కృష్ణ కోఽయం జరాసన్ధః కింవీర్యః కిమ్పరాక్రమః। యస్త్వాం స్పృష్ట్వాఽగ్నిసదృశం న దగ్ధః శలభో యథా
కృష్ణా, ఈ జరాసంధుడు ఎవరు? అతనికి ఎంత బలం, ఎంత శౌర్యం? నువ్వు అగ్నిలా ఉన్నా, అతను నిన్ను తాకి, చిమ్మటల్లా కాలిపోలేదు.
శృణు రాజఞ్జరాసన్ధో యద్వీర్యో యత్పరాక్రమః। యథా చోపేక్షితోఽస్మాభిర్బహుశః కృతవిప్రియః
ఓ రాజా, జరాసంధుని బలాన్ని, పరాక్రమాన్ని విను; అతను మాకు ఎన్నో అపకారాలు చేసినా, మేము చాలాసార్లు అతన్ని పట్టించుకోలేదు.
అక్షౌహిణీనాం తిసృణాం పతిః సమరదర్పితః। రాజా బృహద్రథో నామ మగధాధిపతిర్బలీ
అతను మూడు అక్షౌహిణి సైన్యాలకు అధిపతి, యుద్ధంలో గర్వంతో ఉన్నవాడు, బలవంతుడు, మగధ దేశాన్ని పాలించే బృహద్రథుడు.
రూపవాన్వీర్యసమ్పన్నః శ్రీమానతులవిక్రమః। నిత్యం దీక్షాఙ్కితతనుః శతక్రతురివాపరః
అతను అందగాడు, శౌర్యంతో నిండినవాడు, మహిమతో కూడినవాడు, అతనికి సమానమైన బలం మరెవరికీ లేదు; ఎప్పుడూ వ్రతచిహ్నాలతో, ఇంద్రుడిలా కనిపిస్తాడు.
తేజసా సూర్యసఙ్కాశః క్షమయా పృథివీసమః। యశ్చాన్తకసమః క్రోధే శ్రియా వైశ్రవణోపమః
అతని తేజస్సు సూర్యుడిలా, సహనశీలత భూమిలా, కోపంలో యమధర్మరాజు లాంటి వాడు, ఐశ్వర్యంలో కుబేరుడికి సమానం.
స్వరాజ్యం కారయామాస మగధేషు గిరివ్రజే'। తస్యాభిజనసంయుక్తైర్గణైర్భరతసత్తమ। వ్యాప్తేయం పృథివీ సర్వా సూర్యస్యేవ గభస్తిభిః
అతను మగధలో గిరివ్రజ పట్టణంలో తన రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు; మంచి కుటుంబాలతో కలసి, ఓ భరత వంశ శ్రేష్ఠుడా, తన ప్రభావాన్ని సూర్యుని కిరణాల్లా భూమంతా వ్యాపించాడు.
స కాశిరాజస్య సుతే యమజే భరతర్షభః। ఉపయేమే మహావీర్యో రూపద్రవిణసంయుతే। తయోశ్చకార సమయం మిథః స పురుషర్షభః
ఆ మహాశక్తివంతుడు, ఓ భరత వంశ శ్రేష్ఠుడా, కాశీ రాజు యొక్క ఇద్దరు కుమార్తెలను, అందం, ధనంతో నిండినవారిని పెళ్లి చేసుకున్నాడు; వారిద్దరితో పరస్పర ఒప్పందం చేసుకున్నాడు.
నాతివర్తిష్య ఇత్యేవం పత్నీభ్యాం సన్నిధౌ తదా। స తాభ్యాం శుశుభే రాజా పత్నీభ్యాం వసుధాధిపః
ఆ ఒప్పందాన్ని ఎప్పుడూ అతిక్రమించను అని వారి సమక్షంలో ప్రతిజ్ఞ చేశాడు; భూమి అధిపతి ఆ రాజు తన ఇద్దరు భార్యలతో కాంతివంతంగా కనిపించాడు.
ప్రియామ్భామనురూపాభ్యాం కరేణుభ్యామివ ద్విపః। తయోర్మధ్యగతశ్చాపి రరాజ వసుధాధిపః
ప్రియమైన, తగిన ఇద్దరు మదలతో ఉన్న ఏనుగులా, ఆ భూమి అధిపతి తన ఇద్దరు భార్యల మధ్య నిలబడి ప్రకాశించాడు.
గఙ్గాయమునయోర్మధ్యే మూర్తిమానివ సాగరః। విషయేషు నిమగ్రస్య తస్య యౌవనమత్యగాత్
గంగ, యమున నదుల మధ్య సముద్రం మూర్తిరూపంగా ఉన్నట్టు, తన రాజ్యంలో లీనమై ఉన్న ఆ రాజు, తన యవ్వనాన్ని గడిపేశాడు.
