కిమన్యదవమనానాద్ధే యదేనం రాజసంసది। అప్రాప్తలక్షణం కృష్ణమర్ఘ్యేణార్చితవానసి
ఇంకా ఏమి కారణం ఉండగలదు? ఈ రాజసభలో, యోగ్యతలు లేని కృష్ణుణ్ని అర్ఘ్యంతో గౌరవించడం అవమానమే కదా?
అకస్మాద్ధర్మపుత్రస్య ధర్మాత్మేతి యశో గతమ్। కో హి ధర్మచ్యుతే పూజామేవం యుక్తాం నియోజయేత్
ఒక్కసారిగా ధర్మపుత్రుడి కీర్తి 'ధర్మాత్ముడు'గా వ్యాపించింది. కానీ ధర్మాన్ని విడిచిపోయినవారికి ఇలాంటి గౌరవం ఎవరు ఇస్తారు?
యోయం వృష్ణికులే జాతో రాజానం హతవాన్పురా। జరాసన్ధం మహాత్మానమన్యాయేన దురాత్మవాన్
వృష్ణివంశంలో జన్మించిన ఈవాడు, నాటి మహాత్ముడు అయిన జరాసంధుడిని అన్యాయంగా హత్య చేసినవాడు — ఇతడు ఎలా ధర్మవంతుడు అవుతాడు?
అద్య ధర్మాత్మతా చైవ వ్యపకృష్టా యుధిష్ఠిరాత్। దర్శితం కృపణత్వం చ కృష్ణేఽర్ఘ్యస్య నివేదనాత్
ఈ రోజు యుదిష్ఠిరుని ధర్మబుద్ధి తగ్గిపోయింది, కృష్ణునికి అర్ఘ్యం సమర్పించడం ద్వారా అతని చిన్నదనం బయటపడింది.
యది భీతాశ్చ కౌన్తేయాః కృపణాశ్చ తపస్వినః। నను త్వయాఽపి బోద్ధవ్యం యాం పూజాం మాధవార్హసి
కౌంతేయులు భయంతో, బలహీనంగా, తపస్సు చేసేవారైనా సరే, నీవు మాధవుడికి ఏ గౌరవం ఇవ్వాలో తెలుసుకోవాలి.
అథవా కృపణైరేతాముపనీతాం జనార్దన। పూజామనర్హః కస్మాత్త్వమభ్యనుజ్ఞాతవానసి
లేకపోతే, బలహీనులు నీకు ఈ గౌరవాన్ని తీసుకొచ్చినా, జనార్దన, నీవు అర్హత లేనివాడివి, అయినా ఎందుకు ఆ గౌరవాన్ని అంగీకరించావు?
అయుక్తామాత్మనః పూజాం త్వం పునర్బహుమన్యసే। హవిషః ప్రాప్య నిష్యన్దం ప్రాశితా శ్వేవ నిర్జనే
నీకు తగినది కాని గౌరవాన్ని నీవు మళ్ళీ మళ్ళీ గొప్పగా భావిస్తున్నావు. ఇది అరణ్యంలో ఎవరూ లేని చోట, యజ్ఞంలో వేసిన నెయ్యిని కుక్క తినినట్టు.
న త్వం పార్థివేన్ద్రాణామపమానః ప్రయుజ్యతే। త్వామేవ కురవో వ్యక్తం ప్రలమ్భన్తే జనార్దన
పార్ధివేంద్రులకు అవమానం చేయాలన్న ఉద్దేశం లేదు. జనార్దన, కురువంశీయులు నిన్ను పొగడటమే స్పష్టంగా కనిపిస్తోంది.
క్లీబే దారక్రియా యాదృగన్ధే వా రూపదర్శనమ్। అరాజ్ఞో రాజవత్పూజా తథా తే మధుసూదన
పుంసత్వం లేని వాడికి పెళ్లి జరిగినట్టు, వాసన లేని ద్రవ్యానికి సుగంధం ఉన్నట్టు, అందం లేని దానికి అందం ఉన్నట్టు, రాజు కానివాడిని రాజుగా గౌరవించడం కూడా అలాగే ఉంటుంది, మధుసూదనా.
దృష్టో యుధిష్ఠిరో రాజా దృష్టో భీష్మశ్చ యాదృశః। వాసుదేవోఽప్యయం దృష్టః సర్వమేతద్యథాతథమ్
యుధిష్ఠిరుడు రాజుగా ఉన్నాడు, భీష్ముడు ఎలా ఉన్నాడో చూశాం, వాసుదేవుడిని కూడా చూశాం—ఇది అన్నీ యథాతథంగా ఉన్నాయి.
