ఇత్యుక్త్వా శిశుపాలస్తానుత్థాయ పరమాసనాత్। నిర్యయౌ సదసస్తస్మాత్సహితో రాజభిస్తదా
ఇలా చెప్పి శిశుపాలుడు ఆ ఉత్తమ ఆసనంనుంచి లేచి, ఆ సమయంలో రాజులతో కలిసి సభనుంచి బయటకు వెళ్లిపోయాడు.
తతో యుధిష్ఠిరో రాజా శిశుపాలముపాద్రవత్। ఉవాచ చైనం మధురం సాన్త్వపూర్వమిదం వచః
అంతట రాజు యుధిష్ఠిరుడు శిశుపాలుని దగ్గరకు వెళ్లి, మృదువుగా, సాంత్వనతో ఇలా అన్నాడు.
నేదం యుక్తం మహీపాల యాదృశం వై త్వముక్తవాన్। అధర్మశ్చ పరో రాజన్పారుష్యం చ నిరర్థకమ్
భూమిపాలకా, నువ్వు చెప్పింది తగినది కాదు; రాజా, ఇది పెద్ద అధర్మం, నీ మాటల్లో ఉన్న కఠినత కూడా వ్యర్థమే.
న హి ధర్మం పరం జాతు నావబుధ్యేత పార్థివః। భీష్మః శాన్తనవస్త్వేనం మావమంస్థాస్త్వమన్యథా
ఏ రాజైనా పరమధర్మాన్ని తప్పక తెలుసుకుంటాడు; శాంతనువు కుమారుడు భీష్ముడు అది బాగా తెలుసు—నువ్వు ఆయనను తక్కువగా అనుకోవద్దు.
పశ్య చైతాన్మహీపాలాంస్త్వత్తో వృద్ధతరాన్బహూన్। మృష్యన్తే చార్హణాం కృష్ణే తద్వత్వం క్షన్తుమర్హసి
ఇక్కడ నీకంటే వయసులో పెద్దవారు ఎంతోమంది రాజులు ఉన్నారు, వారు అందరూ కృష్ణుని గౌరవాన్ని అంగీకరిస్తున్నారు; నీవు కూడా అలాగే క్షమించాలి.
వేద తత్త్వేన కృష్ణం హి భీష్ణశ్చేదిపతే భృశమ్। న హ్యేనం త్వం తథా యథైనం వేద కౌరవః
చేడిరాజా, భీష్ముడు కృష్ణుని నిజమైన తత్వాన్ని బాగా తెలుసు; నువ్వు కౌరవుడు తెలిసినంతగా ఆయనను తెలుసుకోలేదు.
నాస్మై దేయో హ్యనునయో నాయమర్హతి సాన్త్వనమ్। లోకవృద్ధతమే కృష్ణే యోఽర్హణాం నాభిమన్యతే
లోకంలో అందరికీ గౌరవించదగిన కృష్ణుని గౌరవించడాన్ని అంగీకరించని వానికి మనం బతిమిలాడాల్సిన అవసరం లేదు, అతడికి సాంత్వన కూడా అర్హత లేదు.
క్షత్రియః క్షత్రియం జిత్వా రణే రణకృతాం వరః। యో ముఞ్చతి వశే కృత్వా గురుర్భవతి తస్య సః
యుద్ధంలో ఓ క్షత్రియుడు ఇంకొక క్షత్రియుని జయించి, తన ఆధీనంలోకి తెచ్చి, మళ్లీ విడిచిపెడితే, అతడు అతని గురువు అవుతాడు.
అస్యాం హి సమితౌ రాజ్ఞామేకమప్యజితం యుధి। న పశ్యామి మహీపాలం సాత్వతీపుత్రతేజసా
ఈ రాజసభలో సాత్వతీపుత్రుని తేజంతో యుద్ధంలో ఓడిపోని ఒక్క రాజునైనా నేను చూడలేను.
న హి కేవలమస్మాకమయమర్చ్యతమోఽచ్యుతః। త్రయాణామపి లోకానామర్చనీయో మహాభుజః
ఈ అచ్యుతుడు కేవలం మనకే గౌరవించదగినవాడు కాదు; ఈ మహాబాహువు మూడు లోకాలందరికీ పూజించదగినవాడు.
కృష్ణేన హి జితా యుద్ధే బహవః క్షత్రియర్షభాః। జగత్సర్వం చ వార్ష్ణేయే నిఖిలేన ప్రతిష్ఠితమ్
కృష్ణుడు యుద్ధంలో అనేక మంది ప్రముఖ క్షత్రియులను జయించాడు; ఈ వృష్ణికుమారునిలో మొత్తం లోకమంతా స్థిరంగా ఉంది.
