అశ్వత్థామ్ని స్థితే వీరే సర్వశాస్త్రవిశారదే। కథం కృష్ణస్త్వయా రాజన్నర్చితః కురునన్దన
అశ్వత్థామ అనే వీరుడు, అన్ని ఆయుధ విద్యల్లో నిపుణుడు అక్కడ ఉన్నప్పటికీ, రాజా కురునందన, నీవు కృష్ణుణ్ని ఎలా గౌరవించావు?
దుర్యోధనే చ రాజేన్ద్రే స్థితే పురుషసత్తమే। కృపే చ భారతాచార్యే కథం కృష్ణస్త్వయాఽర్చితః
దుర్యోధనుడు, పురుషుల్లో శ్రేష్ఠుడు, అక్కడ ఉన్నాడు. భారతాచార్యుడైన కృపాచార్యుడు కూడా ఉన్నాడు. రాజేంద్ర, నీవు కృష్ణుణ్ని ఎలా గౌరవించావు?
ద్రుమం కమ్పురుషాచార్యమతిక్రమ్య తథాఽర్చితః। భీష్మకే చైవ దుర్ధర్షే పాణ్డువత్కృతలక్షణే
వీరుల గురువైన ద్రోణాచార్యుని, అలాగే పాండవులవలె రాజధర్మ లక్షణాలు కలిగిన భీష్ముని కూడా పక్కన పెట్టి, నీవు కృష్ణుణ్ని గౌరవించావు.
నృపే చ రుక్మిణి శ్రేష్ఠే ఏకలవ్యే తథైవ చ। శల్యే మద్రాధిపే చైవ కథం కృష్ణస్త్వయార్చితః
రుక్మిణీ తండ్రి అయిన రాజు, ఎకలవ్యుడు, మద్రదేశాధిపతి శల్యుడు — వీరందరూ అక్కడ ఉన్నప్పుడు, నీవు కృష్ణుణ్ని ఎలా గౌరవించావు?
అయం చ సర్వరాజ్ఞాం వై బలశ్లాఘీ మహాబలః। జామదగ్న్యస్య దయితః శిష్యో విప్రస్య భారత
ఇక్కడ ఉన్నవాడు అన్ని రాజుల మధ్య తన బలాన్ని గొప్పగా చెప్పుకునే వాడు, మహాబలుడు, జామదగ్న్యుని ప్రియ శిష్యుడు, బ్రాహ్మణపుత్రుడా భారతా!
యేనాత్మబలమాశ్రిత్య రాజానో యుధి నిర్జితాః। తం చ కర్ణమతిక్రమ్య కథం కృష్ణస్త్వయార్చితః
తన స్వంత బలాన్ని నమ్ముకొని యుద్ధంలో ఎన్నో రాజులను జయించిన వాడు. అలాంటి కర్ణుని కూడా పక్కన పెట్టి, నీవు కృష్ణుణ్ని ఎలా గౌరవించావు?
నైవర్త్విఙ్నైవ చాచార్యో న రాజా మధుసూదనః। అర్చితశ్చ కురుశ్రేష్ఠ కిమన్యత్ప్రియకామ్యయా
అతడు యజ్ఞకర్త కాదు, గురువు కాదు, రాజు కూడా కాదు, మధుసూదన. అయినా, కురుశ్రేష్ఠ, నీవు కృష్ణుణ్ని గౌరవించావు. మరి, దీనికి కారణం ప్రీతికోరిక తప్ప ఇంకేమైనా ఉందా?
అథవాఽభ్యర్చనీయోఽయం యుష్మాకం మధుసూదనః। కిం రాజభిరిహానీతైరవమానాయ భారత
లేకపోతే, మధుసూదనుడు మీకు పూజకు అర్హుడు అనుకుంటే, ఈ రాజులను ఇక్కడికి తీసుకువచ్చి అవమానించడానికేనా, భారతా?
వయం తు న భయాదస్య కౌన్తేయస్య మహాత్మనః। ప్రయచ్ఛామః కరాన్సర్వే న లోభాన్న చ సాన్త్వనాత్
మేము కౌంతేయుడు మహాత్ముడని భయంతో, లేదా లోభంతో, లేదా సమాధానంగా, ఎవ్వరూ అతనికి కరులు సమర్పించము.
అస్య ధర్మప్రవృత్తస్య పార్థివత్వం చికీర్షతః। కరానస్మై ప్రయచ్ఛామః సోఽయమస్మాన్న మన్యతే
ధర్మాన్ని అనుసరించే, రాజ్యాన్ని కోరుకునే ఇతనికి మేము కరులు ఇస్తున్నాం. అయినా ఇతడు మమ్మల్ని పట్టించుకోవడం లేదు.