న చ వంశకరః పుత్రస్తస్యాజాయత కశ్చన। మఙ్గలైర్బభిర్హోమైః పుత్రకామాభిరిష్టిభిః
అయితే, అతను ఎన్నో శుభకార్యాలు, హోమాలు, పుత్రకామేశ్టి వంటి యాగాలు చేసినా, అతనికి వంశాన్ని కొనసాగించే కుమారుడు పుట్టలేదు.
నాససాద నృపశ్రేష్ఠః పుత్రం కులవివర్ధనమ్। స భార్యాభ్యాం చ సహితో నిర్వేదమగమద్ధృశమ్
ఆ రాజు ఎంత ప్రయత్నించినా, వంశాన్ని పెంచే కుమారుడు కలగలేదు. భార్యలిద్దరితో కలసి అతడు తీవ్ర నిరాశలో పడిపోయాడు.
రాజ్యం చాపి పరిత్యజ్య తపోవనమథాశ్రయత్। ' వార్యమాణః ప్రకృతిభిర్నృపభక్త్యా విశామ్పతే
ఆ తరువాత, ప్రజలు ఎంత అడ్డుకున్నా, రాజు తన రాజ్యాన్ని వదిలిపెట్టి, భార్యలతో కలిసి తపోవనంలోకి వెళ్లిపోయాడు.
అథ కాక్షీవతః పుత్రం గౌతమస్య మహాత్మనః।। శుశ్రావ తపసి శ్రేష్ఠముదారం చణ్డకౌశికమ్
తర్వాత, కాక్షీవతుడు, గౌతముడు అనే మహాత్ముల కుమారుడైన చండకౌశికుడు అనే గొప్ప తపస్వి గురించి అతడు విన్నాడు.
యదృచ్ఛయాఽఽగతం తం తు వృక్షమూలముపాశ్రితమ్। పత్నీభ్యాం సహితో రాజా సర్వయత్నైరతోషయత్
ఆ తపస్వి యాదృచ్ఛికంగా అక్కడికి వచ్చి, ఒక చెట్టు కింద నివసిస్తూ ఉండగా, రాజు తన భార్యలతో కలిసి అన్ని విధాలా అతన్ని సంతుష్టిపర్చేందుకు ప్రయత్నించాడు.
బృహద్రథం చ స ఋషిర్యథావచ్చాభ్యనన్దత। ' ఉపవిష్టః స తేనాథ అనుజ్ఞాతో మహాత్మనా
ఆ తపస్వి బ్రహద్రథుని యథావిధిగా ఆహ్వానించి, అతనితో కలిసి కూర్చొని, అనుమతి ఇచ్చాడు.
తమపృచ్ఛత్తదా విప్రః కిమాగమనమిత్యథ। విప్రైరనుగతస్యైవ పత్నీభ్యాం సహితస్య చ
ఆ సమయంలో, బ్రాహ్మణులు వెంట ఉండగా, భార్యలతో కలిసి రాజు అతని ఎదుట కూర్చున్నప్పుడు, ఆ ముని: 'మీరు ఎందుకు వచ్చారు?' అని అడిగాడు.
స ఉవాచ మునిం రాజా భగవన్నాస్తి మే సుతః। అపుత్రస్య తు రాజ్యేన వృద్ధత్వే కిం ప్రయోజనమ్
రాజు ఆ మునిని చూచి, 'భగవంతుడా, నాకు కుమారుడు లేడు. కుమారుడు లేని వృద్ధుడికి రాజ్యం వల్ల ఏమి లాభం?' అని అన్నాడు.
సోఽహం తపశ్చరిష్యామి పత్నీభ్యాం సహితో వనే। నాప్రజస్య మునే కిర్తిః స్వధా చైవాక్షయా భవేత్। ఏవముక్తః స రాజ్ఞా తు మునిః కారుణ్యమాగతః
'కాబట్టి, మునీశ్వరా! నేను భార్యలతో కలిసి అడవిలో తపస్సు చేస్తాను. కుమారుడు లేనివాడికి పేరు గానీ, పితృదేవతలకు నిత్య నైవేద్యం గానీ ఉండవు.' అని రాజు అన్నాడు. ఈ మాటలు విని మునికి కారుణ్యం కలిగింది.
తమబ్రవీత్సత్యధృతిః సత్యవాగృషిసత్తమః। పరితుష్టోఽస్మి రాజేన్ద్ర వరం వరయ సువ్రత
అప్పుడు ఆ సత్యవంతుడు, ధైర్యవంతుడు, మునులలో శ్రేష్ఠుడు రాజును చూచి, 'రాజేంద్రా! నీ తపస్సుతో నేను సంతోషించాను. ఓ సద్గుణసంపన్నుడా, ఒక వరం కోరుకో' అని అన్నాడు.
