మహేన్ద్రశిఖరే చైవ నిమేషాన్తరచారిణౌ। జగ్రాహ భరతశ్రేష్ఠ వానరావభితశ్చరౌ
భరతశ్రేష్ఠుడా! మహేంద్రపర్వత శిఖరంపై కన్నుమూసేలోపే తిరిగే ఇద్దరు వానరులను ఆయన పట్టుకున్నాడు.
ఇరావత్యాం మహాభోజో వహ్నిసూర్యసమో బలే। గోపతిస్తాలకేతుశ్చ నిహతౌ శార్ఙ్గధన్వనా
ఇరవతీ నదీ తీరంలో అగ్ని, సూర్యుని తుల్యమైన బలశాలి అయిన గోపతి, తాళకేతు అనే వీరులను శారంగధన్వుడు సంహరించాడు.
అక్షప్రపత్తనే రాజన్నవహేలనతత్పరౌ। ఉభౌ తావపి కృష్ణేన స్వరాష్ట్రే వినిపాతితౌ
రాజా! అక్షప్రపత్తన నగరంలో అవహేళనతో ఉన్న ఇద్దరినీ కృష్ణుడు స్వరాష్ట్రంలో సంహరించాడు.
దగ్ధా వారాణసీ తాత కేశవేన మహాత్మనా। పాణ్డ్యం పౌణ్డ్రం చ మాత్స్యం చ కలిఙ్గం చ జనార్దనః
తాత! మహాత్ముడైన కేశవుడు వారణాసిని దహించాడు. జనార్దనుడు పాండ్య, పొండ్ర, మత్స్య, కలింగ దేశాలను కూడా జయించాడు.
జఘాన సహితాన్సర్వానఙ్గరాజం చ మాధవః
మాధవుడు అందరినీ, అంగరాజుతో సహా, ఒకేసారి సంహరించాడు.
ఏష చైవ శతం హత్వా రథేన క్షత్రపుఙ్గవాన్। గాన్ధారీమవహత్కృష్ణో మహిషీం యాదవర్షభః
యాదవులలో శ్రేష్ఠుడైన కృష్ణుడు తన రథంతో వందమంది క్షత్రపతులను సంహరించి, గాంధారిని తన భార్యగా తీసుకొచ్చాడు.
అథ గాణ్డీవధన్వానం క్రీడార్థం మధుసూదనః। జిగాయ భరతశ్రేష్ఠ కున్త్యాశ్చ ప్రముఖే విభుః
మధుసూదనుడు క్రీడగా గాండీవధారి అర్జునుడిని, కుంతి సమక్షంలో, ఓడించాడు.
ద్రౌణిం కృపం చ కర్ణం చ భీమసేనం సుయోధనమ్। యుద్ధాయ సహితాన్త్రాజఞ్జిగాయ భరతర్షభ
భరతవంశశ్రేష్ఠుడా! ద్రౌణి, కృప, కర్ణ, భీమసేనుడు, సుయోధనుడు — వీరందరినీ యుద్ధానికి కూడగట్టినప్పుడు ఆయన ఓడించాడు.
బభ్రోశ్చ ప్రియమన్విచ్ఛన్నేష చక్రగదాధరః। వేణుదారివృతాం భార్యాం ప్రమమాథ యుధిష్ఠిర
యుధిష్ఠిరా! బభ్రువును సంతోషపెట్టాలనే తపనతో, చక్రగదాధారి యుద్ధంలో వేణుదారి చుట్టూ ఉన్న భార్యను జయించాడు.
పర్యాప్తాం పృథివీం సర్వాం సాశ్వాం సరథకుఞ్జరామ్। వేణుదారివశే యుక్తాం జిగాయ మధుసూదనః
మధుసూదనుడు, గుఱ్ఱాలు, రథాలు, ఏనుగులతో కూడిన ఈ భూమంతటినీ వేణుదారి ఆధీనంలోకి తీసుకొచ్చి జయించాడు.
