వ్యూఢోరస్కాన్మాగధానాం విస్మయః సమపద్యత। `అద్వారేణాభ్యవస్కన్ద్య వివిశుర్మాగధాలయమ్
వారి విస్తృతమైన ఛాతీలు చూసి మగధులు ఆశ్చర్యపోయారు. వారు పక్కదారిలోంచి మగధరాజు ఇంట్లోకి ప్రవేశించారు.
తే త్వతీత్య జనాకీర్ణాః కక్షాస్తిస్రో నరర్షభాః। అహఙ్కారేణ రాజానముపతస్థుర్గతవ్యథాః
ఆ నరశ్రేష్ఠులు జనంతో నిండిన మూడు ప్రాంగణాలను దాటి, గర్వంతో, భయమేమీ లేకుండా రాజును ఎదుర్కొనడానికి వెళ్లారు.
భో శబ్దేనైవ రాజానముచుస్తే తు మహారథాః'। తాన్పాద్యమధుపర్కార్హాన్గవార్హాన్సత్కృతిం గతాన్। ప్రత్యుత్థాయ జరాసన్ధ ఉపతస్థే యథావిధి
ఆ మహారథులు 'ఓయ్!' అని రాజును పిలిచారు. పాద్యము, మధుపర్కము, గోవు వంటి సత్కారానికి అర్హులైన వారిని చూసి, జరాసంధుడు లేచి, సంప్రదాయ ప్రకారం ఆతిథ్యం ఇచ్చాడు.
ఉవాచ చైతాన్రాజాఽసౌ స్వాగతం వోస్త్వితి ప్రభుః। మౌనమాసీత్తదా పార్థభీమయోర్జనమేజయ
ఆ ప్రభువు వారితో 'స్వాగతం' అని పలికాడు. ఆ సమయంలో అర్జునుడు, భీముడు మౌనంగా ఉన్నారు, ఓ జనమేజయ.
తేషాం మధ్యే మహాబుద్ధిః కృష్ణో వచనమబ్రవీత్। వక్తుం నాయాతి రాజేన్ద్ర ఏతయోర్నియమస్థయోః
వారి మధ్యలో ఉన్న మహాబుద్ధిశాలి కృష్ణుడు మాట్లాడాడు. ఎందుకంటే ఆ ఇద్దరూ వ్రతంలో ఉండి మాట్లాడడం లేదు, ఓ రాజేంద్ర.
అర్వాఙ్నిశీథాత్పరతస్త్వాయా సార్ధం వదిష్యతః। యజ్ఞాగారే స్థాపయిత్వా రాజా రాజగృహం వదిష్యతః
అర్ధరాత్రి తరువాత, యజ్ఞశాలలో ఉండగా, ఈ ఇద్దరూ కలిసి నీతో మాట్లాడతారు. రాజు రాజగృహంలో మాట్లాడతాడు.
తతోఽర్ధరాత్రే సమ్ప్రాప్తే యాతో యత్ర స్థితా ద్విజాః। తస్య హ్యేతద్వ్రతం రాజన్బభూవ భువి విశ్రుతమ్
తర్వాత అర్ధరాత్రి వచ్చినప్పుడు, బ్రాహ్మణులు ఉన్న చోటికి అతడు వెళ్లాడు. ఎందుకంటే అది అతని వ్రతం, భూమిపై ప్రసిద్ధమైనది, ఓ రాజా.
స్నాతకాన్బ్రాహ్మణాన్ప్రాప్తాఞ్శ్రుత్వా స సమితిఞ్జయః। అప్యర్ధరాత్రే నృపతిః ప్రత్యుద్గచ్ఛతి భారత
స్నాతక బ్రాహ్మణులు వచ్చినట్టు విని, ఆ విజయవంతుడైన రాజు, అర్ధరాత్రి అయినా వారిని ఎదుర్కొనడానికి బయలుదేరాడు, ఓ భారత.
తాంస్త్వపూర్వేణ వేషేణ దృష్ట్వా స నృపసత్తమః। ఉపతస్థే జరాన్ధో విస్మితశ్చాభవత్తదా
వారిని అపూర్వమైన వేషంలో చూసిన ఆ నరశ్రేష్ఠుడు జరాసంధుడు దగ్గరకు వచ్చి, ఆశ్చర్యపోయాడు.
తే తు దృష్ట్వైవ రాజానం జరాసన్ధం నరర్షభాః। ఇదమూచురమిత్రఘ్నాః సర్వే భరతసత్తమ
కానీ ఆ శత్రునాశకులు, జరాసంధుడైన రాజును చూసి, అందరూ ఇలా పలికారు, ఓ భారతశ్రేష్ఠ.
స్వస్త్యస్తు కుశలం రాజన్నితి తత్ర వ్యవస్థితాః। తం నృపం నృపశార్దూల ప్రేక్షమాణాః పరస్పరమ్
వారు అక్కడ నిలబడి, 'శుభముగా ఉండాలి, రాజా! నీకు మంగళం కలగాలి' అని చెప్పారు. ఆ రాజశార్దూలుడిని, ఒకరినొకరు చూడసాగారు.
