భాస్కరాకారముకుటః శిఞ్జితాభరణాఙ్గదః। ధూమ్రకేతుర్హరిశ్మశ్రుర్నిర్దష్టోష్ఠపుటాననః
ఆసురుడు సూర్యుడిలా ప్రకాశించే మకుటాన్ని ధరించి, ఆభరణాలు, కంకణాలు మోగుతూ, పొగలాంటి కిరీటంతో, గోధుమ రంగు గడ్డంతో, కోపంతో పెదవులు కొరికిన ముఖంతో భయంకరంగా కనిపించాడు.
త్రైలోక్యాన్తరవిస్తారం ధారయన్విపులం వపుః। తర్జయన్వై రణే దేవాఞ్ఛాదయన్వై దిశో దశ
అతని శరీరం మూడు లోకాల మధ్య విస్తరించి, యుద్ధంలో దేవతలను బెదిరిస్తూ, పది దిశలను కప్పేసింది.
అభ్యధావత్సుసఙ్క్రుద్ధో వ్యాదితాస్య ఇవాన్తకః। తత్ర శస్త్రప్రతానైశ్చ దేవాన్ధర్షితవాన్త్రణే
అతడు భయంకరంగా కోపంతో, నోరు విప్పి, యమధర్మరాజు లాగా ముందుకు దూసుకెళ్లి, ఆయుధాల వర్షంతో దేవతలపై దాడి చేశాడు.
అభ్యాయయుః సురాన్సర్వాన్పునస్తే దైత్యదానవాః। ఆపీడయన్త్రణే క్రుద్ధాస్తతో దేవాన్యుధిష్ఠిర
అప్పుడు, యుధిష్ఠిరా, దైత్యులు, దానవులు మళ్లీ కోపంతో యుద్ధంలో దేవతలందరినీ ముట్టడించారు.
తే వధ్యమానా విబుధాః సమరే కాలనేమినా। దైత్యైశ్చైవ మహారాజ దుద్రువుస్తే దిశో దశ
కాళనేమి, దైత్యుల చేతిలో యుద్ధంలో బాధపడుతున్న దేవతలు, మహారాజా, పది దిశలకూ పారిపోయారు.
విబుధాన్విద్రుతాన్దృష్ట్వా కాలనేమిర్మహా।ఞసురః। ఇన్ద్రం యమం చ వరుణం వాయుం చ ధనదం రవిమ్
దేవతలు పారిపోతున్నదాన్ని చూసి, మహాశక్తిమంతుడైన కాళనేమి, ఇంద్రుడు, యముడు, వరుణుడు, వాయువు, కుబేరుడు, సూర్యుడిని వెంటాడాడు.
ఏతాంశ్చాన్యాన్బలాఞ్జిత్వా తేషాం కార్యాణ్యవాప సః। తాన్సర్వాన్సహసా జిత్వా కాలనేమిర్మహాసురః
వాళ్లను, ఇతర సైన్యాలను జయించి, తన కార్యాలను పూర్తి చేశాడు. అందరినీ వెంటనే జయించిన మహాసురుడు కాళనేమి—
దదర్శ గగనే విష్ణుం సుపర్ణస్థం మహాద్యుతిమ్। తం దృష్ట్వా క్రోధతామ్రాక్షస్తర్జయన్నభ్యయాత్తదా
ఆకాశంలో గరుడునిపై కూర్చున్న, మహాప్రభావంతో ఉన్న విష్ణువును చూశాడు. అతడిని చూసి, కోపంతో కళ్లెర్రబెట్టి బెదిరిస్తూ ముందుకు వచ్చాడు.
స బాహుశతముద్యమ్య సర్వాస్త్రగ్రహణం రణే। రోషాద్భారత దైత్యేన్ద్రో విష్ణోరురసి పాతయత్
వంద చేతులు ఎత్తి, యుద్ధంలో అన్ని ఆయుధాలను పట్టుకుని, దైత్యుల అధిపతి కోపంతో, ఆ ఆయుధాలను విష్ణువు ఛాతీపై విసిరాడు, ఓ భారతా.
దైత్యాశ్చ దానవాశ్చైవ సర్వే మయపురోగమాః। స్వాన్యాయుధాని సఙ్గృహ్య సర్వే విష్ణుముపాద్రవన్
అప్పుడు మాయను ముందుగా ఉంచుకుని, దైత్యులు, దానవులందరూ ఆయుధాలు పట్టుకుని, కలసి విష్ణువుపై దూసుకొచ్చారు.