అవాప్య తపసా వీర్యం బలమోజశ్చ భారత। త్రాసితాః సగణాః సర్వే బాణేన విబుధాధిపాః
భారతా! తపస్సుతో బలాన్ని, శక్తిని, ఉత్సాహాన్ని సంపాదించిన బాణుడు, దేవతాధిపతులతో సహా అందరినీ భయపెట్టాడు.
వజ్రాశనిగదాబామైస్తాడయద్భిరనేకశః। తస్య నాసీద్రణే మృత్యుర్దేవైరపి సవాసవైః
వజ్రాలు, ముష్టులు, గదలతో ఎన్నిసార్లు కొట్టినా, దేవతలు, ఇంద్రుడితో కూడి యుద్ధంలో అతనికి మరణం కలగలేదు.
సోఽభిభూతశ్చ కృష్ణేన న హతశ్చ మగాత్మనా। ఛిత్వా బాహుసహస్రం తు గోవిన్దేన మహాత్మనా
ఆయన కృష్ణచేతిలో ఓడిపోయాడు గానీ, గొప్పాత్ముడైన గోవిందుడు అతన్ని చంపలేదు. కానీ అతని వెయ్యి చేతులను కోసేశాడు.
ఏషోఽపీడన్మహాబాహుః కంసం చ మధుసూదనః। అవాప్తం తపసా వీర్యం బలమోజశ్చ భారత। కైటభం చాతిలోమాని నిజఘాన జనార్దనః
ఈ మహాబాహువు అయిన మధుసూదనుడు కంసుని సంహరించాడు. తపస్సుతో బలాన్ని, శక్తిని, ఉత్సాహాన్ని పొందిన జనార్దనుడు కైటభుడిని, అతిలోమానిని కూడా సంహరించాడు.
జమ్బుమైరావతం చైవ విరూపం చ మహాయశాః। ఘాన భరతశ్రేష్ఠ శమ్బరం చారిమర్దనమ్
భరతశ్రేష్ఠుడా! మహాప్రతాపశాలి ఆయన జంబుమైరావతుడు, విరూపుడు, శంబరుడు అనే శత్రునాశకులను సంహరించాడు.
ఏష భోగవతీం గత్వా వాసుకిం భరతర్షభ। నిర్జిత్య పుణ్డరీకాక్షో రౌక్మిణేయమమోచయత్
భరతర్షభా! పుండరీకాక్షుడు భోగవతికి వెళ్లి, వాసుకిని జయించి, రుక్మిణీ కుమారుడిని విమోచించాడు.
ఏవం బహూని కర్మాణి శిశురేవ జనార్దనః। కృతవాన్పుణ్డరీకాక్షః సఙ్కర్షణసహాయవాన్
ఇలా బాల్యములోనే జనార్దనుడు, పద్మనేత్రుడు, సంకర్షణునితో కలిసి ఎన్నో కార్యాలు చేశాడు.
ఏవమేషోఽసురాణాం చసురాణామపి సర్వశః। భయామయకరః కృష్ణః సర్వలోకేశ్వరః ప్రభుః
ఈ విధంగా కృష్ణుడు, అన్ని లోకాల అధిపతి, దేవతలకు, అసురులకు భయంకరుడయ్యాడు.
ఏవమేవ మహాబాహుః శాస్తా సర్వదురాత్మనామ్। కృత్వా దేవార్థమమితం స్వస్థానం ప్రాప్స్యతే పునః
అలాగే, మహాబాహువు, దుష్టులను శిక్షించే వాడు, దేవతల కోసం ఎన్నో కార్యాలు చేసి, మళ్లీ తన స్థలానికి చేరుకుంటాడు.
ఏష భోగవతీం పుణ్యాం రవికాన్తిం మహాయశాః। ద్వారకామాత్మసాత్కృత్వా సాగరం ప్లావయిష్యతి
పెద్ద కీర్తి కలిగిన వాడు, సూర్యుడి కాంతితో ప్రకాశించే పవిత్రమైన ద్వారకను తనదిగా చేసుకుని, సముద్రాన్ని దానిని ముంచేలా చేస్తాడు.
