యథైవ భగవాఞ్జాతః క్షితావిహ జనార్దనః। మాధవేషు మహాబుద్ధిస్తన్మే బ్రూహి పితామహ
మహా మేధావి అయిన పితామహా, మాధవులలో జనార్దనుడు భూమిపై ఎలా జన్మించాడో నాకు చెప్పండి.
ఏవముక్తస్తతో భీష్మః కేశవస్య మహాత్మనః। మాధవేషు తథా జన్మ కథయామాస వీర్యవాన్
అప్పుడు, వీరుడైన భీష్ముడు, మాధవులలో మహాత్ముడైన కేశవుని జన్మాన్ని వివరంగా చెప్పడం ప్రారంభించాడు.
హన్త తే కథయిష్యామి యుధిష్ఠిర యథాతథమ్। యతో నారాయణస్యేహ జన్మ వృష్ణిషు కౌరవ
యుదిష్ఠిరా, ఇప్పుడు నీకు నిజంగా చెబుతాను — నారాయణుడు వృష్ణివంశంలో ఎలా జన్మించాడో, కౌరవా.
పురా లోకే మహారాజ వర్తమానే కృతే యుగే। ఆసీత్రైలోక్యవిఖ్యాతః సఙ్గ్రామస్తారకామయః
ఓ మహారాజా, గతంలో కృతయుగంలో, మూడు లోకాల్లో ప్రసిద్ధమైన తారకామయ యుద్ధం జరిగింది.
విరోచనో మయస్తారో వరాహః శ్వేత ఏవ చ। విప్రచిత్తిః ప్రలమ్బశ్చ వృత్రజమ్భబలాదయః
విరోచనుడు, మయుడు, తారకుడు, వరాహుడు, శ్వేతుడు, విప్రచిత్తి, ప్రలంబుడు, వృత్రుడు, జంభుడు, బలుడు—
నముచిః కాలనేమిశ్చ ప్రహ్లాద ఇతి విశ్రుతః। లమ్బః కిశోరః స్వర్భానురరిష్టో రాక్షసేశ్వరః
నముచి, కాలనేమి, ప్రసిద్ధుడైన ప్రహ్లాదుడు, లంబుడు, కిశోరుడు, స్వర్భాను, అరిష్టుడు, రాక్షసాధిపతి—
ఏతే చాన్యే చ బహవో దైత్యసఙ్ఘాః సహస్రశః। నానాశస్త్రధరా రాజన్నానాభూషణవాహనాః
ఇంకా మరెన్నో వేలాది దైత్యసమూహాలు, రాజా, రకరకాల ఆయుధాలు ధరించి, వివిధ అలంకారాలు, వాహనాలతో అలంకరించబడి ఉన్నారు.
దేవతానామభిముఖాస్తస్థుర్దైతేయదానవాః। దేవాస్తు యుధ్యమానాస్తే దానవానభ్యయూ రణే
ఆ దైత్యదానవులు దేవతల ఎదురుగా నిలబడి, దేవతలు యుద్ధం చేస్తూ దానవులపై దాడి చేశారు.
ఆదిత్యా వసవో రుద్రాః సాధ్యా విశ్వే మరుద్గణాః। ఇన్ద్రో యమశ్చ వరుణశ్చన్ద్రశ్చైవ ధనేశ్వరః
ఆదిత్యులు, వసువులు, రుద్రులు, సాధ్యులు, విశ్వదేవతలు, మరుత్గణాలు, ఇంద్రుడు, యముడు, వరుణుడు, చంద్రుడు, ధనేశ్వరుడు—
అశ్వినౌ చ మహావీర్యౌ యే చాన్యే దేవతాగణాః। చక్రుర్యుద్ధం మహాఘోరం దానవైశ్చ యథాక్రమమ్
మహాశక్తిశాలులైన అశ్వినీదేవతలు, ఇంకా ఇతర దేవతాగణాలందరూ, దానవులతో తీవ్రమైన యుద్ధంలో పాల్గొన్నారు.
యుధ్యమానాః సమేయుశ్చ దేవా దైతేయదానవైః। తద్యుద్ధమభవద్ఘోరం దేవదానవసఙ్కులమ్
దేవతలు, దైత్యదానవులు పరస్పరం యుద్ధం చేస్తూ ఎదురెదురుగా వచ్చారు; ఆ యుద్ధం భయంకరంగా, దేవతలు-దానవులతో నిండిపోయింది.
