యః సహస్రసహస్త్వేకః సర్వాన్దేవానపోథయత్। తం జఘాన మహావీర్యం హయగ్రీవం మహాబలమ్
వెయ్యి వేల మందిని సమానంగా ఎదిరించగలవాడు, అందరు దేవతలను సంహరించిన మహాబలుడు హయగ్రీవుని కూడా సంహరించాడు.
అపారతేజా దుర్ధర్షః సర్వయాదవనన్దనః।। మధ్యే లోహితగఙ్గాయాం భగవాన్దేవకీసుతః
అపారమైన తేజస్సుతో, ఎవ్వరూ ఎదుర్కోలేని యాదవులకు భయంకరుడైన భగవంతుడు, దేవకీ కుమారుడు, లోహితగంగ మధ్యలో ఉన్నాడు.
ఔదకాయాం విరూపాక్షం జఘాన మధుసూదనః। తతః ప్రాగ్జ్యోతిషం నామ దీప్యమానమివ శ్రియా। పురమాసాదయామాస తత్ర యుద్ధమవర్తత
మధుసూదనుడు ఆఉడక ప్రాంతంలో విరూపాక్షునిని సంహరించాడు. ఆ తరువాత, మహిమాన్వితంగా ప్రకాశిస్తూ, ప్రాగ్జ్యోతిష అనే నగరానికి చేరాడు. అక్కడ యుద్ధం ప్రారంభమైంది.
తద్యుద్ధమభవద్ఘోరం తేన భౌమేన భారత। కుణ్డలార్థే సురేశస్య నరకేణ మహాత్మనా
భారతా! అక్కడ భూమాసురుడి కోసం, దేవేంద్రుని కుండలాల కోసమే, మహాత్ముడైన నరకాసురుడితో ఘోరమైన యుద్ధం జరిగింది.
ముహూర్తం లాలయిత్వా తు నరకం మధూసూదనః। ప్రవృత్తచక్రం చక్రేణ ప్రమమాథ బలాద్బలీ
మధుసూదనుడు కొంతసేపు నరకాసురుడిని ఆటపట్టించి, ఆపై తన చక్రాన్ని తిప్పి, అతడిని బలవంతంగా సంహరించాడు.
చక్రప్రమథితం తస్య పపాత సహసా భువి। ఉత్తమాఙ్గం హతాఙ్గస్య వృత్రే వజ్రహతే యథా
చక్రంతో కొట్టిన వెంటనే, నరకాసురుని తల భూమిపై అకస్మాత్తుగా పడిపోయింది. అది వజ్రాయుధంతో వృత్రాసురుని తల పడిపోవడాన్ని పోలి ఉంది.
భూమిస్తు పతితం దృష్ట్వా ప్రాయచ్ఛత్కుణ్డలే సుతమ్। ప్రదాయ చ మహాబాహుమిదం వచనమబ్రవీత్
తన కుమారుడు పడిపోయిన దృశ్యం చూసిన భూమిదేవి, కుండలాలను差ి, తన బలవంతుడైన కుమారుని చూపిస్తూ ఇలా చెప్పింది.
సృష్టస్త్వయైవ మధుహంస్త్వయైవ వినిపాతితః। యథేచ్ఛసి తథా క్రీడా ప్రజాస్తస్యానుపాలయ
మధుసూదనా! నువ్వే నరకాసురుని సృష్టించావు, నువ్వే సంహరించావు. నీకు నచ్చినట్టు ఆటలాడు, అతని ప్రజలను కాపాడు.
దేవానాం చ మునీనాం చ పితౄణాం చ మహాత్మనామ్। ఉద్వేజనీయో భూతానాం బ్రహ్మద్విద్ పురుషాధమః
బ్రహ్మద్వేషి, పాపాత్ముడు, దేవతలు, మునులు, పితృదేవతలు, అన్ని జీవులకు బాధ కలిగించేవాడు నీ కుమారుడు.
లోకద్విష్టః సుతస్తే తు దేవారిర్లోకకణ్టకః। సర్వలోకనమస్కార్యామదితం బాధయద్వలీ
నీ కుమారుడు లోకానికి ద్వేషపాత్రుడై, దేవతలకు శత్రువై, అందరికీ కంటికాయగా మారాడు. అందరికి గౌరవప్రదమైన వారిని అతడు బాధించాడు.