సురాసురమనుష్యేషు నాభూన్న భవితా క్వచిత్। యస్తామధ్యవసద్రాజా నాన్యత్ర మధుసూదనాత్
దేవతలు, అసురులు, మనుషులలో, మధుసూదనుడిని తప్ప అక్కడ నివసించిన రాజు ఎప్పుడూ లేడు, ఉండడు కూడా.
భ్రాజమానాస్తు వై సర్వే వృష్ణ్యన్ధకమహారథాః। తేజిష్ఠం ప్రతిపత్స్యన్తే నాకపృష్టం గతాసవః
వృష్ణి, అంధక వంశాల మహారథులు అందరూ ప్రకాశిస్తూ, ప్రాణాలు విడిచిన తర్వాత పరమ లోకాన్ని పొందుతారు.
ఏవమేవ దశార్హాణాం విధాయ విధినా విధిమ్। విష్ణుర్నారాయణః సాక్షాత్స్వస్థానం ప్రాప్స్యతే ధ్రువమ్
దశార్హుల కోసం విధిగా పని చేసి, విష్ణువు, నారాయణుడు తానే, ఖచ్చితంగా తన శాశ్వత స్థలానికి చేరుకుంటాడు.
అప్రమేయోఽనియోజ్యశ్చ యత్ర కామగమో వశీ। మోదతే భగవాన్ప్రీతో వాలః క్రీడానకైరివ
అతడు కొలవలేని వాడు, ఎవరి నియమానికీ లోబడని వాడు, తన ఇష్టానుసారం సంచరించే వాడు, తనను తాను నియంత్రించుకునే వాడు; ఆ భగవంతుడు, పిల్లవాడు బొమ్మలతో ఆడినట్లు ఆనందిస్తాడు.
నైష గర్భత్వమాపేదే న యోన్యామావసత్ప్రభుః। ఆత్మనస్తేజసా కృష్ణః సర్వేషాం కురుతే గతిమ్
ఈ ప్రభువు గర్భంలోకి ప్రవేశించలేదు, మహిళ శరీరంలో నివసించలేదు; తన తేజస్సుతో కృష్ణుడు అందరికీ గమ్యాన్ని నిర్ణయిస్తాడు.
యథా బుద్బుద ఉత్థాయ తత్రైవ ప్రవిలీయతే। చరాచరాణి భూతాని తథా నారాయణే సదా
బుడబుడా ఎలా పుట్టి అక్కడే కలిసిపోతుందో, అలాగే చరాచర ప్రాణులు ఎప్పుడూ నారాయణునిలో లీనమవుతారు.
న ప్రమాతుం మహాబాహుః శక్యో భారత కేశవః। పరం హి పరతస్తస్మాద్విశ్వరూపాన్న విద్యతే
భారతా, మహాబాహువు కేశవుడు గ్రహించలేనివాడు; ఆయనకన్నా పైగా ఎవ్వరూ లేరు, ఆయనే పరమాత్మ, జగత్తు ఆయన రూపమే.
ఏవముక్త్వా తతో భీష్ణో విరరామ మహాబలః। వ్యాజహారోత్తరం తత్ర సహదేవోఽర్థవద్వచః
ఇలా చెప్పి, మహాబలుడు భీష్ముడు మౌనంగా ఉండిపోయాడు. ఆ తరువాత సహదేవుడు అక్కడ సముచితంగా మాటలు చెప్పాడు.
కేశవం కేశిహన్తారమప్రమేయపరాక్రమమ్। పూజ్యమానం మయా యో వః కృష్ణం న సహతే నృపాః
మీలో ఎవరు, నేను కేశిని సంహరించిన, అపార శక్తి కలిగిన కృష్ణుని పూజించడం సహించలేకపోతే—
సర్వేషాం బలినాం మూర్ధ్ని మయేదం నిహితం పదమ్। ఏవముక్తే మయా సమ్యగుత్తరం ప్రబ్రవీతు సః
—అందరు బలవంతుల తలపై నేను నా పాదాన్ని పెట్టాను; దీనికి సమాధానం ఎవరికైనా ఉంటే ఇప్పుడు చెప్పండి.