్గదర్శకుడవు కాబట్టి, పాండవులకు కూడా ఈ పాపం ఎక్కువగా అంటించబడుతోంది.
ధర్మవాంస్త్వమధర్మజ్ఞః సతాం మార్గాదవప్లుతః। కో హి ధర్మిణమాత్మానం జానఞ్జ్ఞానవిదాం వరః
నీవు ధర్మాన్ని తెలిసినవాడివని అంటారు గాని, నిజంగా మంచి మార్గం వదిలిపెట్టావు. ధర్మాన్ని, జ్ఞానాన్ని తెలిసినవాడు ఇలా ప్రవర్తించడు.
కుర్యాద్యథా త్వయా భీషమ కృతం ధర్మమవేక్షతా। చేత్త్వం ధర్మం విజానాసి యది ప్రాజ్ఞా మతిస్తవ
ధర్మాన్ని తెలుసుకుని, బుద్ధి ఉన్నవాడివైతే, నీవు చేసినట్టు ఇంకెవరు చేస్తారు, భీష్మా?
అన్యకామా హి ధర్మజ్ఞా కన్యకా ప్రాజ్ఞమానినా। అమ్బా నామేతి భద్రం తే కథం సాఽపహృతా త్వయా
ధర్మాన్ని తెలిసిన ఆ యువతికి ఇంకొకరిని ఇష్టపడింది. నీవు నీకు బుద్ధి ఉందని భావించి, అంబను తీసుకెళ్లావు. అది ఎలా సాధ్యమయ్యింది?
తాం త్వయాఽపహృతాం భీష్మ కన్యాం నైషితవాన్నృపః। భ్రాతా విచిత్రవీర్యస్తే సతాం మార్గమనుస్మరన్
నువ్వు తీసుకెళ్లిన ఆ యువతిని నీ అన్నవాడు, మంచి మార్గాన్ని గుర్తు చేసుకుంటూ, కోరలేదు, భీష్మా.
భార్యయోర్యస్య చాన్యేన మిషతః ప్రాజ్ఞమానినః। తవ జాతాన్యపత్యాని సజ్జనాచరితే పథి
నీవు బుద్ధిమంతుడివని భావిస్తూ చూస్తుండగానే, ఇంకొకరి భార్యలకు పుట్టిన పిల్లలు నీ సంతానమయ్యారు, మంచి మార్గంలో నడిచినట్టు.
కో హి ధర్మోఽస్తి తే భీషమ బ్రహ్మచర్యమిదం వృథా। యద్ధారయసి మోహాద్వా క్లీబత్వాద్వా న సంశయః
నీకు ఏ ధర్మం ఉంది, భీష్మా? ఈ బ్రహ్మచర్య వ్రతం వృథానే. నీవు మోహంతోనో, లేక పురుషత్వం లేకపోవడానికో పాటించినా, ఇందులో సందేహం లేదు.
న త్వం తవ ధర్మజ్ఞ పశ్యామ్యుపచరం క్వచిత్। న హి తే సేవితా వృద్ధా య ఏవం ధర్మమబ్రవీః
నీకు ధర్మం గురించి బాగా తెలుసని నేను ఎక్కడా నీ చేతుల్లో ఆచరణ చూడలేదు. నువ్వు ఇలా ధర్మాన్ని చెప్పినట్టు వృద్ధులను సేవించావని కూడా కనిపించదు.
ఇష్టం దత్తమధీతం చ యజ్ఞాశ్చ బహుదక్షిణాః। సర్వమేతదపత్యస్య కలాం నార్హన్తి షోడశీమ్
పూజలు, దానం, విద్యాభ్యాసం, విరాళాలతో కూడిన యజ్ఞాలు—ఇవి అన్నీ కలిసినా, సంతానం ఉండడానికీ పదహారు వంతులలో ఒక్క వంతుకూడా సరిపోవు.