తాభ్యాం బలాభ్యాం సఞ్జజ్ఞే తుములో విగ్రహస్తదా। తీక్ష్ణశస్త్రైః కిరన్తోఽథ అభ్యయుర్దేవదానవాః
ఆ రెండు సేనల మధ్య ఘోరమైన కలహం మొదలైంది; పదునైన ఆయుధాలు విసురుతూ, దేవతలు-దానవులు ఒకరిపై ఒకరు దాడి చేశారు.
ఘ్రన్తి దేవాన్సగన్ధర్వాన్సయక్షోరగచారణాన్। తే వధ్యమానా దైతేయైర్దేవసఙ్ఘాస్తదా రణే
ఆ సమయంలో దైత్యులు దేవతలు, గంధర్వులు, యక్షులు, నాగులు, చారణులతో కూడిన దేవసేనలను సంహరిస్తూ, వారిని యుద్ధంలో చంపుతూ ఉన్నారు.
త్రాతారం మనసా జగ్ముర్దేవం నారాయమం ప్రభుమ్। ఏతస్మిన్నన్తరే తత్ర జగామ హరిరీశ్వరః
ఆపదలో దేవతలు మనసులో రక్షకుడిగా నారాయణుడిని ఆశ్రయించారు; ఆ సమయంలో హరి, ప్రభువు, అక్కడ ప్రత్యక్షమయ్యాడు.
దీపయఞ్జ్యోతిషా భూమిం శఙ్ఖచక్రగదాధరః। తమాగతం సుపర్ణస్థం విష్ణుం లోకనమస్కృతమ్
తేజస్సుతో భూమిని ప్రకాశింపజేస్తూ, శంఖం, చక్రం, గదను ధరించి, గరుడునిపై కూర్చున్న, లోకాలందరూ నమస్కరించే విష్ణువు అక్కడ ప్రత్యక్షమయ్యాడు.
దృష్ట్వా ముదా యుతాః సర్వే భయం త్యక్త్వా రమే సురాః। చక్రుర్యుద్ధం పునః సర్వే దేవా దైతేయదానవైః
ఆయనను చూసి, దేవతలందరూ ఆనందంతో భయాన్ని వదిలిపెట్టి, మళ్లీ దైత్యదానవులతో యుద్ధంలో పాల్గొన్నారు.
తద్యుద్ధమభవద్ఘోరమచిన్త్యం రోమహర్షణమ్। జఘ్రుర్దైత్యాన్త్రణే ఘోరాః సర్వే శక్రపురోగమాః
ఆ యుద్ధం భయంకరంగా, ఊహించలేనంత ఘోరంగా మారింది; శక్రుని నేతృత్వంలో ఉన్న దేవతలు యుద్ధంలో దైత్యులను సంహరించారు.
తే బాధ్యమానా బిబుధైర్దుద్రువుదైత్యదానవాః
దేవతల దాడికి తట్టుకోలేక, దైత్యదానవులు పారిపోయారు.
విద్రుతాన్దానవాన్దృష్ట్వా తదా భారత సంయుగే। కాలనేమిరితి ఖ్యాతో దానవః ప్రత్యదృశ్యతా
ఆ సమయంలో, యుద్ధరంగంలో దానవులు పారిపోతున్నారని చూసి, ఓ భారతా, కాలనేమి అనే ప్రసిద్ధ దానవుడు ప్రత్యక్షమయ్యాడు.
శత్రుప్రహరణే ఘోరః శతబాహుః శతాననః। శతశీర్షః స్థితః శ్రీమాఞ్ఛతశృఙ్గం ఇవాచలః
శత్రువులను సంహరించడంలో భయంకరుడు, వంద చేతులు, వంద ముఖాలు, వంద తలలు కలిగి, వంద శిఖరాలున్న పర్వతంలా మహిమాన్వితంగా నిలబడ్డాడు.