తస్మాత్సత్స్వపి వృద్ధేషు కృష్ణమర్చామ నేతరాన్। ఏవం వక్తుం న చార్హస్త్వం మా తేఽభూద్బుద్ధిరీదృశీ
అందువల్ల, పెద్దలు ఉన్నా, మేము కృష్ణునికే పూజ చేస్తాము, ఇతరులకు కాదు; నువ్వు వేరేలా మాట్లాడకూడదు, అలాంటి ఆలోచన నీలో రాకూడదు.
జ్ఞానవృద్ధా మయా రాజన్బహవః పర్యుపాసితాః। `యస్య రాజన్ప్రభావజ్ఞాః పురా సర్వే చ రక్షితాః'। తేషాం కథయతాం శౌరేరహం గుణవతో గుణాన్
రాజా, జ్ఞానంలో పెద్దవారిని నేను చాలామందిని సేవించాను; 'వారి ప్రభావం తెలిసినవారు, పూర్వంలో అందరినీ రక్షించినవారు'—వారు శౌరీలో ఉన్న గుణాలను చెప్పినప్పుడు, నేను ఆ గుణాలను వినేవాడిని.
సమాగతానామశ్రౌషం బహూన్బహుమతాన్సతామ్। కర్మాణ్యపి చ యాన్యస్య జన్మప్రభృతి ధీమతః
ఇక్కడ కూడిన ఎంతో గౌరవనీయులు, సద్గుణులు, ఈ ధీమంతుడు పుట్టినప్పటి నుంచి చేసిన కార్యాలను నేను వారివలన విన్నాను.
బహృశః కథ్యమానాని నరైర్భూయః శ్రుతాని మే। న కేవలం వయం కామాచ్చేదిగజ జనార్దనమ్
ఈ విషయాలు మళ్లీ మళ్లీ మనుషుల ద్వారా చెప్పబడి, నేను ఎన్నోసార్లు విన్నాను; కేవలం మన కోరికకోసం కాదు, మేము, చేదిరాజులు, ఏనుగులు, జనార్దనుని గౌరవిస్తాము.
న సమ్బన్ధం పురస్కృత్య కృతార్థం వా కథఞ్చన। అర్చామహేఽర్చితం సద్భిర్భువి భూతసుఖావహమ్
బంధుత్వం కోసం కాదు, ఏదైనా ప్రయోజనం కోసం కాదు, మేము ఆయనను పూజించేది; భూమిపై మంచి వారు గౌరవించే, సమస్త భూతాలకు సుఖాన్ని ఇచ్చే వాడిని మేము పూజిస్తున్నాము.
యశః శౌర్యం జయం చాస్య విజ్ఞాయార్చాం ప్రయుఞ్జ్మహే న చ కశ్చిదిహాస్మాభిః సువాలోప్యపరీక్షితః
ఈయన యశస్సు, పరాక్రమం, విజయాన్ని గుర్తించి మేము ఈయనకు పూజ చేస్తున్నాం. ఇక్కడ మాలో ఎవ్వరినీ — చిన్నపిల్లనైనా — సరైన పరిశీలన లేకుండా గౌరవించలేదు.
గుణైర్వృద్ధానతిక్రమ్య హరిరర్చ్యతమో మతః। జ్ఞానవృద్ధో ద్విజాతీనాం క్షత్రియాణాం బలాధికః
గుణాలలో పెద్దవారిని మించిపోయి హరి పూజకు అర్హుడిగా భావించబడుతున్నాడు. ద్విజులలో జ్ఞానంలో, క్షత్రియులలో బలంలో ఇతడే ముందున్నాడు.
వైశ్యానాం ధాన్యధనవాఞ్శూద్రాణామేవ జన్మతః। పూజ్యతాయాం చ గోవిన్దే హేతూ ద్వావపి సంస్థితౌ
వైశ్యులకు ధాన్యం, ధనంలో సంపన్నుడు; శూద్రులకు జన్మతోనే గౌరవానికి పాత్రుడు. ఈ రెండు కారణాలు గోవిందునిలో ఉన్నాయి.
వేదవేదాఙ్గవిజ్ఞానం బలం చాభ్యధికం తథా। నృణాం లోకే హి కోఽన్యోస్తి విశిష్టః కేశవాదృతే
వేదాలు, వేదాంగాల జ్ఞానం, అలాగే అధిక బలం — ఈ లోకంలో మనుషుల్లో కేశవుని కంటే గొప్పవాడు మరొకరు ఎవరున్నారు?