కుణ్డలే హృతవాన్దర్పాత్తతస్తే నిహతః సుతః। నైవ మన్యుస్త్వయా కార్యో యత్కృతం మయి భామిని
అహంకారంతో కుండలాలను దోచుకున్నందువల్ల నీ కుమారుడు సంహరించబడ్డాడు. అందుకే, భామినీ! నేను చేసినదానికి నాపై కోపపడకూడదు.
త్వత్ప్రభావాచ్చ తే పుత్రో లబ్ధవాన్గతిముత్తమామ్। తస్మాద్గచ్ఛ మహాభాగే భారావతరణం కృతమ్
నీ మహిమ వల్ల నీ కుమారుడు ఉత్తమమైన స్థితిని పొందాడు. అందుచేత, మహాభాగే! భారం తీయబడింది, నీవు వెళ్ళవచ్చు.
నిహత్య నరకం భౌమం సత్యభామాసహాయవాన్। సహితో లోకపాలైశ్చ దదర్శ నరకాలయమ్
నరకాసురుడిని సంహరించి, సత్యభామతో పాటు, లోకపాలులతో కలిసి నరకాసురుని నివాసాన్ని దర్శించాడు.
అథాస్య గృహమాసాద్య నారకస్య మహాత్మనః। దదర్శ ధనమక్షయ్యం రత్నాని వివిధాని చ
ఆ తరువాత, మహాత్ముడైన నరకాసురుని ఇంటికి చేరి, అంతులేని ధనం, రకరకాల రత్నాలను చూశాడు.
మణిముక్తాప్రవాలాని వైడూర్యవికృతాని చ। విస్తారాల్పాంశ్చార్కమణీన్విపులాన్స్ఫాటికానపి
పెద్ద ముత్యాలు, మాణిక్యాలు, పొడవాటి పగడాలు, వజ్రాలు, చిన్న పెద్ద సూర్యకాంతమణులు, విస్తారమైన స్ఫటికాలు కూడా చూశాడు.
జామ్బూనదమయాన్యేవ శాతకుమ్భమయాని చ। ప్రదీప్తజ్వలనాభాని శీతరశ్మిప్రభాణి చ
జాంబూనద బంగారం, శుద్ధ బంగారం, అగ్నిలా ప్రకాశించే వస్తువులు, చల్లని కాంతితో మెరిసే వస్తువులు కూడా అక్కడ ఉన్నాయి.
హిరణ్యవర్ణం రుచిరం శ్వేతమభ్యన్తరం గృహమ్। తదక్షయ్యం గృహే దృష్టం నరకస్య ధనం బహు
ఆ ఇంటి బయట బంగారు వర్ణంలో, లోపల తెల్లగా, అద్భుతంగా కనిపించింది. ఆ ఇంట్లో నరకాసురుని అంతులేని ధనాన్ని చూశాడు.
న హి రాజ్ఞః కుబేరస్య తావద్ధనసముచ్ఛ్రయః। దృష్టపూర్వః పురా సాక్షాన్మహేన్ద్రభవనేష్వపి
రాజు కుబేరుడి దగ్గరగానీ, మహేంద్రుని భవనాల్లోగానీ ఇంత పెద్ద ధనరాశి ఎప్పుడూ చూడబడలేదు.
హతే భౌమే నిశుమ్భే చ వాసవః సగణోఽబ్రవీత్। దాశార్హపతిమాసీనమాహృత్య మణికుణ్డలే
భూమాసురుడు, నిశుంభుడు సంహరించబడిన తరువాత, వాసవుడు తన అనుచరులతో కలిసి, మణికుండలాలను తీసుకొని, దాశార్హుల అధిపతిని దర్శించాడు.
హేమసూత్రా మహాకక్ష్యాస్తోమరైర్వీర్యశాలినః। విమలాని పతాకాని వాసాంసి వివిధాని చ
బంగారు దారాలతో నడుముబందాలు, వీరుడి ఆయుధాలు, నిర్మలమైన జెండాలు, రకరకాల వస్త్రాలు అక్కడ కనిపించాయి.
