రాజ్యం చకార దైత్యేన్ద్రో దైత్యసఙ్ఘైః సమావృతః। సప్తద్వీపాన్వశేచకే లోకాలోకాన్తరం బలాత్
దైత్యుల అధిపతి, తన అనుచరులతో కలిసి, రాజ్యాన్ని స్థాపించి, ఏడు ద్వీపాలు, లోకాలకు అవతలి ప్రాంతాలను బలవంతంగా ఆక్రమించాడు.
దివ్యభోగాన్సమస్తాన్వై లోకే సర్వానవాప సః। దేవాంస్త్రిభువనస్థాంస్తు పరాజిత్య మహాసురః
మహాసురుడు, మూడు లోకాలలోని దేవతలను ఓడించి, లోకంలో ఉన్న అన్ని దివ్య భోగాలను అనుభవించాడు.
త్రైలోక్యం వశమానీయ స్వర్గే వసతి దానవః। యదా వరమదోన్మత్తో న్యవసద్దానవో దివి
మూడు లోకాలను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న ఆ దానవుడు, పరమానందంగా స్వర్గంలో నివసించేవాడు. వరప్రభావంతో మత్తులో మునిగిపోయి, ఆ దానవుడు దేవతల లోకంలో స్థిరంగా ఉండిపోయాడు.
అథ లోకాన్సగస్తాంశ్చ విజిత్య స మహాబలః। భవేయమహమేవేన్ద్రః సోమోఽగ్నిర్మారుతో రవిః
ఆ మహాబలుడు ఆ లోకాలను, ప్రాణులను జయించిన తరువాత, 'నేనే ఇంద్రుడిని, నేనే సోముడిని, నేనే అగ్నిని, నేనే వాయువును, నేనే సూర్యుడిని' అని తనలో తానే అనుకున్నాడు.
సలిలం చాన్తరిక్షం చ నక్షత్రాణి దిశో దశ। అహం క్రోధశ్చ కామశ్చ వరుణో వసవోఽర్యమా
'నేనే నీరు, నేనే ఆకాశం, నేనే నక్షత్రాలు, పది దిక్కులు కూడా నేనే; కోపం, కామం, వరుణుడు, వసువులు, అర్యమా కూడా నేనే' అని భావించాడు.
ధనదశ్చ ధనాధ్యక్షో యక్షకిమ్పురుషాధిపః। ఏతే భవేయమిత్యుక్త్వా స్వయం భూత్వా బలాత్స చ
'నేనే ధనాధిపతి, ధనాన్ని చూసే అధికారి, యక్షులు, కింపురుషులకు అధిపతి' అని చెప్పి, తన బలంతో ఆ రూపాలన్నింటినీ స్వీకరించాడు.
ఏషాం గృహీత్వా స్థానాని తేషాం కార్యాణ్యవాప సః। ఇజ్యశ్చాసీన్మఖవరైర్దేవకిన్నరసత్తమైః
వారి స్థానాలను ఆక్రమించి, వారి పనులన్నీ తానే చేసేవాడు. అప్పుడు దేవతలు, ఉత్తమమైన కిన్నరులు అతన్ని గొప్ప యాగాలతో పూజించేవారు.
నరకస్థాన్సమానీయ స్వర్గస్థాంశ్చ చకార సః। ఏవమాదీని కర్మాణి కృత్వా దైత్యపతిర్బలీ
నరకంలో ఉన్నవారిని స్వర్గానికి తీసుకెళ్లి, స్వర్గంలో ఉన్నవారిని వేరే చోట ఉంచాడు. ఇలా ఎన్నో కార్యాలు చేసి, ఆ బలవంతుడైన దైత్యాధిపతి—
ఆశ్రమేషు మహాభాగాన్మునీన్వై శంసితవ్రతాన్। సత్యధర్మపరాన్దాన్తాన్పురా ధర్షితవాంస్తు సః
ఆశ్రమాల్లో ఉన్న మహానుభావులైన మునులను, సత్యధర్మాలకు నిబద్ధులై, నియమంగా ఉండేవారిని కూడా అతడు బాధించాడు.
యాజ్ఞీయాన్కృతబాన్దైత్యన్యాజకాంశ్చైవ దేవతాః। యత్రయత్ర సురా జగ్ముస్తత్రతత్ర వ్రజత్యుత
యజ్ఞాలు చేసే వారిని బంధించి, దేవతలు హవిస్సు అర్పించకుండా చేశాడు. దేవతలు ఎక్కడికి పోయినా, అక్కడికి వెంటనే అతడు వెళ్లేవాడు.
