ఏవముక్తే తతః కృష్ణః ప్రత్యువాచ మహామనాః। స్నిగ్ధగమభీరయా వాచా వాక్యం వాక్యవిశారదః।। xకృష్ణ ఉవాచ
అలా అన్న తరువాత, మహాత్ముడైన కృష్ణుడు, మృదువుగా, ధైర్యంగా, నైపుణ్యంగా ఇలా సమాధానం చెప్పాడు.
స్నాతకాన్బ్రాహ్మణాన్రాజన్విద్ధ్యస్మాంస్త్వం నరాధిప। స్నాతకవ్రతినో రాజన్బ్రాహ్మణాః క్షత్రియా విశః
'రాజా, మేము స్నానం చేసి వ్రతం ఆచరించే బ్రాహ్మణులమని తెలుసుకో. రాజులలో అధిపతివైనవాడా, బ్రాహ్మణులు, క్షత్రియులు, వైశ్యులు అందరూ స్నానవ్రతాన్ని ఆచరిస్తారు.'
విశేషనియమాశ్చైషామవిశేషాశ్చ సన్త్యుత। విశేషవాంశ్చ సతతం క్షత్రియః శ్రియమృచ్ఛతి
'వారికి కొన్ని ప్రత్యేక నియమాలు, కొన్ని సాధారణ నియమాలు ఉన్నాయి. అయినా, క్షత్రియుడే ఎప్పుడూ ఐశ్వర్యాన్ని పొందుతాడు.'
పుష్పవత్సు ధ్రువా శ్రీశ్చ పుష్పవన్తస్తతో వయమ్। క్షత్రియో బాహువీర్యస్తు న తథా వాక్యవీర్యవాన్।। అమ్ప్రగల్భం వచస్తస్య తస్మాద్బార్హద్రథేరితమ్
'పుష్పాలు ఉన్నచోట ధన్యత ఉంటుంది; అందుకే మేము పుష్పములతో అలంకరించబడ్డాము. క్షత్రియుడికి భుజబలమే ఎక్కువ, మాటల్లో ధైర్యం అంతగా ఉండదు. అందుకే, అతని మాటలు బలంగా కాక, సంయమనంగా ఉంటాయి, భరత వంశానికి తగినట్లు.'
స్వవీర్యం క్షత్రియాణాం తు బాహ్వోర్ధాతా న్యవేశయత్। తద్దిదృక్షసి చేద్రాజన్ద్రష్టాస్యద్య న సంశయటః
'క్షత్రియుల బలం భుజాల్లోనే ఉండాలని సృష్టికర్త ఏర్పరిచాడు. రాజా, నువ్వు చూడాలనుకుంటే, ఈ రోజు అది నిస్సందేహంగా చూస్తావు.'
అద్వారేణ రిమ్పోర్గేహం ద్వారేణ సుహృదో గృహాన్। ప్రవిశన్తి నరా ధీరా ద్వారాణ్యేతాని ధర్మతః
'ధైర్యవంతులు ఇంట్లోకి రహస్య మార్గం ద్వారా, స్నేహితులు ద్వారం ద్వారా ప్రవేశిస్తారు; ఇల్లు ప్రవేశించడంలో ఇవే ధర్మపరమైన మార్గాలు.'
కార్యవన్తో గృహానేత్య శత్రుతో నార్హణాం వయమ్। ప్రతిగృహ్ణీమ్ తద్విద్వి ఏతన్నః శాశ్వతం వ్రతమ్
'మేము శత్రువులుగా కాక, ఒక ఉద్దేశ్యంతో మీ ఇంటికి వచ్చాము. అందుకే మేము ఆతిథ్యానికి అర్హులు కాదము. దీన్ని మేము మీకు తెలియజేస్తున్నాము—ఇది మా శాశ్వత వ్రతం.'
న స్మరామి కదా వైరం కృతం యుష్మాభిరిత్యుత। చిన్తయంశ్చ న పశ్యామి భవతాం ప్రతి వైకృతమ్
'మీరు ఎప్పుడైనా నాతో శత్రుత్వం చూపారని నాకు గుర్తు లేదు; ఆలోచించినా, మీలో ఎలాంటి తప్పు కనబడడం లేదు.'
వైకృతే వా సతి కథం మన్యధ్వం మామనాగసమ్। అరిం వై బ్రూత హే విప్రాః సతాం సమయ ఏష హి
'ఏదైనా తప్పు ఉన్నా, మీరు నన్ను నిర్దోషిగా ఎందుకు భావిస్తున్నారు? బ్రాహ్మణులారా, మీరు చెప్పండి; ఇది సద్గుణుల ఆచారం.'