భాస్కరాకారముకుటః శిఞ్జితాభరణాఙ్గదః। ధూమ్రకేతుర్హరిశ్మశ్రుర్నిర్దష్టోష్ఠపుటాననః
ఆసురుడు సూర్యుడిలా ప్రకాశించే మకుటాన్ని ధరించి, ఆభరణాలు, కంకణాలు మోగుతూ, పొగలాంటి కిరీటంతో, గోధుమ రంగు గడ్డంతో, కోపంతో పెదవులు కొరికిన ముఖంతో భయంకరంగా కనిపించాడు.
త్రైలోక్యాన్తరవిస్తారం ధారయన్విపులం వపుః। తర్జయన్వై రణే దేవాఞ్ఛాదయన్వై దిశో దశ
అతని శరీరం మూడు లోకాల మధ్య విస్తరించి, యుద్ధంలో దేవతలను బెదిరిస్తూ, పది దిశలను కప్పేసింది.
అభ్యధావత్సుసఙ్క్రుద్ధో వ్యాదితాస్య ఇవాన్తకః। తత్ర శస్త్రప్రతానైశ్చ దేవాన్ధర్షితవాన్త్రణే
అతడు భయంకరంగా కోపంతో, నోరు విప్పి, యమధర్మరాజు లాగా ముందుకు దూసుకెళ్లి, ఆయుధాల వర్షంతో దేవతలపై దాడి చేశాడు.
అభ్యాయయుః సురాన్సర్వాన్పునస్తే దైత్యదానవాః। ఆపీడయన్త్రణే క్రుద్ధాస్తతో దేవాన్యుధిష్ఠిర
అప్పుడు, యుధిష్ఠిరా, దైత్యులు, దానవులు మళ్లీ కోపంతో యుద్ధంలో దేవతలందరినీ ముట్టడించారు.
తే వధ్యమానా విబుధాః సమరే కాలనేమినా। దైత్యైశ్చైవ మహారాజ దుద్రువుస్తే దిశో దశ
కాళనేమి, దైత్యుల చేతిలో యుద్ధంలో బాధపడుతున్న దేవతలు, మహారాజా, పది దిశలకూ పారిపోయారు.
విబుధాన్విద్రుతాన్దృష్ట్వా కాలనేమిర్మహా।ఞసురః। ఇన్ద్రం యమం చ వరుణం వాయుం చ ధనదం రవిమ్
దేవతలు పారిపోతున్నదాన్ని చూసి, మహాశక్తిమంతుడైన కాళనేమి, ఇంద్రుడు, యముడు, వరుణుడు, వాయువు, కుబేరుడు, సూర్యుడిని వెంటాడాడు.
ఏతాంశ్చాన్యాన్బలాఞ్జిత్వా తేషాం కార్యాణ్యవాప సః। తాన్సర్వాన్సహసా జిత్వా కాలనేమిర్మహాసురః
వాళ్లను, ఇతర సైన్యాలను జయించి, తన కార్యాలను పూర్తి చేశాడు. అందరినీ వెంటనే జయించిన మహాసురుడు కాళనేమి—
దదర్శ గగనే విష్ణుం సుపర్ణస్థం మహాద్యుతిమ్। తం దృష్ట్వా క్రోధతామ్రాక్షస్తర్జయన్నభ్యయాత్తదా
ఆకాశంలో గరుడునిపై కూర్చున్న, మహాప్రభావంతో ఉన్న విష్ణువును చూశాడు. అతడిని చూసి, కోపంతో కళ్లెర్రబెట్టి బెదిరిస్తూ ముందుకు వచ్చాడు.
స బాహుశతముద్యమ్య సర్వాస్త్రగ్రహణం రణే। రోషాద్భారత దైత్యేన్ద్రో విష్ణోరురసి పాతయత్
వంద చేతులు ఎత్తి, యుద్ధంలో అన్ని ఆయుధాలను పట్టుకుని, దైత్యుల అధిపతి కోపంతో, ఆ ఆయుధాలను విష్ణువు ఛాతీపై విసిరాడు, ఓ భారతా.
దైత్యాశ్చ దానవాశ్చైవ సర్వే మయపురోగమాః। స్వాన్యాయుధాని సఙ్గృహ్య సర్వే విష్ణుముపాద్రవన్
అప్పుడు మాయను ముందుగా ఉంచుకుని, దైత్యులు, దానవులందరూ ఆయుధాలు పట్టుకుని, కలసి విష్ణువుపై దూసుకొచ్చారు.