స్థానాని దేవతానాం తు హృత్వా రాజ్యమకారయత్। పఞ్చకోట్యశ్చ వర్షాణి అయుతాన్యేకషష్టి చ
దేవతల స్థానాలను దక్కించుకుని, తన రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు. అలా ఏడు కోట్ల యాభై ఆరు లక్షల అరవై వేల సంవత్సరాలు—
షష్టిశ్చైవ సహస్రాణాం జగ్ముస్తస్య దురాత్మనః। ఏతద్వర్షం స దైత్యేన్ద్రో భోగైశ్చర్యమవాప సః
అదే విధంగా మరో అరవై వేల సంవత్సరాలు కూడా, ఆ దుష్టచిత్తుడైన దైత్యేంద్రుడు ఆ భూమిలో అనేక సుఖాలు, ఐశ్వర్యాలు అనుభవించాడు.
తేనాతిబాధ్యమానాస్తే దైత్యేన్ద్రేణ బలీయసా। బ్రహ్మలోకం సురా జగ్ముః శర్వశక్రపురోగమాః
ఆ బలవంతుడైన దైత్యేంద్రుడి చేత బాధపడిన దేవతలు, శివుడు, ఇంద్రుడు ముందుగా ఉండగా, బ్రహ్మలోకానికి వెళ్లారు.
పితామహం సమాసాద్య ఖిన్నాః ప్రాఞ్జలయోఽబ్రువన్
వారు పితామహుడి దగ్గరకు చేరి, దుఃఖంతో చేతులు జోడించి ఇలా అన్నారు—
భగవన్భూతభవ్యేశ నస్త్రాయస్వ ఇహాగతాన్। భయం దితిసుతాద్ఘోరాద్భవత్యద్య దివానిశమ్
'భగవన్, భూతభవ్యాధిపతి! మేము ఇక్కడికి వచ్చిన మమ్మల్ని రక్షించు. దితి కుమారుడి వల్ల మాకు రాత్రింబవళ్లు భయంకరమైన భయం కలుగుతోంది.'
భగవన్సర్వదైత్యానాం స్వయమ్భూరాదికృత్ప్రభుః। స్రష్టా త్వం హవ్యకవ్యానామవ్యక్తః ప్రకృతిర్ధ్రువః
'ప్రభూ! మీరు స్వయంభువులు, అన్ని దైత్యులకు ఆదికర్త, ప్రభువు. మీరు దేవతలకు, పితృదేవతలకు హవిస్సు కల్పించేవారు, అవ్యక్తమైనవారు, ప్రకృతికి మూలమైన శాశ్వత స్వరూపం.'
శ్రూయతామాపదేవం హి దుర్విజ్ఞేయా మయాపి చ। నారాయణస్తు పురుషో విశ్వరూపో మహాద్యుతిః
'ఈ విపత్తు నాకు కూడా గ్రహించడానికీ కష్టమే. నారాయణుడు పరమపురుషుడు, అనేక రూపాలవాడు, అపారమైన తేజస్సుతో ఉన్నవాడు.'
అవ్యక్తః సర్వభూతానామచిన్త్యో విభురవ్యయః। మమాపి స తు యుష్మాకం వ్యసనే పరమా గతిః
'అతడు అవ్యక్తుడు, అందరి కంటే ఊహించలేనివాడు, సమస్త ప్రాణుల్లో వ్యాపించినవాడు, నశించని ప్రభువు. నాకు, మీకు కూడా కష్టకాలంలో అతడే పరమాశ్రయం.'
నారాయణః పరోఽవ్యక్తాదహమవ్యక్తసమ్భవః। మత్తో జజ్ఞుః ప్రజా లోకాః సర్వే దేవాసురాశ్చ తే
'నారాయణుడు అవ్యక్తాన్ని కూడా మించి ఉన్నవాడు. నేను అవ్యక్తం నుంచి జన్మించాను. నన్నుంచి అన్ని ప్రజలు, లోకాలు, దేవతలు, అసురులు పుట్టారు.'
దేవా యథాహం యుష్మాకం తథా నారాయణో మమ। పితామహోఽహం సర్వస్య స విష్ణుః ప్రపితామహః
'దేవతలలో నేను మీకు ఎలా పితామహుడినో, నారాయణుడు నాకు అలాగే. నేను అందరికీ పితామహుడిని, ఆయన విష్ణువు ప్రపితామహుడు.'