అర్థధర్మోపఘాతాద్ధి మనః సముపతప్యతే। యోఽనాగసి ప్రసజతి క్షత్రియో హి న సంశయటః
'ధనం లేదా ధర్మానికి హాని కలిగితే మనసు బాధపడుతుంది; ఎవడు నిర్దోషుడిపై దాడి చేస్తాడో, అతడే క్షత్రియుడు—ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.'
అతోఽన్యథా చరఁల్లోకే ధర్మజ్ఞః సన్మహారథః। వృజినాం గతిమాప్నోతి శ్రేయసోఽప్యుపహన్తి చ
ధర్మాన్ని బాగా తెలిసిన గొప్ప యోధుడు అయినవాడు, ఈ లోకంలో తప్పుడు మార్గంలో నడిచితే, పాపపు దారిలోకి వెళ్లిపోతాడు. మంచిని కూడా నాశనం చేసేస్తాడు.
త్రైలోక్యే క్షత్రధర్మో హి శ్రేయాన్వై సాధుచారిణామ్। నాన్యం ధర్మం ప్రశంసన్తి యే చ ధర్మవిదో జనాః
మూడు లోకాలలోనూ, క్షత్రియుని ధర్మమే మంచిగా ప్రవర్తించే వారికి అత్యుత్తమం. ధర్మాన్ని తెలిసిన వారు వేరే ధర్మాన్ని పొగడరు.
తస్య మేఽద్య స్థితస్యేహ స్వధర్మే నియతాత్మనః। అనాగసం ప్రజానాం చ ప్రమాదాదివ జల్పథ
కాబట్టి, నేను నేడు నా స్వధర్మంలో నిలిచి, మనస్సు నిగ్రహించుకొని, ఎవరికీ అపరాధం చేయకుండా ఉన్నాను. అయినా నీవు నిర్లక్ష్యంగా మాటలు చెబుతున్నావు.
కులకార్యం మహాబాహో కశ్చిదేకః కులోద్వహః। వహతే యస్తన్నియోగాద్వయమభ్యుద్యతాస్త్వయి
ఓ మహాబాహువా! ఒక కుటుంబంలో, కుటుంబాన్ని కాపాడే గొప్పవాడు ఒక్కరే కుటుంబ బాధ్యతను భరిస్తాడు. కానీ నీ విషయంలో ఇద్దరు ముందుకు వచ్చారు.
త్వయా చోపహృతా రాజన్క్షత్రియా లోకవాసినః। తదాగః క్రూరముత్పాద్య మన్యసే కిమనాగసమ్
ఓ రాజా! నీవే లోకంలో ఉన్న క్షత్రియులను పట్టుకున్నావు. ఇంత క్రూరమైన పాపాన్ని చేసి, నీవు నిష్పాపుడినని ఎలా అనుకుంటున్నావు?
రాజా రాజ్ఞః కథం సాధూన్హింస్యాన్నృపతిసత్తమ। తద్రాజ్ఞః సన్నిగృహ్య త్వం రుద్రాయోపజిహీర్షసి
ఓ రాజులలో శ్రేష్ఠుడా! ఒక రాజు, మంచి రాజులను ఎలా హింసించగలడు? ఆ రాజును అదుపులో పెట్టి, నీవు రుద్రునికి అర్పించాలనుకుంటున్నావు.
అస్మాంస్తదేనోపగచ్ఛేత్కృతం బార్హద్రథ త్వయా। వయం హిం శక్తా ధర్మస్య రక్షణే ధర్మచారిణః
బార్హద్రథా! ఆ ఉద్దేశంతో నీవు మమ్మల్ని ఎదుర్కొంటే, మేము ధర్మాన్ని కాపాడగలవారు, ధర్మమార్గంలో నడిచేవారు.
తస్మాదద్యోపగచ్ఛామస్తవ బార్హద్రథాన్తికమ్'। మనుష్యాణాం సమాలమ్భో న చ దృష్టః కదాచన। స కథం మానుషైర్దేవం యష్టుమిచ్ఛసి శఙ్కరమ్
కాబట్టి, బార్హద్రథా! నేడు మేము నీ ముందుకు వచ్చాము. మనుషులపై ఆధారం పెట్టడం ఎప్పుడూ చూడలేదు. మరి నీవు మానవ ప్రయత్నాలతో శంకరుణ్ణి పూజించాలనుకోవడం ఎలా?
సవర్ణో హి సవర్ణానాం పశుసఞ్జ్ఞాం కరిష్యసి। కోఽన్యం ఏవం యథా హి త్వం జరాసన్ధ వృథామతిః
నీ వర్గానివారిని, అదే వర్గానికి చెందినవారికి బలిగా చేయాలనుకుంటున్నావు. నీలాంటి తప్పుగా ఆలోచించే వాడెవరు, జరాసంధా?