ఇత్యుక్త్వా శిశుపాలస్తానుత్థాయ పరమాసనాత్। నిర్యయౌ సదసస్తస్మాత్సహితో రాజభిస్తదా
ఇలా చెప్పి శిశుపాలుడు ఆ ఉత్తమ ఆసనంనుంచి లేచి, ఆ సమయంలో రాజులతో కలిసి సభనుంచి బయటకు వెళ్లిపోయాడు.
తతో యుధిష్ఠిరో రాజా శిశుపాలముపాద్రవత్। ఉవాచ చైనం మధురం సాన్త్వపూర్వమిదం వచః
అంతట రాజు యుధిష్ఠిరుడు శిశుపాలుని దగ్గరకు వెళ్లి, మృదువుగా, సాంత్వనతో ఇలా అన్నాడు.
నేదం యుక్తం మహీపాల యాదృశం వై త్వముక్తవాన్। అధర్మశ్చ పరో రాజన్పారుష్యం చ నిరర్థకమ్
భూమిపాలకా, నువ్వు చెప్పింది తగినది కాదు; రాజా, ఇది పెద్ద అధర్మం, నీ మాటల్లో ఉన్న కఠినత కూడా వ్యర్థమే.
న హి ధర్మం పరం జాతు నావబుధ్యేత పార్థివః। భీష్మః శాన్తనవస్త్వేనం మావమంస్థాస్త్వమన్యథా
ఏ రాజైనా పరమధర్మాన్ని తప్పక తెలుసుకుంటాడు; శాంతనువు కుమారుడు భీష్ముడు అది బాగా తెలుసు—నువ్వు ఆయనను తక్కువగా అనుకోవద్దు.
పశ్య చైతాన్మహీపాలాంస్త్వత్తో వృద్ధతరాన్బహూన్। మృష్యన్తే చార్హణాం కృష్ణే తద్వత్వం క్షన్తుమర్హసి
ఇక్కడ నీకంటే వయసులో పెద్దవారు ఎంతోమంది రాజులు ఉన్నారు, వారు అందరూ కృష్ణుని గౌరవాన్ని అంగీకరిస్తున్నారు; నీవు కూడా అలాగే క్షమించాలి.
వేద తత్త్వేన కృష్ణం హి భీష్ణశ్చేదిపతే భృశమ్। న హ్యేనం త్వం తథా యథైనం వేద కౌరవః
చేడిరాజా, భీష్ముడు కృష్ణుని నిజమైన తత్వాన్ని బాగా తెలుసు; నువ్వు కౌరవుడు తెలిసినంతగా ఆయనను తెలుసుకోలేదు.
నాస్మై దేయో హ్యనునయో నాయమర్హతి సాన్త్వనమ్। లోకవృద్ధతమే కృష్ణే యోఽర్హణాం నాభిమన్యతే
లోకంలో అందరికీ గౌరవించదగిన కృష్ణుని గౌరవించడాన్ని అంగీకరించని వానికి మనం బతిమిలాడాల్సిన అవసరం లేదు, అతడికి సాంత్వన కూడా అర్హత లేదు.
క్షత్రియః క్షత్రియం జిత్వా రణే రణకృతాం వరః। యో ముఞ్చతి వశే కృత్వా గురుర్భవతి తస్య సః
యుద్ధంలో ఓ క్షత్రియుడు ఇంకొక క్షత్రియుని జయించి, తన ఆధీనంలోకి తెచ్చి, మళ్లీ విడిచిపెడితే, అతడు అతని గురువు అవుతాడు.
అస్యాం హి సమితౌ రాజ్ఞామేకమప్యజితం యుధి। న పశ్యామి మహీపాలం సాత్వతీపుత్రతేజసా
ఈ రాజసభలో సాత్వతీపుత్రుని తేజంతో యుద్ధంలో ఓడిపోని ఒక్క రాజునైనా నేను చూడలేను.
న హి కేవలమస్మాకమయమర్చ్యతమోఽచ్యుతః। త్రయాణామపి లోకానామర్చనీయో మహాభుజః
ఈ అచ్యుతుడు కేవలం మనకే గౌరవించదగినవాడు కాదు; ఈ మహాబాహువు మూడు లోకాలందరికీ పూజించదగినవాడు.
కృష్ణేన హి జితా యుద్ధే బహవః క్షత్రియర్షభాః। జగత్సర్వం చ వార్ష్ణేయే నిఖిలేన ప్రతిష్ఠితమ్
కృష్ణుడు యుద్ధంలో అనేక మంది ప్రముఖ క్షత్రియులను జయించాడు; ఈ వృష్ణికుమారునిలో మొత్తం లోకమంతా స్థిరంగా ఉంది.
