కులే జన్మ ప్రశంసన్తి వైద్యాః సాధు సునిష్ఠితాః। బలేన సదృశం నాస్తి వీర్యం తు మమ రోచతే
డాక్టర్లు, మంచి శిక్షణ పొందిన వారు, మంచి వంశంలో జన్మను ప్రశంసిస్తారు. కానీ నాకు బలమే ముఖ్యమైనది, దానికి సమానం మరొకటి లేదు.
కృతవీర్యకులే జాతో నిర్వీర్యః కిం కరిష్యతి। నిర్వీర్యే తు కులే జాతో వీర్యవాంస్తు విశిష్యతే
కృతవీర్యుని వంశంలో పుట్టినా బలం లేకపోతే ఏమి చేయగలడు? బలం ఉన్నవాడు చిన్న వంశంలో పుట్టినా అందరినీ మించిపోతాడు.
క్షత్రియః సర్వశో రాజన్యస్య వృత్తిర్ద్విషజ్జయే। సర్వైగుణైర్విహీనోఽపి వీర్యవాన్హి తరేన్ద్రిపూన్
క్షత్రియుడికి రాజధర్మం శత్రువులను జయించడం. అన్ని గుణాలు లేకపోయినా బలవంతుడు గొప్ప శత్రువులను కూడా ఓడించగలడు.
సర్వైరపి గుణైర్యుక్తో నిర్వీర్యః కిం కరిష్యతి। జయస్య హేతుః సిద్ధిర్హి కర్మ దైవం చ సంశ్రితమ్
అన్ని గుణాలు ఉన్నా బలం లేకపోతే ఏమి చేయగలడు? విజయం సాధించాలంటే కార్యాచరణ, దైవాధీనం రెండూ అవసరం.
సంయుక్తో హి బలైః కశ్చిత్ప్రమాదాన్నోపయుజ్యతే
బలగాలు ఉన్నా అవి జాగ్రత్తగా వినియోగించకపోతే ప్రయోజనం ఉండదు.
తేన ద్వారేణ శత్రుభ్యః క్షీయతే సబలో రిపుః
అలాంటి లోపం వల్లే శత్రువులు తమ బలంతో ప్రతిద్వంద్విని నశింపజేస్తారు.
దైన్యం యథా బలవతి తథా మోహో బలాన్వితే। తావుభౌ నాశకౌ హేతూ రాజ్ఞా త్యాజ్యౌ జయార్థినా
బలవంతుడికి నిరాశ ఎలా ఇబ్బంది పెడుతుందో, శక్తివంతుడికి మోహం కూడా అలాగే హానికరం. ఈ రెండూ రాజు గెలుపు కోరితే తప్పక వదలాలి.
జరాసన్ధివినాశం చ రాజ్ఞాం చ పరిరక్షణమ్। యది కుర్యామ్ యజ్ఞార్థం కిం తతః పరమం భవేత్
మనము జరాసంధుని సంహరించి, ఇతర రాజులను కాపాడి యజ్ఞానికి సహాయపడితే, దానికంటే గొప్ప విజయమేముంటుంది?
అనారమ్భే హి నియతో భవేదగుణనిశ్చయః। గుణాన్నిః సంశయాద్రాజన్నైర్గుణ్యం మన్యసే కథమ్
ఏ పనిని ప్రారంభించకపోతే గుణాల స్థిరత తెలుస్తుంది. రాజా! గుణాలు పరీక్షించకుండానే అవి లేవని ఎలా చెప్పగలవు?
కాషాయం సులభం పశ్చాన్మునీనాం శమమిచ్ఛతామ్। సామ్రాజ్యం తు భవేచ్ఛక్యం వయం యోత్స్యామహే పరాన్
శాంతిని కోరే మునులకు కాషాయ వస్త్రం తేలికగా లభిస్తుంది. కానీ సామ్రాజ్యాన్ని సాధించటం ఇప్పుడు సాధ్యమే. మనం శత్రువులతో యుద్ధం చేస్తాం.
జాతస్య భారతే వంశే తథా కున్త్యాః సుతస్య చ। యా వై యుక్తా మతిః సేయమర్జునేన ప్రదర్శితా
భారత వంశంలో, కుంతీ కుమారుడైన అర్జునుడు తగిన విధంగా చూపిన ధైర్యమే ఇదే.