యస్యాం యస్యామవస్థాయాం యద్యత్కర్మ కరోతి యః। తస్యాం తస్యామవస్థాయాం తత్ఫలం సమవాప్నుయాత్
ఎవరైనా ఏ స్థితిలో ఏ పని చేసినా, అదే స్థితిలో ఆ పనికి తగిన ఫలితాన్ని పొందుతాడు.
తే త్వాం జ్ఞాతిక్షయకరం యమమార్తానుసారిణః। జ్ఞాతివృద్ధినిమిత్తార్థం వినిహన్తుమిహాగతాః
నీ బంధువులను నాశనం చేసే వారు, యముని మార్గాన్ని అనుసరించి, తమ బంధువుల అభివృద్ధికోసం నిన్ను సంహరించడానికి ఇక్కడికి వచ్చారు.
నాస్తి లోకే పుమానన్యః క్షత్రియోష్వితి చైవ తత్। మన్యసే స చ తే రాజన్సుమహాన్బుద్ధివిప్లవః
ఈ లోకంలో క్షత్రియులలో మరొకడు లేడని నీవు అనుకుంటున్నావు. రాజా! అది నీకు గొప్ప మాయాజాలం.
కో హి జానన్నభిజనమాత్మవాన్క్షత్రియో నృప। నావిశేత్స్వర్గమతులం రణానన్తరమవ్యయమ్
ఓ రాజా! తన వంశాన్ని తెలిసిన, ఆత్మనిగ్రహం ఉన్న క్షత్రియుడు యుద్ధం తర్వాత అపూర్వమైన, శాశ్వతమైన స్వర్గంలో ప్రవేశించకుండా ఉండగలడా?
స్వర్గం హ్యేవ సమాస్థాయ రణయజ్ఞేషు దీక్షితాః। జయన్తి క్షత్రియా లోకాంస్తద్విద్ధి మనుజర్షభ
యుద్ధయజ్ఞానికి దీక్ష తీసుకున్న క్షత్రియులు స్వర్గాన్ని పొందుతారు. ఇదే నిజమని తెలుసుకో, మానవులలో శ్రేష్ఠుడా!
స్వర్గయోనిర్మహద్బ్రహ్మ స్వర్గయోనిర్మహద్యశః। స్వర్గం యోనిస్తపో యుద్ధే మృత్యుః సోఽవ్యభిచారవాన్
స్వర్గమే మహత్తరమైన బ్రహ్మకు మూలం, స్వర్గమే గొప్ప కీర్తికి మూలం. తపస్సుతో, యుద్ధంలో ధైర్యంగా మరణించినవారికి స్వర్గమే ఫలితం.
ఏష హ్యైన్ద్రో వైజయన్తో గుణైర్నిత్యం సమాహితః। యేనాసురాన్పరాజిత్య జగత్పాతి శతక్రతుః
ఇంద్రుడు ఎప్పుడూ మంచితనంలో స్థిరంగా ఉంటాడు. అతడే అసురులను ఓడించి, ఈ లోకాన్ని పాలిస్తున్నాడు.
స్వర్గమార్గాయ కస్య స్యాద్విగ్రహో వై యథా తవ। మాగధైర్విపులైః సైన్యైర్బాహుల్యబలదర్పితః
నీవు మాగధుల గొప్ప సైన్యాలతో, అధిక బలంతో గర్వించి, స్వర్గమార్గం కోసం యుద్ధాన్ని కోరుకుంటున్నావు. మరెవరు అలా చేయగలరు?
మాఽవమంస్థాః పరాన్రాజన్నాస్తి వీర్యం నరే నరే। సమం చేజస్త్వయా చైవ విశిష్టం వా నరేశ్వర
రాజా! ఇతరులను తక్కువగా చూడవద్దు. ప్రతి మనిషిలో ధైర్యం ఒకేలా ఉండదు. కొంతమంది నీకు సమానంగా, మరికొంతమంది నిన్ను మించిపోయే ధైర్యం కలిగి ఉండవచ్చు, ఓ రాజాధిరాజా!
యావదేతదసమ్బుద్ధం తావదేవ భవేత్తవ। విషహ్యమేతదస్మాకమతో రాజన్బ్రవీమి తే
ఇది తెలియని వరకు మాకు భరించదగినదే. అందుకే, రాజా, నేను నీతో ఇలా మాట్లాడుతున్నాను.
జహి త్వం సదృశేష్వేవ మానం దర్పం చ మాగధ। మా గమః ససుతామాత్యః సబలశ్చ యమక్షయమ్
నీకు సమానుల మధ్య మాత్రమే గర్వాన్ని, అహంకారాన్ని వదిలిపెట్టు, మాగధా. నీ కుమారులు, మంత్రులు, సైన్యంతో కలిసి యమలోకానికి వెళ్లిపోవద్దు.