ప్రాదుర్భావసహస్రాణి సమతీతాన్యనేకశః। యథాశక్తి తు వక్ష్యామి శృణు తాన్కురునన్దన
వెయ్యి వేల రూపాలు గతించాయి. నా శక్తికి తగినంతగా వాటిని చెబుతాను. అవన్నీ విను, కురు వంశానందా.
పురా కమలనాభస్య స్వపతః సాగరామ్భసి। పుష్కరే యత్ర సమ్భూతా దేవా ఋషిగణైః సహ
పురాతన కాలంలో, కమలనాభుడు సముద్రంపై నిద్రిస్తున్నప్పుడు, ఆ కమలంలో దేవతలు ఋషులతో కలిసి ఉద్భవించారు.
ఏష పౌష్కరికో నామ ప్రాదుర్భావః ప్రకీర్తితః। పురాణైః కథ్యతే యత్ర వేదశ్రుతిసమాహితః
ఈ రూపాన్ని 'పౌష్కరికం' అని అంటారు. పురాణాలలో చెప్పబడినది, అక్కడ వేదాలు, వేదపఠనాలు స్థిరంగా ఉన్నాయి.
వారాహస్తు శ్రుతిసుఖః ప్రాదుర్భావో మహాత్మనః। యత్ర విష్ణుః సురశ్రేష్ఠో వారాహం రూపమాస్థితః
వారాహం అనే రూపం వినడానికి మధురంగా ఉంటుంది. ఆ మహాత్ముడు, దేవతలలో శ్రేష్ఠుడైన విష్ణువు, పంది రూపాన్ని ధరించాడు.
ఉజ్జహార మహీం తోయాత్సశైలవనకాననామ్। వేదపాదో యూపదంష్ట్రః క్రతుర్దన్తశ్చితీముఖః
వేదాలు అతని పాదాలు, యూపం అతని దంతాలు, యజ్ఞవేదిక అతని పళ్ళు. అతను పర్వతాలు, అడవులు, వనాలతో కూడిన భూమిని నీటిలోనుండి పైకి తీసుకొచ్చాడు.
అగ్నిజిహ్వో దర్భరోమా బ్రహ్మశీర్షో మహాతపాః। అహోరాత్రేక్షణో దివ్యో వేదాఙ్గః శ్రుతిభూషణః
అతని నాలుక అగ్ని, వెంట్రుకలు దర్భ, తల బ్రహ్మ, అతడు మహా తపస్వి. అతని కన్నులు పగలు, రాత్రి; అతని అవయవాలు వేదాలు, శ్రుతులతో అలంకరించబడ్డాయి.
ఆజ్యనాసః స్రువం తుణ్డం సామఘోషస్వనో మహాన్। ధర్మసత్యమయః శ్రీమాన్కర్మవిక్రమసత్కృతః
సామవేద గానం మ్రోగుతున్నప్పుడు, ఆయన ముఖం హోమపు పాత్రలా, ముక్కు ఆజ్యం పోసే చెంబులా మెరిసింది. ఆయన ధర్మం, సత్యం కలిగి, మహిమతో అలంకరించబడి, తన కార్యాలు, పరాక్రమానికి గౌరవించబడ్డాడు.
ప్రాయశ్చిత్తముఖో ధీరః పశుజానుర్మహావృషః। ఔద్గాత్రహోమలిఙ్గోఽసౌ పశుబీజమహౌషధిః
ఆయన నోరు పాపపరిహారానికి ద్వారం వంటిది, ధైర్యంగా, ఓర్పుతో ఉన్నాడు. మహా వృషభుడిలా, యజ్ఞంలో పశువుల పట్ల కరుణతో ఉన్నాడు. ఆయన వద్ద ఉద్గాతృ హోమపు లక్షణాలు, పశువుల విత్తనం, పవిత్ర ఔషధాల సారం ఉన్నాయి.
బాహ్యన్తరాత్మా మన్త్రాస్థివికృతః సౌమ్యదర్శనః। వేదిస్కన్ధో హవిర్గన్ధో హవ్యకవ్యాభివేగవాన్
ఆయన లోపలి, బయటికి ఆత్మగా, మంత్రశక్తితో ఏర్పడినవాడిగా, మృదువైన రూపంతో ఉన్నాడు. ఆయన భుజాలు యజ్ఞవేదికలా, ఆయన దగ్గర హవిస్సు పరిమళం ఉంది. దేవతలకు, పితృదేవతలకు హవిస్సు అందించడంలో ఆయన వేగవంతుడు.