కిమన్యదవమనానాద్ధే యదేనం రాజసంసది। అప్రాప్తలక్షణం కృష్ణమర్ఘ్యేణార్చితవానసి
ఇంకా ఏమి కారణం ఉండగలదు? ఈ రాజసభలో, యోగ్యతలు లేని కృష్ణుణ్ని అర్ఘ్యంతో గౌరవించడం అవమానమే కదా?
అకస్మాద్ధర్మపుత్రస్య ధర్మాత్మేతి యశో గతమ్। కో హి ధర్మచ్యుతే పూజామేవం యుక్తాం నియోజయేత్
ఒక్కసారిగా ధర్మపుత్రుడి కీర్తి 'ధర్మాత్ముడు'గా వ్యాపించింది. కానీ ధర్మాన్ని విడిచిపోయినవారికి ఇలాంటి గౌరవం ఎవరు ఇస్తారు?
యోయం వృష్ణికులే జాతో రాజానం హతవాన్పురా। జరాసన్ధం మహాత్మానమన్యాయేన దురాత్మవాన్
వృష్ణివంశంలో జన్మించిన ఈవాడు, నాటి మహాత్ముడు అయిన జరాసంధుడిని అన్యాయంగా హత్య చేసినవాడు — ఇతడు ఎలా ధర్మవంతుడు అవుతాడు?
అద్య ధర్మాత్మతా చైవ వ్యపకృష్టా యుధిష్ఠిరాత్। దర్శితం కృపణత్వం చ కృష్ణేఽర్ఘ్యస్య నివేదనాత్
ఈ రోజు యుదిష్ఠిరుని ధర్మబుద్ధి తగ్గిపోయింది, కృష్ణునికి అర్ఘ్యం సమర్పించడం ద్వారా అతని చిన్నదనం బయటపడింది.
యది భీతాశ్చ కౌన్తేయాః కృపణాశ్చ తపస్వినః। నను త్వయాఽపి బోద్ధవ్యం యాం పూజాం మాధవార్హసి
కౌంతేయులు భయంతో, బలహీనంగా, తపస్సు చేసేవారైనా సరే, నీవు మాధవుడికి ఏ గౌరవం ఇవ్వాలో తెలుసుకోవాలి.
అథవా కృపణైరేతాముపనీతాం జనార్దన। పూజామనర్హః కస్మాత్త్వమభ్యనుజ్ఞాతవానసి
లేకపోతే, బలహీనులు నీకు ఈ గౌరవాన్ని తీసుకొచ్చినా, జనార్దన, నీవు అర్హత లేనివాడివి, అయినా ఎందుకు ఆ గౌరవాన్ని అంగీకరించావు?
అయుక్తామాత్మనః పూజాం త్వం పునర్బహుమన్యసే। హవిషః ప్రాప్య నిష్యన్దం ప్రాశితా శ్వేవ నిర్జనే
నీకు తగినది కాని గౌరవాన్ని నీవు మళ్ళీ మళ్ళీ గొప్పగా భావిస్తున్నావు. ఇది అరణ్యంలో ఎవరూ లేని చోట, యజ్ఞంలో వేసిన నెయ్యిని కుక్క తినినట్టు.
న త్వం పార్థివేన్ద్రాణామపమానః ప్రయుజ్యతే। త్వామేవ కురవో వ్యక్తం ప్రలమ్భన్తే జనార్దన
పార్ధివేంద్రులకు అవమానం చేయాలన్న ఉద్దేశం లేదు. జనార్దన, కురువంశీయులు నిన్ను పొగడటమే స్పష్టంగా కనిపిస్తోంది.
క్లీబే దారక్రియా యాదృగన్ధే వా రూపదర్శనమ్। అరాజ్ఞో రాజవత్పూజా తథా తే మధుసూదన
పుంసత్వం లేని వాడికి పెళ్లి జరిగినట్టు, వాసన లేని ద్రవ్యానికి సుగంధం ఉన్నట్టు, అందం లేని దానికి అందం ఉన్నట్టు, రాజు కానివాడిని రాజుగా గౌరవించడం కూడా అలాగే ఉంటుంది, మధుసూదనా.