తస్మాత్సత్స్వపి వృద్ధేషు కృష్ణమర్చామ నేతరాన్। ఏవం వక్తుం న చార్హస్త్వం మా తేఽభూద్బుద్ధిరీదృశీ
అందువల్ల, పెద్దలు ఉన్నా, మేము కృష్ణునికే పూజ చేస్తాము, ఇతరులకు కాదు; నువ్వు వేరేలా మాట్లాడకూడదు, అలాంటి ఆలోచన నీలో రాకూడదు.
జ్ఞానవృద్ధా మయా రాజన్బహవః పర్యుపాసితాః। `యస్య రాజన్ప్రభావజ్ఞాః పురా సర్వే చ రక్షితాః'। తేషాం కథయతాం శౌరేరహం గుణవతో గుణాన్
రాజా, జ్ఞానంలో పెద్దవారిని నేను చాలామందిని సేవించాను; 'వారి ప్రభావం తెలిసినవారు, పూర్వంలో అందరినీ రక్షించినవారు'—వారు శౌరీలో ఉన్న గుణాలను చెప్పినప్పుడు, నేను ఆ గుణాలను వినేవాడిని.
సమాగతానామశ్రౌషం బహూన్బహుమతాన్సతామ్। కర్మాణ్యపి చ యాన్యస్య జన్మప్రభృతి ధీమతః
ఇక్కడ కూడిన ఎంతో గౌరవనీయులు, సద్గుణులు, ఈ ధీమంతుడు పుట్టినప్పటి నుంచి చేసిన కార్యాలను నేను వారివలన విన్నాను.
బహృశః కథ్యమానాని నరైర్భూయః శ్రుతాని మే। న కేవలం వయం కామాచ్చేదిగజ జనార్దనమ్
ఈ విషయాలు మళ్లీ మళ్లీ మనుషుల ద్వారా చెప్పబడి, నేను ఎన్నోసార్లు విన్నాను; కేవలం మన కోరికకోసం కాదు, మేము, చేదిరాజులు, ఏనుగులు, జనార్దనుని గౌరవిస్తాము.
న సమ్బన్ధం పురస్కృత్య కృతార్థం వా కథఞ్చన। అర్చామహేఽర్చితం సద్భిర్భువి భూతసుఖావహమ్
బంధుత్వం కోసం కాదు, ఏదైనా ప్రయోజనం కోసం కాదు, మేము ఆయనను పూజించేది; భూమిపై మంచి వారు గౌరవించే, సమస్త భూతాలకు సుఖాన్ని ఇచ్చే వాడిని మేము పూజిస్తున్నాము.
యశః శౌర్యం జయం చాస్య విజ్ఞాయార్చాం ప్రయుఞ్జ్మహే న చ కశ్చిదిహాస్మాభిః సువాలోప్యపరీక్షితః
ఈయన యశస్సు, పరాక్రమం, విజయాన్ని గుర్తించి మేము ఈయనకు పూజ చేస్తున్నాం. ఇక్కడ మాలో ఎవ్వరినీ — చిన్నపిల్లనైనా — సరైన పరిశీలన లేకుండా గౌరవించలేదు.
గుణైర్వృద్ధానతిక్రమ్య హరిరర్చ్యతమో మతః। జ్ఞానవృద్ధో ద్విజాతీనాం క్షత్రియాణాం బలాధికః
గుణాలలో పెద్దవారిని మించిపోయి హరి పూజకు అర్హుడిగా భావించబడుతున్నాడు. ద్విజులలో జ్ఞానంలో, క్షత్రియులలో బలంలో ఇతడే ముందున్నాడు.
వైశ్యానాం ధాన్యధనవాఞ్శూద్రాణామేవ జన్మతః। పూజ్యతాయాం చ గోవిన్దే హేతూ ద్వావపి సంస్థితౌ
వైశ్యులకు ధాన్యం, ధనంలో సంపన్నుడు; శూద్రులకు జన్మతోనే గౌరవానికి పాత్రుడు. ఈ రెండు కారణాలు గోవిందునిలో ఉన్నాయి.
వేదవేదాఙ్గవిజ్ఞానం బలం చాభ్యధికం తథా। నృణాం లోకే హి కోఽన్యోస్తి విశిష్టః కేశవాదృతే
వేదాలు, వేదాంగాల జ్ఞానం, అలాగే అధిక బలం — ఈ లోకంలో మనుషుల్లో కేశవుని కంటే గొప్పవాడు మరొకరు ఎవరున్నారు?