ప్రాగ్వంశకాయో ద్యుతిమాన్నానాదీక్షాభిరూర్జితః। దక్షిణాహృదయో యోగీ మహాశాస్త్రమయో మహాన్
ఆయన శరీరం తూర్పు యజ్ఞవేదికలా ప్రకాశవంతంగా ఉంది. అనేక దీక్షల వల్ల బలవంతుడయ్యాడు. ఆయన హృదయం దక్షిణ దిశలా, యోగిగా, మహా శాస్త్రాలతో కూడినవాడిగా విస్తరించి ఉంది.
ఉపాకర్మోష్ఠరుచకః ప్రావర్గ్యావర్తభూషణః। శాలాపత్నీసహాయో వై మణిశృఙ్గసముచ్ఛ్రితః
ఆయన పెదవులపై ఉపకర్మల గుర్తులతో, ప్రావర్గ్య పాత్ర అలంకారంగా మెరిసింది. యజ్ఞంలో పాల్గొన్న పత్నులతో కలసి, మణిపుష్పాల వంటి కొమ్ముతో ఎత్తుగా నిలిచాడు.
ఏవం యజ్ఞవరాహో వై భూత్వా విష్ణుః సనాతనః। మహీం సాగరపర్యన్తాం సశైలవనకాననామ్
ఇలా యజ్ఞవరాహ రూపాన్ని ధరించి, శాశ్వతుడు అయిన విష్ణువు, పర్వతాలు, అడవులు, వనాలు కలిగి, సముద్రపు అంచు వరకు విస్తరించిన భూమిని పైకి ఎత్తాడు.
కార్ణవజలే భ్రష్టామేకార్ణవగతః ప్రభుః। మజ్జన్తీం సలిలే తస్మిన్స్వదేవీం పృథివీం తదా
ఆ సమయంలో భూమిదేవి సముద్రపు నీళ్లలో పడిపోయింది. ప్రభువు ఒక్కటే సముద్రంలోకి ప్రవేశించి, ఆ నీటిలో మునిగిపోతున్న తన భూమిని చూశాడు.
ఉజ్జహార విషాణేన మార్గణ్డేయస్య పశ్యతః। శృఙ్గేణ యః సముద్ధృత్య లోకానాం హితకామ్యయా
మార్కండేయుడు చూస్తుండగా, ఆయన తన కొమ్ముతో భూమిని పైకి ఎత్తాడు. లోకాలకు మేలు కలగాలని ఆ భూమిని తన శృంగంతో పైకి తీశాడు.
సహస్రశీర్షో దేవేశో నిర్మమే జగతీం ప్రభుః। ఏవం యజ్ఞవరాహేణ భూతభవ్యభవాత్మనా
వెయ్యి తలలతో ఉన్న దేవతాధిపతి అయిన ప్రభువు, యజ్ఞవరాహ రూపంలో, గత, వర్తమాన, భవిష్యత్తు సమస్తాన్ని ఆత్మగా చేసుకొని, ఈ భూమిని సృష్టించాడు.
ఉద్ధృతా పృథివీ దేవీ పూజ్యా వై సాగరామ్బరా। నిహతా దానవాః సర్వే దేవదేవేన విష్ణునా
సముద్రాన్ని వస్త్రముగా ధరించిన భూమిదేవిని పైకి ఎత్తి, పూజకు అర్హురాలిని చేశాడు. దేవతల దేవుడైన విష్ణువు, అందరు దానవులను సంహరించాడు.
వారాహః కథితో హ్యేష నారసింహమతో శృణు। యత్ర భూత్వా మృగేన్ద్రేణ హిరణ్యకశిపుర్హతః
ఇలా వరాహావతారం కథను చెప్పాను. ఇప్పుడు నరసింహావతారం గురించి విను. ఆ రూపంలో మృగరాజు హిరణ్యకశిపును సంహరించాడు.
దైత్యేన్ద్రో బలవాన్త్రాజన్సురారిర్బలగర్వితః। హిరణ్యకశిపుర్నామ ఆసీత్రైలోక్యకణ్టకః
దైత్యుల రాజు, దేవతలకు శత్రువు, తన బలాన్ని గర్వించే హిరణ్యకశిపుడు, మూడు లోకాలకు ముప్పుగా ఉండేవాడు.
దైత్యానామాదిపురుషో వీర్యేణాప్రతిమో బలీ। ప్రవిశ్య జలధం రాజంశ్చకార తప ఉత్తమమ్
దైత్యులలో ఆదిపురుషుడు, శక్తిలో అపరిమితుడు, బలవంతుడు. ఓ రాజా! సముద్రంలోకి ప్రవేశించి, అతడు గొప్ప తపస్సు ఆచరించాడు.