నిశ్చితం విషుధా దైత్యం స విష్ణుస్తం హనిష్యతి। తస్య నాస్తి న శక్యం చ తస్మాద్వ్రజత మాచిరమ్
అది నిశ్చయంగా నిజమే, విష్ణువు ఆ దైత్యుడిని సంహరిస్తాడు. ఆయనకు అసాధ్యమేమీ లేదు. అందుకే మీరు ఆలస్యం చేయకుండా వెంటనే వెళ్లండి.
పితామహవచః శ్రుత్వా సర్వే తే భరతర్షభ। విబుధా బ్రహ్మణా సార్ధం జగ్ముః క్షీరోదధిం ప్రతి
పితామహుడు చెప్పిన మాటలు విని, అప్పుడు అందరు దేవతలు బ్రహ్మతో కలిసి పాలసముద్రం వైపు బయలుదేరారు.
ఆదిత్యా వసవః సాధ్యా విశ్వే చ మరుతస్తథా। రుద్రా మహర్షయశ్చైవ అశ్వినౌ చ సురూపిణౌ
ఆదిత్యులు, వసువులు, సాధ్యులు, విశ్వదేవతలు, మరుత్గణాలు, రుద్రులు, మహర్షులు, అందమైన రూపమున్న అశ్వినీదేవతలు కూడా అక్కడికి వచ్చారు.
అన్యే చ దివ్యా యే రాజంస్తే సర్వే సగణాః సురాః। చతుర్ముఖం పురస్కృత్య శ్వేతద్వీపముపాగతాః
ఇంకా ఇతర దివ్యజనులందరూ, రాజా, తమ తమ గణాలతో కలిసి, నాలుగు ముఖాలున్న బ్రహ్మను ముందుగా ఉంచుకొని, శ్వేతద్వీపానికి చేరుకున్నారు.
త్రాయస్వ నోఽద్య దేవేశ హిరణ్యకశిపోర్వధాత్। త్వం హి నః పరమో ధాతా బ్రహ్మాదీనాం సురోత్తమ
దేవతాధిపతీ, ఈ రోజు హిరణ్యకశిపుని చేత మాకు ఏదైనా హాని కలగకుండా రక్షించు. నీవే మాకు పరమకర్తవు, బ్రహ్మ మొదలైన వారికన్నా గొప్పవాడవు.
ఉత్ఫుల్లామ్బుజపత్రాక్ష శత్రుపక్షభయఙ్కర। క్షయాయ దితివంశస్య శరణం త్వం భవిష్యసి
పువ్వులా వికసించిన తామరపువ్వు కన్నులు కలవాడా, శత్రువులకు భయాన్ని కలిగించేవాడా, దితి వంశాన్ని నాశనం చేయడానికి నీవే మాకు ఆశ్రయం అవుతావు.
తద్దేవానాం వచః శ్రుత్వా తదా విష్ణుః శుచిశ్రవాః। అదృశ్యః సర్వభూతాత్మా వక్తుమేవోపచక్రమే
దేవతలు చెప్పిన ఆ మాటలు విని, పవిత్రమైన కీర్తి కలిగిన, అందరి హృదయాలలో ఉన్న, కనబడని విష్ణువు మాట్లాడడం ప్రారంభించాడు.
భయం త్యజధ్వమమరా అభయం వో దదామ్యహమ్। తదేవ త్రిదివం దేవాః ప్రతిపద్యత మాచిరమ్
అమరులారా, భయం వదిలేయండి. నేను మీకు భయమేమీ ఉండనివ్వను. అందుకే మీరు వెంటనే స్వర్గానికి తిరిగి వెళ్లండి.
ఏషోఽహం సగణం దైత్యం వరదానేన దర్పితమ్। అవధ్యమమరేన్ద్రాణాం దానవేన్ద్రం నిహన్మ్యహమ్
ఈ వరప్రభావంతో గర్వంగా ఉన్న దైత్యుడిని, అతని గణాలతో పాటు, అమరేంద్రులు చంపలేని దానవేంద్రుడిని, నేనే సంహరిస్తాను.
భహవన్దేవదేవేశ ఖిన్నా ఏతే భృశం సురాః। తస్మాత్త్వం జహి దైత్యేన్ద్రం క్షిప్రం కాలోఽస్య మాచిరమ్। ఏష త్వం సగణం దైత్యం వరదానేన దర్పితమ్
దేవతాదేవా, మేము నీకు వందనం చేస్తున్నాము. ఈ దేవతలు చాలా బాధపడుతున్నారు. అందుకే నీవు ఆ దైత్యేంద్రుడిని త్వరగా సంహరించు. అతని కాలం వచ్చేసింది, ఆలస్యం చేయకు. ఈ దైత్యుడు తన గణాలతో కలసి వరప్రభావంతో గర్వంగా ఉన్నాడు.