తతః సభార్యః ప్రణతస్తమువాచ బృహద్రథః। పుత్రదర్శననైరాశ్యాద్బాష్పసన్దిగ్ధయా గిరా
అప్పుడు బ్రహద్రథుడు భార్యలతో కలిసి నమస్కరించి, కుమారుని ఆశ లేక, కన్నీటి గొంతుతో ఆ మునిని అడిగాడు.
భగవన్ రాజ్యముత్సృజ్య ప్రస్థితస్య తపోవనమ్। కిం వరేణాల్పభాగ్యస్య కిం రాజ్యేనాప్రజస్య మే
'భగవంతుడా! నేను రాజ్యాన్ని వదిలి తపోవనానికి వచ్చాను. నాకు ఇంత దురదృష్టం ఉన్నప్పుడు, వరం వల్ల ఏమి లాభం? కుమారుడు లేనివాడికి రాజ్యం వల్ల ఏమి ఉపయోగం?' అని అన్నాడు.
ఏతచ్ఛ్రుత్వా మునిర్ధ్యానమగమన్క్షుభితేన్ద్రియః। తస్యైవ చామ్రవృక్షస్య ఛాయాయాం సముపావిశత
ఈ మాటలు విని, ఆ ముని మనసు కలవరపడి, ధ్యానంలోకి వెళ్లి, అదే మామిడి చెట్టు నీడలో కూర్చున్నాడు.
తస్యోపవిష్టస్య మునేరుత్సఙ్గే నిపపాత హ। అవానమశుకాదష్టమేకమామ్రఫలం కిల
ఆ ముని కూర్చున్నప్పుడు, ఒక తేనెటీగ కుట్టిన పండిన మామిడి పండు, అతని మడిలో పడింది.
తత్ప్రగృహ్య మునిశ్రేష్ఠో హృదయేనాభిమన్త్ర్య చ। రాజ్ఞే దదావప్రతిమం పుత్రసమ్ప్రాప్తికారణమ్
ఆ మామిడి పండును తీసుకుని, హృదయపూర్వకంగా ఆశీర్వదించి, ఆ ముని రాజుకు ఇచ్చాడు. అది కుమారుని కలిగించే అపూర్వమైన మార్గంగా మారింది.
ఉవాచ చ మహాప్రాజ్ఞస్తం రాజానం మహామునిః। గచ్ఛ రాజన్కృతార్థోఽసి నివర్తస్వ నరాధిప
ఆ మహాముని రాజును చూచి, 'రాజా! నీ కోరిక నెరవేరింది. తిరిగి వెళ్ళు, నరాధిపుడా!' అని అన్నాడు.
ఏష తే తనయో రాజన్మా తపేహ తపోవనే। ప్రజాః పాలయ ధర్మేణ ఏవ ధర్మో మహీక్షితామ్
'రాజా! ఇది నీకు కుమారుడవుతాడు. ఇక్కడ అడవిలో తపస్సు చేయవద్దు. నీ ప్రజలను ధర్మబద్ధంగా పాలించు. అదే రాజులకు నిజమైన కర్తవ్యం.'
యజస్వ వివిధైర్యజ్ఞైరిన్ద్రం తర్పయ చేన్దునా। పుత్రం రాజ్యే ప్రతిష్ఠాప్య తత ఆశ్రమమావ్రజ
'వివిధ యజ్ఞాలు చేసి, ఇంద్రుని సంతుష్టిపరచు. కుమారుని రాజ్యాభిషేకం చేసి, తరువాత ఆశ్రమానికి రా.'
అష్టౌ వరాన్ప్రయచ్ఛామి తవ పుత్రస్య పార్థివ। బ్రహ్మణ్యత్వమజేయత్వం యుద్ధేషు చ తథా మతిః
ఓ రాజా, నీ కుమారునికి ఎనిమిది వరాలు ఇస్తున్నాను: బ్రాహ్మణుల పట్ల భక్తి, యుద్ధాల్లో ఎవ్వరూ జయించలేని శక్తి, యుద్ధంలో తెలివితేటలు,
ప్రియాతిథేయతాం చైవ దీనానామన్వవేక్షణమ్। తథా బలం చ సుభహల్లోకే కీర్తి చ శాశ్వతీమ్
అతిథులకు ఆదరణ, బాధపడే వారికి దయ, గొప్ప బలము, లోకంలో చిరస్థాయిగా పేరుప్రఖ్యాతి,