స తాడ్యమానో।ఞతిబలైర్దైత్యైః సర్వాయుఘోద్యతైః। న చచాల హరిర్యుద్ధేఽకమ్పమాన ఇవాచలః
అతని మీద మహాబలశాలి దైత్యులు ఆయుధాలతో దాడి చేసినా, హరి యుద్ధంలో కొంచెం కూడా కదలకుండా, కొండలా నిలబడ్డాడు.
పునరుద్యమ్య సఙ్క్రుద్ధః కాలనేమిర్దృఢాం గదామ్। జఘాన గదయా రాజంస్తం విష్ణుం గరుడం చ వై
మళ్లీ కోపంతో కాళనేమి తన బలమైన గదను ఎత్తి, ఆ గదతో విష్ణువును, గరుడుని కొట్టాడు, ఓ రాజా.
తం దృష్ట్వా గురడం శ్రాన్తం చక్రముద్యస్య వై హరిః। శతం శిరాంసి బాహూంశ్చ సోచ్ఛినత్కాలనేమినః
గరుడు అలసిపోయినట్టుగా చూసి, హరి తన చక్రాన్ని ఎత్తి, కాళనేమికి వంద తలలు, చేతులను కోసేశాడు.
జఘానాన్యాంస్చ తాన్సర్వాన్సమరే దైత్యదానవాన్। విబుధానామృషీణాం చ స్వాని స్థానాని వై దదౌ
ఆ యుద్ధంలో మిగతా దైత్యులు, దానవులందరినీ సంహరించి, దేవతలు, ఋషులకు వారి స్థానాలను తిరిగి ఇచ్చాడు.
దత్త్వా సురాణాం సుగ్రీతో యోగ్యకర్మాణి భారత। జగామ బ్రహ్మణా సార్ధం బ్రహ్మలోకం తదా హరిః
దేవతలకు తగిన పనులను అప్పగించి, ఓ భారతా, హరి బ్రహ్మతో కలిసి బ్రహ్మలోకానికి వెళ్ళాడు.
బ్రహ్మలోకం ప్రవిశ్యాశ్చ ప్రాప్య నారాయణః ప్రభుః। పౌరాణం బ్రహ్మసదనం దివ్యం నారాయణాశ్రయమ్
బ్రహ్మలోకంలోకి ప్రవేశించి, ఆ ప్రాచీనమైన, దివ్యమైన బ్రహ్మసదనాన్ని, నారాయణుని ఆశ్రయమైన ఆ స్థలాన్ని చేరాడు.
స ప్రవిశ్య తదా దేవః స్తూయమానో మహర్షిభిః। సహస్రశీర్షా భూత్వా చ శయనాయోపచక్రమే
అక్కడ ఆ దేవుడు, మహర్షులందరి స్తుతులతో, సహస్రశిరస్సుతో రూపం ధరించి, విశ్రాంతికి పడుకున్నాడు.
ఆదిదేవః పురాణాత్మా నిద్రావశముపాగతః। శేతే సుఖం సదా విష్ణుర్మోహయఞ్జగదవ్యయః
ఆదిదేవుడు, పురాతనాత్మ, నిద్రవశమై, విష్ణువు, అజరామరుడు, సుఖంగా పడుకుని, జగత్తును మాయలో ముంచాడు.
జగ్ముస్తస్యాథ వర్షాణి శయానస్య మహాత్మనః। షట్త్రింశచ్ఛతసాహస్రం మానుషేణేహ సఙ్ఖ్యయా
ఆ మహాత్ముడు నిద్రిస్తున్నప్పుడు, మానవ కాలమానం ప్రకారం ముప్పయ్యారు ఆరు వేల సంవత్సరాలు గడిచిపోయాయి.
జగ్ముః కృతయుగత్రేతాద్వాపరాన్తే బుబోధ హ। బ్రహ్మాదిభిః స్తూయమానః సురైశ్చాపి సహర్షిభిః
కృతయుగం, త్రేతాయుగం, ద్వాపరయుగం గడిచిపోయాయి; వాటి చివర్లో, బ్రహ్మతో పాటు దేవతలు, ఋషులు స్తుతిస్తూ ఉండగా, ఆయన మేల్కొన్నాడు.