తానబ్రవీఞ్జరాసన్ధస్తథా పాణ్డవయాదవాన్। ఆస్యతామితి రాజేన్ద్ర బ్రాహ్మణచ్ఛద్మసంవృతాన్
జరాసంధుడు, బ్రాహ్మణ వేషంలో ఉన్న పాండవులు, యాదవులతో, 'కూర్చోండి' అని అన్నాడు, ఓ రాజేంద్ర.
అథోపవివిశుః సర్వే త్రయస్తే పురుషర్షభాః। సమ్ప్రదీప్తాస్త్రయో లక్ష్మ్యా మహాధ్వర ఇవాగ్నయః
అంతట వారు ముగ్గురూ, పురుషశ్రేష్ఠులు, ఒక గొప్ప యజ్ఞంలో మూడు అగ్నులు ఎలా ప్రకాశిస్తాయో అలా మహోన్నతమైన తేజస్సుతో కూర్చున్నారు.
తానువాచ జరాసన్ధః సత్యసన్ధో నరాధిపః। విగర్హమాణః కౌరవ్య వేషగ్రహణవైకృతాన్।। న స్నాతకవ్రతా విప్రా వహిర్మాల్యానులేపనాః
అప్పుడు సత్యవ్రతుడు అయిన జరాసంధుడు, కౌరవుని వేషధారణను తప్పుపడుతూ ఇలా అన్నాడు: 'మీరు స్నానము చేసి వ్రతం ఆచరించే బ్రాహ్మణులవలె బయట పుష్పమాలలు, గంధాలు ధరించలేదు.'
భవన్తీతి నృలోకేఽస్మిన్విదితం మమ సర్వశః। కే యూయం పుష్పవన్తశ్చ భుజైర్జ్యాకృతలక్షణైః
'ఈ లోకంలో మీరు అటువంటి వారు కాదని నాకు బాగా తెలుసు. మీరెవరు? పుష్పములతో అలంకరించబడి, విల్లు పట్టినవారి ముద్రలు చేతులపై ఉన్నవారు?'
బిభ్రతః క్షాత్రమోజశ్చ బ్రాహ్మణ్యం ప్రతిజానథ। ఏవం విరాగవసనా బహిర్మాల్యానులేపనాః
'మీరు క్షత్రియుల శక్తిని కలిగి ఉండి, బ్రాహ్మణులమని అంటున్నారు. ఇలాంటి వాసనలేని వస్త్రాలు ధరించి, బయట పుష్పమాలలు, గంధాలు వేసుకొని ఉన్నారు.'
క్షత్రియా ఏవ లోకేఽస్మిన్విదితా మమ సర్వశః'।। సత్యం వదత కే యూయం సత్యం రాజసు శోభతే
'ఈ లోకంలో మీరు క్షత్రియులే అని నాకు స్పష్టంగా తెలుస్తోంది. నిజం చెప్పండి—మీరు ఎవరు? రాజులకు నిజాయితీ శోభిస్తుంది.'
చైత్యకస్య గిరేః శృఙ్గం భిత్త్వా కిమిహ సద్మని। అద్వారేణ ప్రవిష్టాః స్థ నిర్భయా రాజకిల్విషాత్
'చైత్యక పర్వత శిఖరాన్ని దాటి, మీరు ఈ ఇంట్లోకి ఎలా వచ్చారు? రహస్య మార్గం ద్వారా, రాజధర్మానికి భయపడకుండా ప్రవేశించారు.'
వదధ్వం వాచి వీర్యం చ బ్రాహ్మణస్య విశేషతః। కర్మ చైతద్విలిఙ్గస్థం కిం వోఽద్య ప్రసమీక్షితమ్
'మీ ఉద్దేశ్యమేమిటో చెప్పండి, మీ శక్తి ఏమిటో చెప్పండి, ముఖ్యంగా మీరు బ్రాహ్మణులైతే. ఈ చర్య మీ స్వరూపాన్ని చూపుతోంది—మీరు ఇక్కడ ఏమి కోరుకుంటున్నారు?'
ఏవం చ మాముపాస్థాయ కస్మాచ్చ విధిర్నాహణామ్। ప్రణీతాం నానుగృహ్ణీత కార్యం కిం వాఽస్మదాగమే
'ఇలా నన్ను ఎదుర్కొని, ఎందుకు యోగ్యమైన మాటలు చెప్పలేదు? నేను ఇచ్చిన ఆతిథ్యాన్ని ఎందుకు అంగీకరించట్లేదు? మా దగ్గరకు రావడంలో మీ ఉద్దేశ్యం ఏమిటి?'