దానం దాక్ష్యం శ్రుతం శౌర్యం హ్రీః కీర్తిర్బుద్ధిరుత్తమా। సంనతిః శ్రీర్ధృతిస్తుష్టిః పుష్టిశ్చ నియతాఽచ్యుతే
దానం, నైపుణ్యం, విద్య, పరాక్రమం, లజ్జ, కీర్తి, ఉత్తమమైన బుద్ధి, వినయం, ఐశ్వర్యం, ధైర్యం, సంతృప్తి, పోషణ — ఇవన్నీ అచ్యుతునిలో స్థిరంగా ఉన్నాయి.
తమిమం లోకసమ్పన్నమాచార్యం పితరం గురుమ్। అర్ఘ్యమర్చితమర్చామః సర్వే సఙ్క్షన్తుమర్హథ
ఈయన అన్ని లోకగుణాలతో కూడినవాడు, ఆచార్యుడు, తండ్రి, గురువు. మేమందరం ఈయనకు అర్ఘ్యం సమర్పించి పూజిస్తున్నాం. మీరు అందరూ దీనిని ఆమోదించాలి.
ఋత్విగ్గురుర్వివాహ్యశ్చ స్నాతకో నృపతిః ప్రియః। సర్వమేతద్ధృషీకేశస్తస్మాదభ్యర్చితోఽచ్యుతః
ఋత్వికుడు, గురువు, పెళ్లికానివాడు, స్నాతకుడు, ప్రియమైన రాజు — వీరందరికీ గౌరవం ఇస్తారు. అందువల్ల హృషీకేశుడు, అచ్యుతుడు పూజించబడ్డాడు.
కృష్ణ ఏవ హి లోకానాముత్పత్తిరపి చాప్యయః। కృష్ణస్య హి కృతే విశ్వమిదం భూతం చరాచరమ్
కృష్ణుడే లోకాల సృష్టి, లయకు కారణుడు. కృష్ణుని కోసమే ఈ జగత్తులోని చరాచరమంతా ఉంది.
ఏష ప్రకృతిరవ్యక్తా కర్తా చైవ సనాతనః। పరశ్చ సర్వభూతేభ్యస్తస్మాత్పూజ్యతమోఽచ్యుతః
ఈయన అవ్యక్తమైన ప్రకృతి, శాశ్వతమైన కర్త, అన్ని భూతాలకు అతీతుడు. అందుకే అచ్యుతుడు అత్యంత పూజార్హుడు.
ద్ధిర్మనో మహద్వాయుస్తేజోఽభః ఖం మహీ చ యా। చతుర్విధం చ యద్భూతం సర్వం కృష్ణే ప్రతిష్ఠితమ్
బుద్ధి, మనస్సు, వాయువు, అగ్ని, నీరు, ఆకాశం, భూమి — ఈ మహాభూతాలు, అలాగే నాలుగు రకాల జీవులు అన్నీ కృష్ణునిలోనే నిలిచివున్నాయి.
ఆదిత్యశ్చన్ద్రమాశ్చైవ నక్షత్రాణి గ్రహాశ్చ యే। దిశశ్చ విదిశశ్చైవ సర్వం కృష్ణే ప్రతిష్ఠితమ్
సూర్యుడు, చంద్రుడు, నక్షత్రాలు, గ్రహాలు, దిశలు, ఉపదిశలు — ఇవన్నీ కృష్ణునిలోనే స్థిరంగా ఉన్నాయి.
ఏష రుద్రశ్చ సర్వాత్మా బ్రహ్మా చైవ సనాతనః। అక్షరం క్షరరూపేణ మానుషత్వముపాగతః
ఈయన రుద్రుడు, సమస్తాత్మ, శాశ్వతమైన బ్రహ్మా కూడా. నశించని పరమాత్మ మనుష్యరూపంలో అవతరించాడు.
అగ్నిహోత్రముఖా వేదా గాయత్రీ చ్ఛన్దసాం ముఖమ్। రాజా ముఖం మనుష్యాణాం నదీనాం సాగరో ముఖమ్
వేదాలకు అగ్నిహోత్రం ముఖం, ఛందస్సులకు గాయత్రి ముఖం, మనుష్యులకు రాజు ముఖం, నదులకు సముద్రం ముఖం.
నక్షత్రాణాం ముఖం చన్ద్ర ఆదిత్యస్తేజసాం ముఖమ్। పర్వతానాం ముఖం మేరుర్గరుడః పతతాం ముఖమ్
నక్షత్రాలకు చంద్రుడు ముఖం, తేజస్సులకు సూర్యుడు ముఖం, పర్వతాలకు మేరు ముఖం, పక్షులకు గరుడుడు ముఖం.