దశవర్షసహస్రాణి శతాని దశ పఞ్చ చ। వ్రతోపవాసతస్తస్థౌ స్యాణుమౌనవ్రతో దృఢః
పది వేల సంవత్సరాలు పది సార్లు, ఇంకా ఐదు వందలు, అతడు వ్రతం, ఉపవాసంతో, మౌనవ్రతాన్ని దృఢంగా పాటిస్తూ నిలబడ్డాడు.
తతః శమదమాభ్యాం చ బ్రహ్మచర్యేణ చానఘ। బ్రహ్మా ప్రీతమనాస్తస్య తపసా నియమేన చ
ఆత్మ నియమం, ఇంద్రియ నియమం, బ్రహ్మచర్యం వల్ల, పాపరహితుడా! అతని తపస్సు, నియమంతో బ్రహ్మా సంతోషించాడు.
తతః స్వయమ్భూర్భగవాన్స్వయమాగమ్య భూపతే। విమానేనార్కవర్ణేన హంసయుక్తేన భాస్వతా
అప్పుడే స్వయంభువుడు అయిన భగవంతుడు, ఓ రాజా! తానే స్వయంగా, సూర్యుడిలా ప్రకాశించే, హంసలు లాగుతున్న విమానంలో వచ్చాడు.
ఆదిత్యైర్వసుభిః సాధ్యైర్మరుద్భిర్దైవతైస్తథా। రుద్రైర్విశ్వసహాయైశ్చ యక్షరాక్షసకిన్నరైః
ఆయనతో పాటు ఆదిత్యులు, వసువులు, సాధ్యులు, మరుత్లు, ఇతర దేవతలు, రుద్రులు, విశ్వదేవతలు, యక్షులు, రాక్షసులు, కిన్నరులు వచ్చారు.
దిశాభిర్విదిశాభిశ్చ నదీభిః సాగరైః సహ। నక్షత్రైశ్చ ముహూర్తైశ్చ ఖేచరైశ్చాపరైర్గ్రహైః
ఆయనతో దిక్కులు, ఉపదిక్కులు, నదులు, సముద్రాలు, నక్షత్రాలు, ముహూర్తాలు, ఆకాశంలో సంచరించే ఇతర గ్రహాలు కూడా వచ్చాయి.
దేవర్షిభిస్తపోయుక్తైః సిద్ధైః సప్తర్షిభిస్తదా। రాజర్షిభిః పుణ్యతమైర్గన్ధర్వైరప్సరోగణైః
ఆ సమయంలో దేవతలు, తపస్సు చేసిన ఋషులు, సిద్ధులు, సప్తర్షులు, పుణ్యశీలులైన రాజర్షులు, గంధర్వులు, అప్సరసల సమూహం అక్కడ చేరారు.
చరాచరగురుః శ్రీమాన్వృతః సర్వసురైస్తథా। బ్రహ్మా బ్రహ్మవిదాం శ్రేష్ఠో దైత్యమాగమ్య చాబ్రవీత్
అందరినీ కాపాడే బ్రహ్మదేవుడు, అందరు దేవతలతో కూడి, ఆ దైత్యుని వద్దకు వచ్చి, అతనితో ఇలా అన్నాడు.
ప్రీతోఽస్మి తవ భక్తస్య తపసాఽనేన సువ్రత। వరం వరయ భద్రం తే యథేష్టం కామమాప్నుహి
నీ భక్తి, తపస్సు చూసి నేను సంతోషించాను. ఓ సత్ప్రవర్తకుడా! నీవు కోరిన వరాన్ని అడుగు. నీకు మంగళం కలగాలి.
న దేవా న చ గన్ధర్వా న యక్షోరగరాక్షసాః। న మానుషాః పిశాచాశ్చ హన్యుర్మాం దేవసత్తమ
దేవతలు, గంధర్వులు, యక్షులు, నాగులు, రాక్షసులు, మనుషులు, పిశాచులు — వీరెవరూ నన్ను చంపలేరు, ఓ దేవతలలో శ్రేష్ఠుడా!
ఋషయో వా న మాం శాపైః క్రుద్ధా లోకపితామహ। శపేయుస్తపసా యుక్తా వర ఏష వృతో మయా
ఋషులు కూడా, కోపంతో తపస్సుతో ఉన్నా, నన్ను శపించకూడదు, ఓ లోకపితామహా! ఇదే నేను కోరిన వరం.
న శస్త్రేణ నచాస్త్రేణ గిరిణా పాదపేన చ। న శుష్కేణ న చార్దేణ స్యాన్న వాఽన్యేన మే వధః
ఏ ఆయుధం గానీ, అస్త్రం గానీ, కొండతో గానీ, చెట్టుతో గానీ, ఎండినదానితో గానీ, తడిగా ఉన్నదానితో గానీ, ఇంకేదైనా వస్తువుతో గానీ నాకు మరణం కలగకూడదు.