భీమరూపాశ్చ మాతఙ్గాః ప్రవాలవికృతాః కుథాః। తే చ వింశతిసాహస్రా ద్వాస్తావత్యః కరేణవః
అక్కడ భయంకరమైన రూపాలతో, ఎర్రగా, వంకరంగా ఉన్న రెండు దంతాల పెద్ద ఏనుగులు ఇరవెయ్యి వేల వరకు కనిపించాయి.
అష్టౌ శతసహస్రాణి దేశజాశ్చోత్తమా హయాః। గోభిశ్చావికృతైర్యావత్కామాత్తవ జనార్దన
అక్కడ ఎనిమిది లక్షల ఉత్తమమైన దేశీయ జాతి గుర్రాలు, నీకు ఎంత కావాలనుకుంటే అంతగా నిష్కళంకమైన ఆవులు కూడా ఉన్నాయి, జనార్దన.
ఏతత్తే ప్రాపయిష్యాణి వృష్ణ్యావాసమరిన్దమ। వసు యత్రిషు లోకేషు ధర్మేణావర్జితం త్వయా
శత్రువులను జయించిన వృష్ణుల అధిపతీ, నీవు ధర్మబద్ధంగా సంపాదించిన ఈ ధనాన్ని నేను నీకు పంపిస్తాను.
దేవగన్ధర్వరత్నాని దైతేయాసురజాని చ। యాని సన్తి హిరణ్యాని నరకస్య నివేశనే
దేవతలు, గంధర్వులు, దైత్యులు, అసురులకు చెందిన రత్నాలు, ఇంకా నరకాసురుని నివాసంలో ఉన్న బంగారం అన్నీ అక్కడ ఉన్నాయి.
ఏతత్తు గరుడే సర్వం క్షిప్రమారోప్య వాసవః। దార్శార్హపతినా సార్ధముపాయాన్మణిపర్వతమ్
ఇవన్నీ వాసవుడు వెంటనే గరుడుని మీద ఎక్కించి, దార్షార్హుల అధిపతితో కలిసి మణిపర్వతానికి బయలుదేరాడు.
చిత్రగ్రథితమేఘాభః ప్రబభౌ మణిపర్వతః। హేమచిత్రవితానైశ్చ ప్రాసాదైరుపశోభితః
మణిపర్వతం రంగురంగుల మేఘాల వలె ప్రకాశిస్తూ, బంగారు తలుపులతో అలంకరించబడిన ప్రాసాదాలతో మరింత అందంగా కనిపించింది.
హర్మ్యాణి చ విశాలాని మణిసోపానవన్తి చ। తత్రస్థా వరవర్ణిన్యో దదృశుర్మధుసూదనమ్
అక్కడ విలాసవంతమైన మణిపద్దతులు ఉన్న పెద్ద భవనాలు ఉండగా, అందులో నివసించే సుందరాంగనులు మధుసూదనుని చూశారు.
గన్ధర్వసురముఖ్యానాం ప్రియా దుహితరస్తదా। త్రివిష్టపసమే దేశే తిష్ఠన్తమపరాజితమ్
ఆ సమయంలో గంధర్వ, అసురులలో ప్రముఖులైన వారి ప్రియ కుమార్తెలు, స్వర్గానికి సమానమైన ప్రదేశంలో అపరాజితుడైన వానిని చూశారు.
పరివవ్రుర్మహాబాహుమేకవేణీధరాః స్త్రియః। పర్వాః కాషాయవాసిన్యః సర్వాశ్చ నియతేన్ద్రియాః
ఒక్క వ్రేలితో జడలు వేసుకున్న, కాషాయ వస్త్రాలు ధరించిన, ఇంద్రియాలను నియంత్రించుకున్న ఆ స్త్రీలు మహాబాహువును చుట్టుముట్టారు.
వ్రతసన్తాపజః శోకే నాత్ర కశ్చిదపీడయత్। అరజాంసి చ వాసాంసి బిభ్రత్యః కౌశికాన్యపి
అక్కడ వ్రతాల వల్ల కలిగే బాధ లేదా శోకంతో ఎవరూ బాధపడలేదు; వారు శుభ్రమైన వస్త్రాలు, కొందరు పట్టు వస్త్రాలు కూడా ధరించారు.