న స్మ మృత్యుం వయం విద్మ రాత్రౌ వా యది వా దివా। న చాపి కఞ్చిదమరమయుద్ధేనానుశుశ్రుమ
మనం మరణాన్ని ఎప్పుడు వస్తుందో — రాత్రి వస్తుందా, పగలు వస్తుందా — తెలియదు. యుద్ధాన్ని తప్పించుకొని ఎవరు అమరులయ్యారని కూడా ఎప్పుడూ వినలేదు.
ఏతావదేవ పురుషైః కార్యం హృదయతోషణమ్। నయేన విధిదృష్టేన యదుపక్రమతే పరాన్
మనిషి తన మనసుకు తృప్తి కలిగేలా, ధర్మశాస్త్రంలో చెప్పిన విధంగా, ఇతరులపై చర్యలు తీసుకునేటప్పుడు ఆచరణ చేయాలి.
సునయస్యానపాయస్య సంయోగే పరమః క్రమః। సఙ్గత్యా జాయతేఽసామ్యం సామ్యం చ న భవేద్ద్వయోః
తప్పులేని, మంచి విధానంతో పోటీకి దిగితే, ఎప్పుడూ సమానత్వం ఉండదు; కలిసిపోతే అసమానతే కలుగుతుంది, ఇద్దరి మధ్య సమానత్వం ఉండదు.
అనయస్యానుపాయస్య సంయుగే పరమః క్షయటః। సంశయో జాయతే సామ్యాజ్జయశ్చ న భవేద్ద్వయోః
తప్పు, అనుచితమైన విధానంతో పోటీకి దిగితే, పెద్ద నష్టం కలుగుతుంది; సమానంగా ఉన్నప్పుడు అనిశ్చితి ఏర్పడుతుంది, ఇద్దరికీ విజయం దక్కదు.
తే వయం నయమాస్థాయ శత్రుదేశసమీపగాః। కథమన్తం న గచ్ఛేమ వృక్షస్యేవ నదీరయాః।। పరరన్ధ్రే పరాక్రాన్తాః స్వరన్ధ్రావరణే స్థితాః
మనం మంచి విధానాన్ని అనుసరించి, శత్రువు దేశానికి దగ్గరగా ఉన్నాం; మన బలహీనతలను కాపాడుకుంటూ, వారి బలహీనతలపై దాడి చేస్తూ, నదీ ప్రవాహం వృక్షాన్ని చేరినట్టు, ఎలా ముగింపు చేరుకోకపోతామో చెప్పండి.
వ్యూఢానీకైరతిబలైర్న యుద్వ్యేదరిభిః సహ। ఇతి బుద్ధిమతాం నీతిస్తన్మమాపీహ రోచతే
పదునైన సైన్యాలతో గాని, గొప్ప బలంతో గాని శత్రువుతో ఎదురెదురుగా యుద్ధం చేయకూడదు; ఇదే జ్ఞానుల నడవడి, నాకు కూడా ఇక్కడ ఇలానే నచ్చింది.
అనవద్యా హ్యసమ్బుద్ధాః ప్రవిష్టాః శత్రుసద్మ తత్। శత్రుదేశముపాక్రమ్య తం కామం ప్రాప్నుయామహే
ఎటువంటి అపవాదం లేకుండా, ఎవరికీ తెలియకుండా శత్రువు ఇంట్లోకి ప్రవేశించి, వారి దేశాన్ని చేరితే మన కోరిక నెరవేరుతుంది.
ఏకో హ్యేవ శ్రియం నిత్యం బిభర్తి పురుషర్షభః। అన్తరాత్మేవ భూతానాం తత్క్షయం నైవ లక్షయే
ఓ మానవులలో శ్రేష్ఠుడా, ఒకరే ఎప్పుడూ ఐశ్వర్యాన్ని భరిస్తాడు; అది జీవుల అంతరాత్మలా, దాని నాశనం నేను చూడలేదు.
అథవైనం నిహత్యాజౌ శేషేణాపి సమాహతాః। ప్రాప్నుయామ తతః స్వర్గం జ్ఞాతిత్రాణపరాయణాః
లేదంటే, యుద్ధంలో అతన్ని సంహరించి, మిగిలినవాళ్లలో కొంతమంది మాత్రమే బతికినా, మన బంధువులను కాపాడే ధర్మంతో మనం స్వర్గాన్ని పొందుతాం.
కృష్ణ కోఽయం జరాసన్ధః కింవీర్యః కిమ్పరాక్రమః। యస్త్వాం స్పృష్ట్వాఽగ్నిసదృశం న దగ్ధః శలభో యథా
కృష్ణా, ఈ జరాసంధుడు ఎవరు? అతనికి ఎంత బలం, ఎంత శౌర్యం? నువ్వు అగ్నిలా ఉన్నా, అతను నిన్ను తాకి, చిమ్మటల్లా కాలిపోలేదు.