ఉత్పత్య శయనాద్విష్ణుర్బ్రహ్మణా విబుధైః సహ। దేవానాం చ హితార్థాయ యయౌ దేవసభాం ప్రతి
విష్ణువు తన మంచం నుంచి లేచి, బ్రహ్మతో పాటు జ్ఞానులు, దేవతల మేలుకోసం దేవతల సభవైపు వెళ్లాడు.
మేరోః శిరసి విన్యస్తాం జ్వలన్తీం తాం శుభాం సభామ్। వివిశుస్తే సురాః సర్వే బ్రహ్మణా సహ భారత
మేరుపర్వత శిఖరంపై వెలిగిపోతున్న ఆ అద్భుతమైన సభలో, బ్రహ్మతో కలిసి అందరు దేవతలు ప్రవేశించారు, ఓ భారతా!
జగ్ముస్తత్ర నిషేదుస్తే సా నిఃశబ్దా హ్యభూత్తదా। తత్ర భూమిరువాచాథ ఖేదాత్కరుణభాషిణీ
అందరూ అక్కడికి చేరుకుని కూర్చున్నారు; ఆ సభ నిశ్శబ్దంగా మారింది. అప్పుడు భూమి బాధతో, దుఃఖభరిత స్వరంతో మాట్లాడింది.
రాజ్ఞాం బలైర్బలవతాం ఖిన్నాస్మి భృశపీడితా। నిత్యం భారపరిశ్రాన్తా దుఃఖం జీవామ్యహం సురాః
ఓ దేవతలారా! బలవంతులైన రాజుల సైన్యాల వల్ల నేను చాలా అలసిపోయాను, నిత్యం భారంతో క్షీణించి, బాధతో జీవిస్తున్నాను.
పురే పురే చ నృపతిః కోటిసఙ్ఖ్యైర్బలైర్వృతః। రాష్ట్రే రాష్ట్రే చ శతశో గ్రామాః కులసహస్రిణః
ప్రతి నగరంలో ప్రతి రాజు కోట్లాది సైన్యాలతో ఉన్నాడు; ప్రతి రాజ్యంలో వందలాది గ్రామాలు, వాటిలో వేలాది కుటుంబాలు ఉన్నాయి.
భూమిపానాం సహస్రైశ్చ తేషాం చ బిలనాం బలైః। గ్రామాయుతైః పురై రాష్ట్రైరహం నిర్వివరీకృతా
వెయ్యలాది రాజులు, వారి భూగర్భ సైన్యాలు, లక్షలాది గ్రామాలు, నగరాలు, రాజ్యాల వల్ల నాకు ఎలాంటి విశ్రాంతి లేదు.
తస్మాద్ధారయితుం శక్త్యా న క్షమాసి జనానహమ్। దైత్యైశ్చ బాధ్యమానాస్తాః ప్రాజ నిత్యం దురాత్మభిః
కాబట్టి, నా శక్తితో ఇక జనులను భరించలేను; దురాత్ములైన దానవులు నన్ను ఎప్పుడూ బాధిస్తూనే ఉన్నారు.
భూమేస్తు వచనం శ్రుత్వా దేవో నారాయణస్తదా। వ్యాదిశ్య తాన్సురాన్సర్వాన్క్షితౌ వస్తుం మనో దధే
భూమి మాటలు విని, ఆ సమయంలో నారాయణుడు అందరు దేవతలకు భూమిపై జన్మించమని ఆజ్ఞాపించాడు.
యచ్చకే భగవాన్విష్ణుర్వసుదేవసుతస్తదా। తత్తేఽహం సమ్ప్రవక్ష్యామి శృణు స్రవమశేషతః
ఆ సమయంలో వాసుదేవుని కుమారుడు, భగవంతుడు విష్ణువు చేసిన కార్యాలను నేను పూర్తిగా చెబుతాను; నా మాటలు శ్రద్ధగా విను.
వాసుదేవస్య మహాత్మ్యం చరితం చ మహాత్మనః। హితార్థం సురసర్త్యానాం లోకానాం చ హితాయ చ
వాసుదేవుని మహిమ, ఆయన చేసిన కార్యాలను, దేవతల మేలుకోసం, లోకాల శ్రేయస్సుకోసం నేను వివరంగా చెబుతాను.