దృష్టో యుధిష్ఠిరో రాజా దృష్టో భీష్మశ్చ యాదృశః। వాసుదేవోఽప్యయం దృష్టః సర్వమేతద్యథాతథమ్
యుధిష్ఠిరుడు రాజుగా ఉన్నాడు, భీష్ముడు ఎలా ఉన్నాడో చూశాం, వాసుదేవుడిని కూడా చూశాం—ఇది అన్నీ యథాతథంగా ఉన్నాయి.
ఇత్యుక్త్వా శిశుపాలస్తానుత్థాయ పరమాసనాత్। నిర్యయౌ సదసస్తస్మాత్సహితో రాజభిస్తదా
ఇలా చెప్పి శిశుపాలుడు ఆ ఉత్తమ ఆసనంనుంచి లేచి, ఆ సమయంలో రాజులతో కలిసి సభనుంచి బయటకు వెళ్లిపోయాడు.
తతో యుధిష్ఠిరో రాజా శిశుపాలముపాద్రవత్। ఉవాచ చైనం మధురం సాన్త్వపూర్వమిదం వచః
అంతట రాజు యుధిష్ఠిరుడు శిశుపాలుని దగ్గరకు వెళ్లి, మృదువుగా, సాంత్వనతో ఇలా అన్నాడు.
నేదం యుక్తం మహీపాల యాదృశం వై త్వముక్తవాన్। అధర్మశ్చ పరో రాజన్పారుష్యం చ నిరర్థకమ్
భూమిపాలకా, నువ్వు చెప్పింది తగినది కాదు; రాజా, ఇది పెద్ద అధర్మం, నీ మాటల్లో ఉన్న కఠినత కూడా వ్యర్థమే.
న హి ధర్మం పరం జాతు నావబుధ్యేత పార్థివః। భీష్మః శాన్తనవస్త్వేనం మావమంస్థాస్త్వమన్యథా
ఏ రాజైనా పరమధర్మాన్ని తప్పక తెలుసుకుంటాడు; శాంతనువు కుమారుడు భీష్ముడు అది బాగా తెలుసు—నువ్వు ఆయనను తక్కువగా అనుకోవద్దు.
పశ్య చైతాన్మహీపాలాంస్త్వత్తో వృద్ధతరాన్బహూన్। మృష్యన్తే చార్హణాం కృష్ణే తద్వత్వం క్షన్తుమర్హసి
ఇక్కడ నీకంటే వయసులో పెద్దవారు ఎంతోమంది రాజులు ఉన్నారు, వారు అందరూ కృష్ణుని గౌరవాన్ని అంగీకరిస్తున్నారు; నీవు కూడా అలాగే క్షమించాలి.
వేద తత్త్వేన కృష్ణం హి భీష్ణశ్చేదిపతే భృశమ్। న హ్యేనం త్వం తథా యథైనం వేద కౌరవః
చేడిరాజా, భీష్ముడు కృష్ణుని నిజమైన తత్వాన్ని బాగా తెలుసు; నువ్వు కౌరవుడు తెలిసినంతగా ఆయనను తెలుసుకోలేదు.
నాస్మై దేయో హ్యనునయో నాయమర్హతి సాన్త్వనమ్। లోకవృద్ధతమే కృష్ణే యోఽర్హణాం నాభిమన్యతే
లోకంలో అందరికీ గౌరవించదగిన కృష్ణుని గౌరవించడాన్ని అంగీకరించని వానికి మనం బతిమిలాడాల్సిన అవసరం లేదు, అతడికి సాంత్వన కూడా అర్హత లేదు.
క్షత్రియః క్షత్రియం జిత్వా రణే రణకృతాం వరః। యో ముఞ్చతి వశే కృత్వా గురుర్భవతి తస్య సః
యుద్ధంలో ఓ క్షత్రియుడు ఇంకొక క్షత్రియుని జయించి, తన ఆధీనంలోకి తెచ్చి, మళ్లీ విడిచిపెడితే, అతడు అతని గురువు అవుతాడు.
అస్యాం హి సమితౌ రాజ్ఞామేకమప్యజితం యుధి। న పశ్యామి మహీపాలం సాత్వతీపుత్రతేజసా
ఈ రాజసభలో సాత్వతీపుత్రుని తేజంతో యుద్ధంలో ఓడిపోని ఒక్క రాజునైనా నేను చూడలేను.
న హి కేవలమస్మాకమయమర్చ్యతమోఽచ్యుతః। త్రయాణామపి లోకానామర్చనీయో మహాభుజః
ఈ అచ్యుతుడు కేవలం మనకే గౌరవించదగినవాడు కాదు; ఈ మహాబాహువు మూడు లోకాలందరికీ పూజించదగినవాడు.