శృణు రాజఞ్జరాసన్ధో యద్వీర్యో యత్పరాక్రమః। యథా చోపేక్షితోఽస్మాభిర్బహుశః కృతవిప్రియః
ఓ రాజా, జరాసంధుని బలాన్ని, పరాక్రమాన్ని విను; అతను మాకు ఎన్నో అపకారాలు చేసినా, మేము చాలాసార్లు అతన్ని పట్టించుకోలేదు.
అక్షౌహిణీనాం తిసృణాం పతిః సమరదర్పితః। రాజా బృహద్రథో నామ మగధాధిపతిర్బలీ
అతను మూడు అక్షౌహిణి సైన్యాలకు అధిపతి, యుద్ధంలో గర్వంతో ఉన్నవాడు, బలవంతుడు, మగధ దేశాన్ని పాలించే బృహద్రథుడు.
రూపవాన్వీర్యసమ్పన్నః శ్రీమానతులవిక్రమః। నిత్యం దీక్షాఙ్కితతనుః శతక్రతురివాపరః
అతను అందగాడు, శౌర్యంతో నిండినవాడు, మహిమతో కూడినవాడు, అతనికి సమానమైన బలం మరెవరికీ లేదు; ఎప్పుడూ వ్రతచిహ్నాలతో, ఇంద్రుడిలా కనిపిస్తాడు.
తేజసా సూర్యసఙ్కాశః క్షమయా పృథివీసమః। యశ్చాన్తకసమః క్రోధే శ్రియా వైశ్రవణోపమః
అతని తేజస్సు సూర్యుడిలా, సహనశీలత భూమిలా, కోపంలో యమధర్మరాజు లాంటి వాడు, ఐశ్వర్యంలో కుబేరుడికి సమానం.
స్వరాజ్యం కారయామాస మగధేషు గిరివ్రజే'। తస్యాభిజనసంయుక్తైర్గణైర్భరతసత్తమ। వ్యాప్తేయం పృథివీ సర్వా సూర్యస్యేవ గభస్తిభిః
అతను మగధలో గిరివ్రజ పట్టణంలో తన రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు; మంచి కుటుంబాలతో కలసి, ఓ భరత వంశ శ్రేష్ఠుడా, తన ప్రభావాన్ని సూర్యుని కిరణాల్లా భూమంతా వ్యాపించాడు.
స కాశిరాజస్య సుతే యమజే భరతర్షభః। ఉపయేమే మహావీర్యో రూపద్రవిణసంయుతే। తయోశ్చకార సమయం మిథః స పురుషర్షభః
ఆ మహాశక్తివంతుడు, ఓ భరత వంశ శ్రేష్ఠుడా, కాశీ రాజు యొక్క ఇద్దరు కుమార్తెలను, అందం, ధనంతో నిండినవారిని పెళ్లి చేసుకున్నాడు; వారిద్దరితో పరస్పర ఒప్పందం చేసుకున్నాడు.
నాతివర్తిష్య ఇత్యేవం పత్నీభ్యాం సన్నిధౌ తదా। స తాభ్యాం శుశుభే రాజా పత్నీభ్యాం వసుధాధిపః
ఆ ఒప్పందాన్ని ఎప్పుడూ అతిక్రమించను అని వారి సమక్షంలో ప్రతిజ్ఞ చేశాడు; భూమి అధిపతి ఆ రాజు తన ఇద్దరు భార్యలతో కాంతివంతంగా కనిపించాడు.
ప్రియామ్భామనురూపాభ్యాం కరేణుభ్యామివ ద్విపః। తయోర్మధ్యగతశ్చాపి రరాజ వసుధాధిపః
ప్రియమైన, తగిన ఇద్దరు మదలతో ఉన్న ఏనుగులా, ఆ భూమి అధిపతి తన ఇద్దరు భార్యల మధ్య నిలబడి ప్రకాశించాడు.
గఙ్గాయమునయోర్మధ్యే మూర్తిమానివ సాగరః। విషయేషు నిమగ్రస్య తస్య యౌవనమత్యగాత్
గంగ, యమున నదుల మధ్య సముద్రం మూర్తిరూపంగా ఉన్నట్టు, తన రాజ్యంలో లీనమై ఉన్న ఆ రాజు, తన యవ్వనాన్ని గడిపేశాడు.