ఏవముక్తే తతః కృష్ణః ప్రత్యువాచ మహామనాః। స్నిగ్ధగమభీరయా వాచా వాక్యం వాక్యవిశారదః।। xకృష్ణ ఉవాచ
అలా అన్న తరువాత, మహాత్ముడైన కృష్ణుడు, మృదువుగా, ధైర్యంగా, నైపుణ్యంగా ఇలా సమాధానం చెప్పాడు.
స్నాతకాన్బ్రాహ్మణాన్రాజన్విద్ధ్యస్మాంస్త్వం నరాధిప। స్నాతకవ్రతినో రాజన్బ్రాహ్మణాః క్షత్రియా విశః
'రాజా, మేము స్నానం చేసి వ్రతం ఆచరించే బ్రాహ్మణులమని తెలుసుకో. రాజులలో అధిపతివైనవాడా, బ్రాహ్మణులు, క్షత్రియులు, వైశ్యులు అందరూ స్నానవ్రతాన్ని ఆచరిస్తారు.'
విశేషనియమాశ్చైషామవిశేషాశ్చ సన్త్యుత। విశేషవాంశ్చ సతతం క్షత్రియః శ్రియమృచ్ఛతి
'వారికి కొన్ని ప్రత్యేక నియమాలు, కొన్ని సాధారణ నియమాలు ఉన్నాయి. అయినా, క్షత్రియుడే ఎప్పుడూ ఐశ్వర్యాన్ని పొందుతాడు.'
పుష్పవత్సు ధ్రువా శ్రీశ్చ పుష్పవన్తస్తతో వయమ్। క్షత్రియో బాహువీర్యస్తు న తథా వాక్యవీర్యవాన్।। అమ్ప్రగల్భం వచస్తస్య తస్మాద్బార్హద్రథేరితమ్
'పుష్పాలు ఉన్నచోట ధన్యత ఉంటుంది; అందుకే మేము పుష్పములతో అలంకరించబడ్డాము. క్షత్రియుడికి భుజబలమే ఎక్కువ, మాటల్లో ధైర్యం అంతగా ఉండదు. అందుకే, అతని మాటలు బలంగా కాక, సంయమనంగా ఉంటాయి, భరత వంశానికి తగినట్లు.'
స్వవీర్యం క్షత్రియాణాం తు బాహ్వోర్ధాతా న్యవేశయత్। తద్దిదృక్షసి చేద్రాజన్ద్రష్టాస్యద్య న సంశయటః
'క్షత్రియుల బలం భుజాల్లోనే ఉండాలని సృష్టికర్త ఏర్పరిచాడు. రాజా, నువ్వు చూడాలనుకుంటే, ఈ రోజు అది నిస్సందేహంగా చూస్తావు.'
అద్వారేణ రిమ్పోర్గేహం ద్వారేణ సుహృదో గృహాన్। ప్రవిశన్తి నరా ధీరా ద్వారాణ్యేతాని ధర్మతః
'ధైర్యవంతులు ఇంట్లోకి రహస్య మార్గం ద్వారా, స్నేహితులు ద్వారం ద్వారా ప్రవేశిస్తారు; ఇల్లు ప్రవేశించడంలో ఇవే ధర్మపరమైన మార్గాలు.'
కార్యవన్తో గృహానేత్య శత్రుతో నార్హణాం వయమ్। ప్రతిగృహ్ణీమ్ తద్విద్వి ఏతన్నః శాశ్వతం వ్రతమ్
'మేము శత్రువులుగా కాక, ఒక ఉద్దేశ్యంతో మీ ఇంటికి వచ్చాము. అందుకే మేము ఆతిథ్యానికి అర్హులు కాదము. దీన్ని మేము మీకు తెలియజేస్తున్నాము—ఇది మా శాశ్వత వ్రతం.'
న స్మరామి కదా వైరం కృతం యుష్మాభిరిత్యుత। చిన్తయంశ్చ న పశ్యామి భవతాం ప్రతి వైకృతమ్
'మీరు ఎప్పుడైనా నాతో శత్రుత్వం చూపారని నాకు గుర్తు లేదు; ఆలోచించినా, మీలో ఎలాంటి తప్పు కనబడడం లేదు.'
వైకృతే వా సతి కథం మన్యధ్వం మామనాగసమ్। అరిం వై బ్రూత హే విప్రాః సతాం సమయ ఏష హి
'ఏదైనా తప్పు ఉన్నా, మీరు నన్ను నిర్దోషిగా ఎందుకు భావిస్తున్నారు? బ్రాహ్మణులారా, మీరు చెప్పండి; ఇది సద్గుణుల ఆచారం.'
అర్థధర్మోపఘాతాద్ధి మనః సముపతప్యతే। యోఽనాగసి ప్రసజతి క్షత్రియో హి న సంశయటః
'ధనం లేదా ధర్మానికి హాని కలిగితే మనసు బాధపడుతుంది; ఎవడు నిర్దోషుడిపై దాడి చేస్తాడో, అతడే క్షత్రియుడు—ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.'